FLASH
Shkruar nga Pamfleti
What is prison? It is the place where those who have been sentenced to deprivation of liberty are kept, we would say by reading any dictionary. But that is little. Prison and freedom - two opposites. Previously: what is freedom? In short: to be free means to do what you want, to think and act as you wish in the exercise and fulfillment of your freedoms and rights, as a person and as a citizen, but always without harming and violating others. . Again: to think and act. We are talking about democratic freedoms, from those of speech, press, assembly and organization in various parties and associations, ensuring the conditions where ideas, requests and human wills can find expression and concretization, from those of the biological-related plan with the being itself, to those of the social plan, related to the ways of living.
More than 15 years passed like this. Although it was known that the accusations, as they were constructed, did not stand, that the investigative process and the judicial process proved the opposite, that the laws and all legal procedures were violated, that time - this fair, strict and infallible judge, spoke strongly, from that and how the truth was, that laws and articles of the Constitution fell, that the foundations of tyranny were shaken and many dogmas and taboos from the past were overturned - the Gods of Olympus did not want to know and turned a deaf ear, they did not play by their deeds and crimes and I continue to be in prison, convicted without laws, insulted with all kinds of names, old as a creator, but not subdued and depressed, on the contrary, accusatory and proud.
I never lost faith that I was right and that the truth will come out one day. So I found the strength, the will, everything I needed to face evil and not be separated from creative work, as well as to serve the country even under these conditions. For this, let the plays that I wrote here in prison speak, which permeate the ideas of freedom and those against tyranny so crippling, for anyone, but in a special way, those who, day and night, for many years, killed their eyes the crossed bars of violence, injustice and oppression.
Finally, until I had opinions, expressed or unexpressed, these openly, in party meetings and others, as well as in literary creativity, with a democratic tendency, tolerance and debate (although they were speculatively and deceptively called liberal), which fell against the extreme dictatorial and centralizing ones, with the denial and trampling of human rights and freedoms, the isolation from the world and the confinement within the shell of barbed wire, the party and state bureaucratization, the suppression of pluralistic thought and literary creativity, with a tendency democratic, tolerance and debate, the question is asked: why am I still in prison, when all these and many others are already called fatal mistakes, which led the country to where it is today, how can this be reconciled with the conditions of pluralism and party and with democratic developments?!
Recently, I happened to read in newspapers and hear on radio and television programs that political prisoners, since they have accumulated a lot of money, are prone to burst into vengeful excesses, as well as calls to close their archives. the past (so also the files of court proceedings - I am talking mainly about these), for 50 or more years, supposedly for the sake of national unity, even though some words like; "national reconciliation", they have a voice in their mouths. Allow me to express my open opinion, on both of these issues, which are nothing more than manifestations of that demonic psychology, of those forces that measure others with their yardstick and are afraid of evil and crimes. that they have done. Keep calm, gentlemen.
Except boll, don't do anything else.
- It is known how much has been spoken and written, in what bitter and deceptive language and by how many people, starting from the main party and state leaders, up to writers and artists, scientific workers, journalists and others, from more than ten years, for my "heresy", so much that I never remember. And yet I declare: All of these are alive, let them deal with their consciences, I will not harass anyone, the less I think of revenge.
I am satisfied with a public statement from the Supreme Court, that the sentence was unjust, and this is announced, as the law says, in a meeting, it falls to the writers and artists. As for the Fourth Plenum of the Central Committee of the Party, where this evil began, time has already rejected it, what has become clear to everyone.
Nuk më bëhet vonë, as dua t’ia di, por them se është në të mirën e vetë, PPSH-së, të mos e mbajë atë barrë që i solli aq të këqija dhe e pengon të ecë, siç i shkruaja edhe në një letër të fundit, dërguar Ramiz Alisë, në nëntorin e vitit që shkoi, ku i bëja dy pyetje, duke nisur me: pse nuk u shkua në mbledhjen e KSBE-së, pse nuk njihen e thuhen hapur gabimet e bëra, pse nuk pranohet pluralizmi partiak, etj., deri pse mbahem në burg edhe sot; a mund të hidhen hapat që priten, me trashëgimi e mbetje të tilla, nga një e shkuar me pa ligjësitë prej të cilave duam të shkëputemi; krijimin e shtetit juridik e, zhvillimin e proceseve demokratike?!
Por kjo është puna e tyre, le të bëjnë si të duan. Proceset gjyqësore politike, për çështje të ndërgjegjes e të mendimit, theksoj ato të viteve ’70-të, janë nga faqet më të zeza të historisë së këtij kombi, arbitraritet e paligjësitë e periudhës diktatoriale (pa harruar edhe ato para tyre) dhe numri i madh i familjeve, me nëna e baballarë, bij e bija, vëllezër e motra, nëpër internime, e kanë rënduar e i kanë sjellë shumë dëme vendit. Ajo që u bë keq, duhet ndrequr e vënë në vend, kjo kërkohet.
