FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Second part
After the fall of Communism and with the changes that the political system underwent in Albania during the 90s, the country faced many challenges. One of these was the commitment to show what had happened during almost 5 decades of suffering. Seeking to inherit the memory of the facts, as they really happened, is a paradoxical effort, that in the case of totalitarian systems, history has proven, that the issue becomes even more problematic.
Many of those who experienced the terror of this savage regime first hand did not survive. While others who have survived, do not manage to pass on what they have really taken away and are almost incapable of articulating to the end, the lived experiences.
According to this article, for Shllak, there is an abuse of the meaning of the word "national", since Albania, as a free country for 25 years, could no longer place the emphasis of development on "this term", simply for the purposes of exaggeration. political, but it must take one more step, towards real development, respecting the diversity of opinions in the middle of society and not a unification of it.
Albania, for the author, must develop and flourish in the midst of heterogeneous opinions, certainly to the point where the common interest of society is not compromised, because only in this way, development is true.
According to him, a homogenous society paralyzes thought, knowledge, evolution, and that man, in addition to sentiments, also has reason, which must follow knowledge and truth, wherever he finds it, without being influenced by propaganda, which he considers as a tool. to realize the homogeneity of society's thought.
He is against demagoguery and in favor of studies, especially those in the field of philosophy and sociology, as preventive tools against the inflammation or death of the society's mind.
In the article "Are we getting along"?! (1938), a great concern for Shllak, is the lack of depth or the superficial ideas of anyone and anywhere, that they originate from. He mainly refers to the phenomenon that had begun to appear through some people, who at that time called themselves progressives, enlighteners or nationalists and who, according to him, only had bombastic statements and reasoning, behind which a refined maneuver of opportunism was hidden, to realize the interests their own.
For Shllak, this phenomenon was the most harmful thing for the Albanian society because, this way brought the belief in what the society really cares about, it forms a kind of apathy and thus begins an anarchy of ideas, from which sooner or later, can be generated great catastrophes in the life and well-being of the Nation.
Such a mentality, according to the author, allows nothing to be taken seriously and extinguishes in the individual any feeling of concern for disordered events, to the point that these abnormal or not good events become necessary and where the individual to be fulfilled, to rejoice and enjoy in chaos.
Father Gjoni admits that it is not an easy job to have ideas, and certainly not to realize them, but he is of the opinion that at least our duty is to instill in the psyche of the Albanian society, the invigorating norms inspired by universal love and justice, as a basis for building the idea of the State and the Nation.
He himself reinforces his idea, quoting Louis Pasteur who said that; "The greatness of human works is measured by the inspiration that caused them to be born." According to Father Gjon, the Albanian society should seek its ideas from the true values and if these ideas are followed through with concrete actions, only then, great works can be realized and the development is indisputable.
"We have learned to blame our Asian Turks for the backward state of our moral, political and economic life. We have reasons, but to some extent" begins the article titled "We don't know what we want, why we don't want what we know", by Father Gjon Shllaku. He continues, emphasizing the fact that; The Turk of Asia has long fled from our territories and we no longer have the right to use it as a pretext for the carelessness and indolence of Albanian society.
All the Balkan states suffered the same fate, but according to Shllak, they knew how to heal from the past, without succumbing to Asian fatalism. According to him, history is the teacher of life that should clearly guide what direction the Albanian society should take and what should be the plan for the nation's recovery.
He quotes Vangjo Nirvana, who in one of his writings, in the "Albanian Effort", writes: "To save us from our spiritual barrenness, we must reconnect with our great dead, we have a present that we must overcome for a better tomorrow. In order to achieve this, let's turn from yesterday and be inspired by its spirit, by its virtues.
The past is ours. Our work. Tree of our virtues. We made it happen. And to follow the advice of a great critic, Sainte-Beure: To think a lot and honestly about the past, to understand it well – it means to dream it truly.
