FLASH
Shkruar nga Pamfleti
In the book "The Orient of Europe", the author of the work is the Swede Sven Aurén. They are impressions of a trip to Albania from the early 1930s. His direct experiences without any retouching.
In a word, the translation of the book will bring to the Albanian reader the original value of the knowledge of that history that we have not known and continue to know, even now deformed by the interests of the moment.
Now a little about the person who is addressing these lines to you: My name is Adil Biçaku. I have worked and lived in Sweden for over 50 years, without ever taking my thoughts and feelings away from our Albania.
I am now retired and live with my wife and children here in Stockholm. Having been around for a long time, from the evolution of the Albanian language, which has naturally occurred over these decades, I am aware of the difficulties, not small, that I will encounter, in order to give the Albanian reader the experiences of the original.
Therefore, I would be very grateful if together we could find a practical way to collaborate to translate this book of multifaceted value.
Morally, I would feel very relieved, repaying part of the debt that all of us Albanians have towards our Albania, especially in these times that continue to be so turbulent.
With much respect
Adil Bicaku
Skanderbeg must be crushed, the Sultan's High Council decides, and the Viziers are racking their brains over how best to plan the Albanian military operation to give the right effect. The Prophet's soldiers have conquered states and defeated princes of a completely different caliber than this treacherous mountain chief. It is a matter of prestige for the military leadership to be able to throw that ridiculous goat helmet at the Sultan's feet and report to him the fall of Kruja.
One after another, the Turkish armies marched on the difficult roads over the mountains of Albania and surrounded the territories around Kruja, which was defended by small forces. But the terrain is wild and terrible and the Albanians knew every mountain peak, every pass, every gorge, more than brave and skilled warriors. The same grim story continues to be repeated: great losses and terrible retreats, under continuous guerrilla warfare. The Turks counted tens of thousands of dead, after each major battle. They make great efforts and arm an army of 100,000 people, a terrible army, according to the situation of the time. With 20,000 Albanians and 4,000 Montenegrin auxiliary troops, Skanderbeg inflicted terrible losses on that terrible army and forced it to turn back again.
In this way, the wars continue, until the great warrior dies in 1468. Kruja held out for another ten years, but when the Sultan's army, which had surrounded it, grew to 300,000 men, it could no longer resist. The last fortress of Albania falls and the entire country becomes completely Turkish. Skanderbeg's son and his entire family emigrate to Italy.
It is easy to imagine how the policy of the Turkish superpower would have developed if Skanderbeg had not stopped it for 25 years, if in the first punitive operation, he had managed to crush the giant defender of Kruja. The significance of the Albanian hero should not be exaggerated, but it is certain that Skanderbeg's contribution had a world-historical impact and this fabulous heroism stopped the Mohammedan innovation and gave the Christian world the opportunity to call to mind unity. There are historians who claim that if Skanderbeg had not prevented that dream of Turkish greatness, it would have become a reality, on a larger scale than it did.
However, he has entered history as the greatest and strongest fighting figure of the Middle Ages. He is the only leader of the people in Albania and the tragicomic prince, av Wied, who attracted the attention of Europe in such a way that it also constitutes great politics. One of the portraits of Albrecht Dürer is said to represent the Albanian folk hero. According to the collections of folk songs and legends of the Renaissance writer, Barleti, he has entered literature and, among other things, has inspired Lonfellow, for the enthusiastic poem. New Albanian literature has been and is dealing with Skanderbeg in large proportions.
So, it is understandable and natural that young Albanian writers describe the fate of Skanderbeg's amazing life. Skanderbeg is the hero of the Albanian people. Can even the newborn nation have a more magnificent symbol of unity than this warrior, who ignited the love for freedom in the hearts of Albanians and ignited it in such a way that a world superpower is forced to bow down and stop, otherwise, all the victorious marches? The memory of Skanderbeg is moral food for the reawakened nation.
The helmet with the goat's head is the memory of the external image. With a sense of great respect for the sacred tradition, the helmet was placed as a symbol of the monarchist state. It would be very simple for this state, which seven years ago suddenly found itself in the Monarchy, to have placed a crown on the double-headed eagle, in the emblem of its state. King Zog chose the helmet of Skanderbeg, instead of the royal crown. This has great significance, in relation to his abilities and spiritual structure.
Kjo është në fakt një ironi e fatit, që helmeta origjinale, që vazhdon të ekzistojë, nuk është në pronësi shqiptare. Ajo ndodhet e ekspozuar, në një muzeum në Vjenë dhe është pasuri shtetërore austriake. Shqiptarët janë kënaqur me një kopje. Republika austriake, nuk e ka konsideruar se ka ndonjë arsye me i’a kthye përkrenaren Shqipërisë, kjo helmetë që për austriakët është një kuriozitet, por për shqiptarët, simboli i kuptimit të kombit dhe kurora mbretërore e Zogut I-rë.