Dhe kjo është krejt e drejtë dhe e domosdoshme. S’është fjala për t’u marrë me autorët e tyre. Janë pra, dy gjëra që nuk duhen ngatërruar. Çdo vendim, që nuk do ta bënte këtë, i kujtdo qoftë, edhe i vetë Kuvendit Popullor, si organi më i lartë ligjvënës, do të ishte i padrejtë dhe i papranueshëm, një provë qëndrimi të pasinqertë e mashtruese, që synon të frenojë proceset e demokratizimit të vendit.
Dhe e fundit: se ç’mund të bëhet e çdo të bëni ju, si Forum i të Drejtave të Njeriut e Lirive Themelore, për sa ju shkruajta më lart, nuk e di dhe përmbahem të shtroj ndonjë kërkesë, sepse nuk dua – nuk e kam bërë këtë, as gjatë hetuesisë e procesit gjyqësor, të ngatërroj dhe t’i vë të tjerët, cilëtdo qofshin, në vështirësi, e detyrime çfarëdo. Kjo është e para.
E dyta: ju lë dorë të lire, të bëni për sa ju shkruajta gjithë çdo të quhet e drejtë e, në të mirë të çështjes së proceseve të demokratizimit, të jetës së vendit.
Shtoj se si person, kur do të dal nga ky varr ku ndodhem, kam në mend të qëndroj i pavarur, të jem një zë kurdoherë në mbrojtje të të drejtave e lirive të njeriut, kurdo e për cilindo. Në këtë kuptim, shumë gjëra më afrojnë me forumin tuaj, si një organizëm i thirrur, të luajë një rol me vlera të çmuara, në interes të vendit e të zhvillimeve demokratike, sot e në të ardhmen.
Kosove e Madhe, 6.3.1991
***
Marrin:
Ramiz Alia, Sekretar i parë i Komitetit Qendror të PPSH-së
Sali Berisha, Kryetar i Komisionit Drejtues të PD-sē
Sabri Godo, Kryetar i Komisionit Nismëtar të PR-së
Po ju drejtohem të treve së bashku, duke ju dërguar këtë letër, veç e veç, me të njëjtin tekst.
Po qartësoj që në fillim: do të përqendrohem e kufizohem vetëm në një çështje – lidhur me pas 31 marsit.
Ju lutem më kuptoni drejt, ju flas:
– Thjesht si një shtetas cilido.
– Si një që diç i dhëmb dhe e shqetëson, si një që nuk niset, në rastin e dhënë, nga një prapamendim as keqdashës as pretendues, si një që gjen forca, të hedhë prapa shpine, gjithë sa i kanë ndodhur dhe shikon përpara,
– Edhe si një krijues letrar.
Mbase ajo për ç’ka mora pendën t’ju shkruaj, është menduar (fushatat elektorale, nuk i zbulojnë të gjitha katërtat, është e njohur kjo), si në mundësi qoftë edhe e fundit, pra nuk them asgjë të veçantë. Ashtu qoftë! Me që është e nevojshme kjo hyrje, dhe më falni nëse e tjerra pak, por e quajta me dobi, duke patur parasysh, vendodhjet: ju, në majat e Olimpit, unë në rrethin e nëntë të ferrit dantesk.
Po filloj:
Kam ndjekur, me sa ka qenë e mundur, dhe përkrah proceset e demokratizimit të vendit. Kam bindjen se ato tashmë, janë të pakthyeshme e të pandalshme. Jam gjithashtu i vetëdijshëm, se rruga e nisur s’është e lehtë, i ndërgjegjshëm edhe për gjendjen e vështirë, e plot turbullira që po kalojmë.
Nuk po hyj në vlerësime e konsiderata, për ç’është bërë, sa e si po bëhet, sepse nuk është rasti. Nuk dua edhe të krijoj keqkuptime, për anësi e preference (jo se nuk kam), edhe se nuk do t’i shërbenin qëllimit të kësaj letre.
Konkretisht:
– Zgjedhjet e 31 Marsit, do të na japin, pas kaq dekadash, një Kuvend Popullor (parlament) pluralist dhe kjo do të jetë fitorja më e madhe e të gjithëve.
– Zgjedhjet e 31 Marsit do t’i japin më shumë ose më pak vota e vende në parlament njërës ose tjetrës parti politike, pra do të ketë edhe fitore ose jo të pjesshme-partiake.
– Mbi këto baza (po vij të çështja për të cilën fola që në krye, lidhur me pas 31 Marsit), pse të mos kemi edhe një qeveri pluraliste multipartiake ose koalicioni, siç quhet, tani në fillim – për një kohë (sa, atë do e thonë zhvillimet e ardhshme). Në kushtet e sotme, kur duhen bashkuar të gjitha forcat, për të dalë nga gjendja ku ndodhemi, përmbajtur konfliktet e ashpra sociale dhe përshpejtuar hapat e ecjes përpara drejt Evropës, më duket me dobi, se vendi ka nevojë për këtë, e kërkon, i duhet.