Father Gjon Shllaku thinks that the elaboration or confusion that reigns in the values and ideas of the Albanian society is the main cause of disagreements, in social views. Modern morality no longer finds any reason to grasp and develop, so in the absence of dynamism of animating ideas, it perceives the rise of force systems.
Një tjetër shqetësim i Shllakut, që e reflekton në shkrimin e tij “Breznisë së re”, botuar tek “Hylli i Dritës”, në vitin 1938, është jeta dhe e ardhmja e të rinjve, në shoqërinë shqiptare. Sipas tij, rinia nuk ka besim në vetvete dhe nuk është e predispozuar të bashkëveprojë, për qëllime të njëjta. Të rinjtë në sytë e Padër Gjonit, vetëmjaftohen dhe nuk nxiten apo nuk shqetësohen, për përmirësimin e jetës së tyre.
Të rinj të tjerë, shpesh herë shfaqin shenja megalomanie e hipokrizie të rafinuar. Mjafton një cipë e hollë kulture apo, një punim sado i vogël, që me pak reklamë të ngrihet në piedestalin e turmave injorante. Në fakt, për këtë realitet Shllaku nuk i ngarkon peshën e fajit brezit të ri, por i bën një analizë të gjithë kontekstit, ku fenomeni ka ndodhur dhe është zhvilluar.
Sipas tij, pas shpalljes së pavarësisë, vendi u gjet i papërgatitur, kështu zuri fill diletantizmi i përpjekjeve të ndryshme në fushën e shtypit dhe të shkrimeve të ushqyera në më të shumtën e rasteve, nga kopjimet e pa jetë të ideologjive të huaja që shpesh përdoreshin për qëllime sektarizmi sulmues. Një kontekst i tillë, ku programet dhe metodat arsimore ndryshonin çdo tre a katër vjet, nuk u ngjiz një përpjekje e përbashkët apo, nuk pati unifikim mendimesh.
Edhe ata që u përpoqën dështuan! Sipas Pader Gjonit, dështuan sepse askush nuk pati eksperiencën e duhur të shtronte drejtë para shoqërisë shqiptare dy çështje themelore siç ishin kultura dhe atdhetarizmi, mbi të cilat do të mbështeteshin përpjekjet e ndryshme të inteligjencës shqiptare.
Shllaku vë theksin kryesisht tek kultura, pasi sipas tij, përpjekjet kolektive për të rënë dakord për atë çfarë është kultura shqiptare, do të sillnin një gjendje bashkimi dhe do rrafshonin individualizmat e tepruara, që shkaktojnë rrënimin e vetes dhe të njëri-tjetrit.
Ai shpreh bindjen se kultura i zbut popujt sepse, i bën ata të njihen me njëri-tjetrin dhe paqton mosmarrëveshjet që shpesh herë dalin nga kufizimi i një mentaliteti fanatik. “Nji qytetnim, qi âsht faqja e kulturës së ndjesive të njij populli, çon me doemos në bashkimin e plotë në të vërtetën, në të mirën e në të bukren” shkruan ai gjatë këtij shkrimi.
Sipas Shllakut, individi së pari është njeri i kulturës e më pas është atdhetar, pasi detyra e atdhedashurisë, është një rrjedhje e natyrshme që i vjen gjithsecilit, pas një zhvillimi të plotë kulturor. Atdhedashuria për Padër Gjonin, nuk është vetëm një shpërthim i sentimenteve, por vijimi i plotësimit të të drejtave dhe detyrave në rrethin shoqërorë, që një individ gjendet.
Ai mbyll shkrimin e tij dedikuar brezit të ri, duke i sugjeruar disa detyra: të njohin më shumë njëri-tjetrin sepse, kështu ata do të ndeshen me frymëzime e ndjesi të përbashkëta; të kenë respekt për mendime e ideologji të njeri-tjetrit; të jenë të sinqertë e të kenë ide të qarta, të refuzojnë paramendimet, paragjykimet e nënkëmbsat, dhe gjithmonë të jenë me shpirt e mendje të hapur.