Ata katërqind vjetët, që pasuan, janë katërqind vjet, të zymta nën sundimin turk, me stagnacion kulturor, kryengritje pa rezultat, vobekësi pa kufi, këto si karakteristika kryesore. Shqipëria qe një pronë shumë e vlefshme, për sulltanët. Kjo përdorej si objekt taksash edhe pse shumat, që mblidhnin guvernatorët e korruptuar dhe derdheshin në kasën e shtetit, përbënin vetëm pakicën nga pagesat e vërteta. Vendi i ofroi mundësi të mëdha, përsa i përket rekrutimit në ushtritë e mëdha turke. Ato kishin në radhët e tyre burra, që u bënë jashtëzakonisht të dobishëm, për sulltanët.
Jo më pak se 25 vezirë të mëdhenj, ka marrë Turqia nga malet shqiptare, inteligjenta, burra guximtar, nganjëherë aq guximtarë, që i “zhduknin” në një ose tjetër mënyrë. Shkrimtari austriak Roda-Roda, në librat e tij të mençura, bën një vërejtje të vogël, që është ca zbavitëse. Gjatë kohës së Turqisë, Shqipëria nuk kishte nevojë për varrezë, shkruan ai. Populli i thjeshtë, vdiq në kasaphane në toka të huaja dhe vezirët e mëdhenj, morën urdhër të japin dorëheqje ose i hodhën në Bosfor.
Ky Roda-Roda i nderuar, sigurisht e ekzagjeron, por ka mjaft të vërteta në fjalët e tij. Gjatë afërsisht gjysmë mijëvjeçari detyrohet populli shqiptarë, me vu në dispozicion të Turqisë jetë dhe fuqi punëtore. Si shpërblim nuk morën asgjë. As rrugë, as shkolla, as literaturë, asgjë që mund t’i ndihmonte, me mbajt deri diku, hapa të njëjta me shtetet e tjera evropiane.
Sundimi katër-qindvjeçar turk, ishte i qëllimshëm dhe i tipit negativ. Porta e Lartë e kuptoi më shumë se mire, se çfarë rreziqesh një zhvillim shpirtëror dhe materialo-kulturor, të pa evitueshëm do të sillte dhe si konsekuencë të këtij qëndrimi, politika turke në Shqipëri mori një karakter shtypës dhe prapambetës. Shkollat ndalohen. Libra dhe gazeta ndalohen. Po, bile kundërshtuan edhe krijimin e një gjuhe të shkruar shqipe. Rrugët do të kishin mund, të lehtësonin një kontakt të rrezikshëm me perëndimin, kështu që rrugët u lan të rrënohen.
Që ta mbajnë vendin, ende të nështruar, sunduesit turq e kuptuan dhe nxitën heterogjenitetin e politikës së brendshme. Me anë të ryshfeteve, premtimeve dhe kërcënimeve, agjentët turq mundoheshin të futnin në luftë, me njëri tjetrin prijësit e rëndësishëm të malësive, në vend që të luftonin Turqinë. Sa më shumë shtohej përçarja, aq më shumë gëzoheshin zotërinjtë e Portës Lartë. Shqipëria qe një ikonë e vlefshme, vetëm të trajtohej në mënyrë të drejtë. Nuk është kjo një rastësi e cila duket si një ide, që ai, që shpalli vendimin e rrëzimit të Abdyl Hamidit, qe pikërisht një shqiptar. Vetëm një nga komplotistët guxoi të marrë atë misionin e papëlqyeshëm: Esat Pash Toptani, një nga figurat më interesante dhe më i paskrupullt në historinë shqiptare.
Esati, mori audiencë tek Sulltani i tmerruar dhe gjysmë i marrë dhe paraqiti misionin e tij, krejtësisht i ndërgjegjshëm, që veç një shenjë e vogël prej sundimtarit të rrëzuar, do t´a kishte shtrirë në dysheme të shpuar nga plumba. Nuk ka asnjë komb shqiptarë tha Bismarku në konferencën e Berlinit më 1878. Abdyl Hamidi e dinte që Bismarku e kishte gabim. Ai përdori kujdesi të madhe dhe shuma të pabesueshme për ta mbajtur Shqipërinë, në shah dhe megjithatë qe një shqiptar, që i komunikoi atij definitivisht rrëzimin.