Po përpiqem të argumentoj:
– Cilado qoftë partia, që do të fitojë shumicën e vendeve në parlament, do ta ketë vështirë të shërojë e vetme, plagët e rënda të sotme dhe ta çojë përpara vendin me ritmet që kërkohen, për të dalë nga gjendja, në të cilën ndodhemi. – Në kushtet e një qeverie njëpartiake, cilado qoftë ajo, lufta politike me eksese, përdorime të forcës, greva, manifestime masive e të tjera, do të vazhdojë dhe nuk dihet ç’forma e përmasa mund të marrë më tej. Pra destabilizimi, mund të thellohet.
– Nëse ajo do të jetë Partia e Punës, me si kanë rrjedhur ngjarjet, nuk do të mund ta drejtojë më vendin e vetme, sepse ka nevojë të ndryshojë mendësi e praktika pune, të njohë e të ndreqë gabimet e bëra, të qartësojë e kristalizojë programin e saj të reformuar e, të tjera, për ç’ka i janë të domosdoshëm, dialogu e toleranca edhe në gjirin e qeverisë.
– Nëse ajo do të jetë Partia Demokratike ose, Partia Republikane (qoftë edhe në koalicion dypalësh, siç kam patur rast të lexoj), prapë edhe këto, nuk do të mund ta drejtojnë vendin të vetme, sepse kanë nevojë t’i qartësojnë e kristalizojnë programet e tyre, të fitojnë eksperiencë qeverisjeje dhe të rinovojnë aparatin shtetëror, që në gjendjen e sotme, me mendësi e praktika pune burokratike, do t’u kundërvihet dhe do i pengojë (Që tani ky fenomen po duket, me shkrehjen e administratës).
Vetëkuptohet:
– Kryeministri, do të jetë i asaj partie që do të ketë fituar shumicën edhe mjaft nga ministrat, do të jenë të saj. Pro do të ketë nën-kryeministra e ministra edhe nga partitë e tjera. Madje edhe të pavarur. Në të gjitha rastet, qeveria të përbëhet doemos nga njerëz të aftë, sipas profileve e të rinj të moshës më vitale, që kanë fituar ose do të fitojnë besimin e, autoritetin e duhur.
– Që lufta politike do të vazhdojë ashtu si në parlament edhe në qeveri, edhe jashtë tyre me shtyp, për fitoren dhe vënien në jetë të programeve partiake në tërësi dhe çështje të veçanta, kjo dihet, por në kushtet e me mjetet që garantojnë republika parlamentare, kushtetuta, parlamenti e qeveria multipartiake, edhe shteti juridik.
Ka precedentë që flasin për këtë:
– Pas Luftës së Dytë Botërore, siç dihet, kur shumë vende të Evropës, u ndodhën para vështirësive të mëdha ekonomike dhe krizash shpirtërore, me përçarje të brendshme, si Franca e Italia, krijuan qeveri koalicioni (multikolore, siç u quajtën), me pjesëmarrje nga partitë kryesore të kohës, veç degolistëve e demokristianëve, edhe komunistë e socialistë e tjerë. Sa zgjatën? Për një kohë sigurisht. Ç’bënë? Kapërcyen vështirësitë e para.
-Kështu ndodhi deri diku edhe në disa nga vendet e Lindjes, ku në qeveritë e para, hynë edhe nga partitë socialiste, agrare, etj. Madje, edhe në vendin tonë, fill pas Çlirimit, në qeveri bënë pjesë veç komunistëve, edhe të tjerë pa parti, me pikëpamje të ndryshme (parti politike të tjera s’pati atëhere). Pse u bë kjo? Nga kushtet e vështira, ndasitë që kishte në popull, nevojës për njerëz të aftë, e specialist, etj. A u bë mirë? Pa dyshim. Nuk po flas për si u veprua, e çfarë ndodhi më pas.
Ka këtu një kusht, që duhet theksuar: domosdoja e respektit të ndërsjellë – duke njohur dobinë e përgjithshme, në të mirë të Atdheut, të njihen e respektohen edhe interesat e palëve. Sot në botë, kjo është bërë një si normë në koalicionet, në marrëdhëniet ekonomike e kudo, në të mirën e përgjithshme, të paqes, stabilitetit e zhvillimeve në tërësi, por edhe në përfitim të palëve. Kërkohet pra, një qëndrim serioz, në raporte tolerance; pabesitë dhe hilerat nuk shkojnë, askush të mos kujtojë, se nuk merren vesh ato sot dhe se mund t’ua hedhësh të tjerëve.