Gjon Shllaku, nuk mund të mos kishte bërë reflektimet e tij mbi shtypin e kohës, një fushë tjetër që ai njihte shumë mirë duke qenë vetë aktiv. Në shkrimin e tij, “Jehona e Shtypit”, botuar në vitin 1944, ai kritikon shtypin për shkak se, sipas tij, nuk reflekton realisht rrymat shpirtërore të vendit dhe e konsideron atë vazhdimisht, të varur nga qeveritë.
Gjithashtu ai shqetësohet për mungesën e një gjuhe të përbashkët të shtypit gjatë asaj kohe apo një tendencë për të bërë një përzgjedhje dialektesh në formë arbitrare dhe pa baza shkencore.
Për Pader Gjon Shllakun, intelektualin, akademikun, klerikun, filozofin dhe atdhedashësin do të vinin kohë shumë të vështira, para se të vritej tragjikisht, pas një gjyqi e akuzash absurde. Jeta e tij, mosha e re, aktivitetet dhe kontributi në edukimin e shoqërisë, do të ndaleshin një herë e përgjithmonë, në kulmin e moshës dhe pjekurisë intelektuale.
Në një shkrim të tij, të titulluar “Fatosa të harruem”, katër vite para se te pësonte të njëjtin fat, ai i dedikon një mendim Bajram Currit, Luigj Gurakuqit dhe Dom Gjon Gazullit: “Tjeterkund, njerzit e idealit, ne u mbytëshin per së gjalli, nderohen per së dekuni. Nder né ata mbyten dy herë: edhe harrohen…! Per Bajram Currin, Luigj Gurakuqin, Dom Gjon Gazullin, nuk pat nevojë deka, me kênë kapak florini.
Jeta e tyne kje e dêjë, per deken qi bâne si dishmorë të lirís së Kombit. Lypej qi të hiqeshin, qi të zhdukeshin, pse jeta e tyne ishte dekë per matrapazat e trathtís…! Nji komb qi lindet, ká nevojë per fatosa qi desin. Por fatosat qi desin, nuk kan çë të bâjn në nji komb, qi i harron e i perbuzë”!
Ky shkrim solli në vëmendje vetëm disa nga artikujt e Pader Gjon Shllakut, me synimin për kuptuar diçka më shumë se cilat ishin mendimet dhe qëndrimet e tij për çështje të caktuara si komunizmi apo zhvillimi kolektiv i shoqërisë shqiptare. Përzgjedhja e shkrimeve ishte e qëllimshme pasi temat e trajtuara mund të konsiderohen edhe sot e kësaj dite si çështje thelbësore për shoqërinë tonë.
Kjo e bën Shllakun, e mbi të gjitha mendimin e tij, shumë aktual. Nga analiza e shkrimeve të sjella në këtë studim, arrihet në konkluzionin se; Shllaku kishte kapur thelbin e problemeve, që ai trajton dhe se njihte shumë mirë shoqërinë shqiptare. Ishte optimist për të ardhmen, realist dhe nuk i pëlqente pasiviteti apo viktimizimi, që nganjëherë shqiptarët bënin për shkak të ngjarjeve historike fatkeqe.
Kërkonte të shihte përpara dhe kishte për zemër orientimin e shoqërisë drejt një zhvillimi real. Ishte krejtësisht i papajtuar me “fasadat”, veçanërist sa i takon dijes dhe shkencës.
Dëshironte shumë që pas një periudhe të gjatë pushtimesh shqiptarët të gjenin gjuhën e përbashkët në përcaktimin e asaj çfarë ishte gjuhë, kulturë dhe traditë shqiptare sepse kjo, sipas tij, do të sillte bashkimin dhe do të rrafshonte individualizmat që do të dëmtonin Shqipërinë.
Unity should come from free and heterogeneous thoughts. Of course, a thinker who had these visions could not support or welcome communism, which, among other things, was the number one opponent of freedom of thought, expression and belief./ Memorie.al
Lini një Përgjigje