Nuk mungonin lëvizje për liri gjatë kësaj kohe, por për arsyet e lartpërmendura, nuk kishin perspektiva suksesi. Turqia qe e pasur dhe Shqipëria e vobektë. Nuk munguan edhe figura të tjera, që dolën mbi mesatarët dhe që emrat e tyre, kanë hyr në histori. Ali Pash Tepelena, arriti të fitojë pavarësi, në një pjesë të vogël në Shqipërinë jugore dhe përfitoi një reputacion internacional, diçka si midis të tjerash, paraqitet nga ky kontekst, se Napoloni, korrespondoi me te për sa i përket disa përforcime trupash.
Por ai u vra dhe me të u shua shpresa, për përhapje më të madhe të pavarësisë. Rreth fillimit të viteve 1900, dukej sikur po ndriçonte. Ai burri i sëmurë i Bosforit, gjendet në shtrat të vdekjes dhe fuqitë e mëdha evropiane i nuhasin kufomën. Shqipëria qe nga tradicioni i vjetër një vend, që mund ta trajtoje si të duash. Pas luftës së 1878-ës, Fuqitë e Mëdha i falën një copë të vendit, Malit të Zi, Serbisë dhe Greqisë, që rezultoi në kryengritje të përgjakshme, në territoret e dhëna.
Italia fërkonte duart nga ngazëllimi. Italia është një specialiste e vjetër, për të peshkuar në ujëra të turbullta dhe përgatitet të avancojë, me një propozim për një mandat italian mbi Shqipërinë, analogjik me atë që Austria ushtron mbi Bosnjën. Sa më shumë rrëmujë në Shqipëri, më shumë arsye, për një pranim zyrtarë të “eksperiment civilizacioni” italian. Por Italia nuk është aspak e vetme, që aspiron për influencë shqiptare. Blloku sllav, ushtron presion. Shkolla serbe hapen në tokë shqiptare dhe agjentë serb, mbjellin përçarje dhe mosbesim. Rusia paguan. Grekët përdorin metodë tjetër. Kisha grek-ortodokse i shërben interesave imperialiste.
Libra greke dhe mësues grek, vërshojnë në pjesën jugore të vendit, popat predikojnë superioritetin e Kishës së tyre dhe mallkimin e myslimanizmit. Nga të gjitha anët, vërshojnë shkelës të rinj mbi vendin. Në qoshkun Jildiz në Kostandinopel, qëndron Abdyl Hamidi, i tmerruar dhe i xhindosur, i vetëdijshëm për rreziqet që kërcënojnë, një pjesë të rëndësishme të vendit të tij, por i braktisur dhe mbushur me informacione të gabuara. Zoti i dy kontinenteve dhe dy oqeaneve, parandjenë që së shpejti do zgjedh një titull më modest.
Ndërsa fuqitë e mëdha dhe shtetet e vogla, në grupime dhe aleanca të ndryshme, përfitojnë nga gjendja e dobët turke, përpiqet edhe populli shqiptarë, të përfitojë nga situata. Formojnë klube të fshehta, nxjerrin fshehtas gazeta dhe libra. Ideja e bashkimit kombëtar, ndizet përsëri. Themelohet “Bashkimi për mbrojtjen e të drejtave të kombit shqiptarë” dhe i bashkohen shumë anëtarë. Këngë për Skënderbeun, këndohen nga Shkodra në Janinë.
Pastaj fillon Lufta Ballkanike më 1912 dhe pengoi për një kohë të shkurtër, këtë valë vërshuese të pasionit për liri. Më vonë ngjau 28 Nandori, po atë vit dhe me të për herë të parë shpallja e pavarësisë së Shqipërisë. Nën udhëheqjen e Ismail Bej Qemalit, u mblodhën në Vlorë tetëdhjetë e tre përfaqësues, të popullit të Shqipërisë dhe në gjithë botën, shpallet lajmi sensacional që Shqipëria, është bë komb i lirë dhe i pavarur.
Për herë të parë në histori.
***
Por çfarë do të thotë në realitet tani, që një grumbull nacionalistësh shqiptarë, të kënaqur më shpalljen e lirisë dhe pavarësisë “komb shqiptar”? Gjashtë fuqitë e mëdha, që u mblodhën në Londër dhe u morën me çështjen e ndarjes së pjesëve evropiane të Turqisë së shpartalluar, nuk patën shumë interes për ngjarjet në Vlorë. Qeveria e parë e pastër shqiptare, në historinë botërore, më kot përpiqej që t’i dëgjohej zëri.