Përfundimisht:
– Shpreha një mendim, kaq.
– Mund të jetë kjo një alternativë – ia vlen të shikohet.
– E mira e madhe e vendit, mbi ato të veçanta partiake.
U mundova të jem i qartë, konkret e korrekt, nuk e di sa ia arrita.
Kosovë e Madhe, 11.3.1991
SFIDË
Po, kjo qe e vetmja mundësi reagimi, në ato kushte që u ndodha, nga koha kur filloi odisea, për të cilën fola: së pari në parti, ku për shpjegime, nuk deshën të dinin; më pas në hetuesi e në gjyq, ku për mbrojtje, as që bëhej fjalë, se nuk kishte ligje; edhe në burg, ku qe menduar për një izolim të plotë e, të më mbyllej goja përfundimisht.
Por si në të dy të parat, edhe në të tretën, zgjodha sfidën. Letrat nga burgu që radhita më sipër, për atë flasin. Si flasin edhe për bindjet, të cilave u përmbahesha, besimin se një ditë e drejta do të dilte, si dhe aspiratën për një të ardhme tjetër demokratike të vendit. Sigurisht nuk qe e lehtë, por…!
Sado që e dija se gjithçka ndodhi me mua, ishte vepër e Enver Hoxhës;
– Sado që isha i bindur, se edhe dënimi me 25 vjet burg, qe dhënë jo nga gjyqi, por nga ai;
– Sado që mund të them, se e njihja nga afër portretin e tij, si një personazh i tipit të Rikardit të III-të, shekspirian;
– Sado që nuk ushqeja iluzione, se mund te kthente rruge, se këtë e kishte treguar prej vitesh;
– Sado që e dija edhe se hakmarrja e tij, nuk njihte kufi, sa më i fuqishëm bëhej edhe më shumë; prapë mendova, të mos hesht, edhe në kushtet e burgut.
Zërat që arrinin deri atje, – në qelitë e ferrit të Burrelit, për krizat e tij, si infarkti i vjeshtës së ‘73-së dhe neurozat me halucinacione e turbullira, që vinin duke iu shtuar, në vitet e mëvonshme, më nxitën edhe më shumë të këmbëngulja, në denoncimin e të pavërtetave, akuzave, intrigave dhe gjithë si qe vepruar me mua, t’i drejtohem për këto edhe atij vetë, sa qe gjallë.
Nënshtrimin dhe heshtjen pat dashur ai, që në fillim, nga të dilte: se kishte të drejtë si përherë, se liberalizmi, qe vërtetë një rrezik për vendin në atë kohë, se politika e mbylljes dhe e izolimit nga bota, ishte rruga që duhej ndjekur, se masat shtrënguese të mëtejshme, qenë të domosdoshme. Nuk i vajta në atë shteg, pra edhe zemërata e tij, mori ato përmasa, jo vetëm për gjithë sa më ndodhën, por siç del edhe nga trajtimi që i bën çështjes, duke iu rikthyer disa herë në fjalimet e shkrimet e botuara, në veprat shumëvëllimëshe të tij.
After the death of Enver Hoxha, I undertook an even wider denunciation mainly of illegal violations, punishments not based on the law with prison and exile, violations of procedures and arbitrary interpretations of laws in force, extralegal actions of state bodies, etc. I started by rejecting the court decision, seeking protection of legality, turning first to the Supreme Court, then to the Presidium of the People's Assembly (see the text published above). Outcome?
As much as I emphasized that I was waiting for the answer from the highest state body, after some time, I received this letter from the President of the Supreme Court, Aranit Çela, which literally said: "We examined your case, and it turns out that the court's decision with which you have been convicted for the crimes provided for by Articles 72 and 73/2 of the Criminal Code, is based. Your guilt for these crimes has been proven with convincing evidence, therefore there is no place to make a request, for protection of legality, against the court's decision".
It is impossible that President Ramiz Alia was not informed about this. Nothing, therefore, had changed, nor was it in mind, it continued on the path of breaking the laws and crime, as before. In August 1991, after I got out of prison, I addressed the same request and more or less the same text, again to the Supreme Court. I persisted in rejecting the court's decision as illegal. This time, the matter was looked at responsibly (something had started to change and was in the process). So it was thrown to the Plenum of the Supreme Court for review, as; "Request for protection of legality".
In the report that was submitted with the signature of the president of the Supreme Court of that time, Kleanthi Koçi, it is stated: "By decision No. 2, dated 31.3.1977, of the Criminal College of the Supreme Court, the guilty declaration of the defendant was decided Fadil Paçrami, for the crimes of sabotage and propaganda agitation and on the basis of articles 72 and 73/2 of the Criminal Code, has finally sentenced him to 25 years of deprivation of liberty./ Memorie.al
Lini një Përgjigje