Situacioni i saj, qe jashtëzakonisht delikat. Jashtë portave të Vlorës, qëndronte ushtria greke dhe pak më tutje, ajo turke. Në veri të Shqipërisë, prisnin serbët rastin e volitshëm të depërtojnë për në jugë. Në det grekët mbanin një bllokadë të rreptë. Qe vetëm më një përpjekje të jashtëzakonshme, që Ismail Qemali me dy ministra të tij, mundi të kalonte në Itali dhe që prej andej me vazhdu për Paris e Londër, për të fol për çështjen e shtetit të porsa themeluar.
Rreth tavolinës së gjelbër të konferencës, kacafyteshin Fuqitë e Mëdha, në diskutime të ashpër, për fatin e ardhshëm të Shqipërisë. Franca mbështeste Greqinë, që nga ana e sajë kërkonte të mbante Vlorën ose Epirin. Rusia stërmundohej që t’i siguronte Serbisë, dalje në det dhe të konsolidojë pozitën e Malit të Zi, fukara. Austro-Hungaria dhe Italia, gjetën gjithsesi një interes të përbashkët dhe të mundohen, me i mbajt sllavët larg nga brigjet e detit Adriatik, por ndër kohë çdo njëra e etur, për atë rrip bregdeti, që ra brenda kufijve të Shqipërisë. Diskutohej, intrigohej, propagohej dhe nuk përfillej asnjë farë aspekti, për kërkesat e vetë popullit shqiptarë. Këtu ishte pyetja për fitues, që do të ndanin gjahun.
Më në fund u morën veshtë përnjëmend në një pikë: Shqipëria do të bëhej një komb i pavarur. Por me çfarë konditash! Treva me mbi një milion shqiptarë i u dhanë grekëve dhe serbëve. Pavarësia e shtetit të ri, do të kishte vetëm karakter emri. Ajo do të organizohej në këtë mënyrë, që si kryetar shteti nuk zgjidhet një shqiptar, por një princ i huajë i varur nga Fuqitë e Mëdha. Italia qe kombi, që më shumë u gëzua nga ky vendim. Diplomatët Italian, kuptonin se çfarë vështirësish tmerrësisht të mëdha, do të haste kryetari i ri i shtetit. Ajo anarki, që në këtë mënyrë po afrohej, do ta motivonte akoma më shumë pretendimin italian, për një mandat shqiptar.
Dhe kështu u bë, që në vitin 1913, monarkitë evropjane mundën t´i ofrojnë një principatë, të sapo themeluar për të cilën kandidatët e ndryshëm, konkurronin për një herësh me një zell qesharak të neveritshëm. Jo më pak se njëmbëdhjetë princa nga Gjermania, Franca, Anglia, Rumania dhe Turqia, dolën si pretendentë. U angazhuan hulumtues gjeneologjie, kërkonin në kalendarë dhe mundën së bashku, të dëshmojnë prejardhje nga Skënderbeu dhe shqiptarë të tjerë të famshëm.
Asnjë nga ata njëmbëdhjetë princat, kishin idenë më të vogël se froni qe krijuar për Shqipërinë dhe jo Shqipëria, për fron princash. Qëllimet dhe motivet e tyre, qenë të llojit ma të poshtër. Por një fron princor, është një fron princor edhe pse ndodhet në Shqipëri dhe përveç saj: populli shqiptarë, nuk e priste me qejf, që princi i ardhshëm do të qëndronte në vendin e tij primitiv dhe të prapambetur, ndonjë pjesë të madhe të vitit. Disa muaj mund të ishin mjaft, gjuetia do të ishte e mirë.
Për një kohë u duk që një pretendent jo evropian, princi mysliman Ahmed Fuad, me prejardhje direkt prej shqiptarit Mehmet Ali, i cili në kohën e tij themeloi dinastinë e kedivëve në Egjipt, do të kishte shanset më të mëdha. Por si ndodhi, Fuqitë e Mëdha nuk e konsideruan Ahmed Fuadin, të ishte një kandidat vërtetë besnik. U vendos që në vend të tij, për princin Wilhelm av Wied, i dobët, i manovrueshëm dhe zotëri mendje lehtë pa ndonjë dhunti, që t’u shkaktonte telashe tutorëve në politikën e jashtme. Lidhja e tij fisnore me mbretëreshën Elizabeta të Rumanisë, krijonte një far lidhje të përshtatshme në Ballkan.
The Albanian people were informed of the election of their new Monarch and were asked to prepare for a dignified reception.
The short tale of Prince av Wied was a wonderful lesson in the excessive audacity of Europe. It is easy to shrug one's shoulders about the Balkans and talk about operetta. This incredible operetta, which Europe has seen, did not have a Balkan nobleman in the leading role, but a central European prince, the Prussian prince, officer Wilhelm av Wied. The conference of the superpowers in London had played the overture. On March 7, 1914, the stage of the first act opened./ Memorie.al
Lini një Përgjigje