FLASH
Shkruar nga Dashnor Kaloçi
What was it like on the morning of September 1, 1976, when the workers of the Fishing Enterprise who were the first to arrive at their workplace, located on the shore of Lake Shkodra near the village of Shiroka, found that the guard of the enterprise of that sector was surprisingly absent, as well as the office staff, something that had never happened before?! This is because, among other things, there was also the pier where all the fishing boats were anchored, which, tied with chains and locked with keys, were considered objects of special importance and were under double control and guard, both by the fishing enterprise and by the Border Post located in the village of Zogaj, where the state border with Montenegro, at that time part of the Federal Republic of Yugoslavia of Marshal Tito, was located.
Although a torrential and stormy rain continued to fall, which had started since midnight, the fishermen began to look for the guard and the foreman of their company, calling them by name, but in vain, because no one answered? But after a while, they were stunned and terrified, when just a few meters away from the fish warehouse, they saw lying on the ground and without signs of life, a corpse…! It was the 60-year-old guard, Fadil Rizaj, who had been serving in that position for several years. No one dared to touch him with their hands, since he was not only bloody and with visible marks on his head and body, but his hands were tied with rope from behind and also his respiratory organs, tied with a cloth behind his head…! Which clearly meant that he had been killed…!
After that horrific scene, some of the fishermen ran to the offices to call the heads of their company and the Internal Affairs Branch as well, but the telephone line was cut and the connection to Shkodra could not be established…! Meanwhile, from other checks to find the company's wrecker, it was also found that one of the boats (fishing boats) was missing from the pier on the lake shore, precisely the one known as; "The Health Boat", and the safe that held their keys was broken with a crowbar!
Meanwhile, the alarm had been raised and some of the main officers and chiefs of the Shkodra Internal Affairs Branch arrived, who immediately realized that not only were they dealing with a serious crime, but also with an escape by boat across the lake, which, among other things, would also aggravate their position before their superiors at the Ministry of Internal Affairs in Tirana. Meanwhile, the news spread and the investigative group with the relevant experts immediately started working to uncover the crime that had occurred and to unravel the whole event, which a few days later would shock not only the city and district of Shkodra, but also Tivar, Titograd and Ulcinj in Montenegro!
But what had really happened, who and why had killed the Fisheries Guard Fadil Rizaja? How many people had escaped and what had happened at midnight on August 31, dawning on September 1, 1976, as a heavy rain fell with thunder and lightning, which was said to have never been remembered, even by the oldest residents of those parts? Why were several dead bodies found on the shore of the lake on the Yugoslav side and another corpse on our side of the border, near the border post in the village of Zogaj? How was the main author of that escape able to swim to the part of the lake that belonged to the border of the Federal Republic of Yugoslavia, on that dark night with rain, waves and storm?
Who was Hamit Arif Myrto and what did he initially say to the residents of that area, when they saw him completely naked in the alleys of their village, as well as to the competent Yugoslav authorities, regarding the reasons for his escape? What did the UDB authorities ask Hamit during the investigation process in several separate offices in Tivar, Titograd and Ulcinj, where they sent him, frequently changing his location, his "cellmates" and the investigators who interrogated him? What did he testify to when they asked him about the military bases and units, the missile unit and other installations that were located at that time in the Shkodra district, as well as the tracts that were dropped in that city those days, against the Party of Labor and Enver Hoxha?
What did Hamit tell the UDB organs about his brother-in-law, a minister in the government headed by Mehmet Shehu, and also one of the closest people to the dictator Enver Hoxha, who remained in that position until the collapse of the communist regime? Who was the “photographer” from Shkodra who had escaped to Yugoslavia a few years ago and why were all the investigators asking Hamit about that person? Why did the Yugoslav UDB authorities decide to return Hamit Myrto to Albania, handing him over to the Albanian State Security organs, even though they were convinced that he had not been sent on a secret mission?
Çfarë deponoi Hamiti gjatë procesit hetimor, si për arsyet që e kishin detyruar të ndërmerrte atë aventurë të rrezikshme e, gjithashtu të gjitha ato çka ai kishte treguar para UDB-së? Çfarë deponuan gjatë procesit hetimor familjarët e Hamitit, të afërmit, fqinjët, shokët e punës, brigadieri, drejtori i ndërmarrjes së Peshkimit, kryetari i Këshillit Popullor të Lagjes “Partizani” ku ai banonte, e të tjerë persona që u thirrëm për të dëshmuar ndaj tij, në vjeshtën e vitit 1976?
Përse gjyqi ndaj Hamit Myrtos u zhvillua në fshatin Shirokë, sa u dënua ai nga Gjykata e rrethit të Shkodrës, Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë dhe përse Presidiumi Kuvendit Popullor, la në fuqi vendimet e tyre, për dënimin e tij me vdekje (me varje në litar) edhe pas asaj tragjedia të tmerrshme që i kishte ndodhur atij; ku humbi të gjithë familjen? Cilat ishin fjalët e fundit që Hamiti tha para skuadrës së pushkatimit dhe përse edhe sot e kësaj dite, nuk është gjetur ende varri i tij?!
Lidhur me këto dhe të tjera nga ajo ngjarje nga më të rëndat e tragjiket që ka përjetuar rrethi i Shkodrës në ato vite dhe Mali i Zi gjithashtu, na njohin dokumentet arkivore të dosjes voluminoze përkatëse që ka siguruar Memorie.al, të cilat po i botojmë në disa numra (me faksimilet dhe fotot përkatëse), me qëllimin e vetëm, për të zbardhur dhe për të bërë të njohur krimet monstruoze të ndodhura në atë kohë, ku shqiptarët, për t’i shpëtuar ferrit komunist, detyroheshin të ndërmerrnin aventura nga më të rrezikshmet drejt kufirit shtetëror, ashtu si personazhi kryesor i kësaj ngjarje, Hamit Arif Myrtja.
INFORMACIONI I NDËRMARRJES SË PESHKIMIT NË SHKODËR, DËRGUAR DEGËS SË PUNËVE TË BRENDSHME TË ATIJ RRETHI, PËR NGJARJEN E DATËS 1 SHTATOR 1976
REPUBLIKA POPULLORE E SHQIPËRISË
Nr. 426 Prot. Shkodër më 1.9.1976
DEGËS SË PUNËVE TË BRENDSHME
K ë t u
Ju njoftojmë se më datën një shtator 1976, në ora 6 e 30, kur vijmë në ndërmarrje, njoftohemi nga roja Haxhi Miruku, se kur ka ardhë me marrë në dorëzim shërbimin, tha se nuk e kam gjetur në ndërmarrje, as rojën të quajtur Fadil Rizaja, dhe as nëpunësin e rojës, Hamit Arifi, gjithashtu nga inventari i lundrave, mungon një lundër e shërbimeve shëndetësore, e cila strehohej në molon tonë.
Nga verifikimi që bëmë në ndërmarrje, nuk konstatuam prishje të dyllit që vulosen dyert e zyrave, me përjashtim të thyerjes së kasafortës së çelësave që kyçin lundrat, e cila administrohet nga ana e kufirit, po kështu mungon një dyshek që shërbente për fjetje të nëpunësit të rojës, si dhe telefoni i këputur.
Sa sipër, menjëherë njoftuam Operativin e Degës së Punëve të Brendshme, gjithashtu rreth orës 10 paradreke, duke u vu në kërkim të gjetjes së rojës dhe të dezhurnit, si në tokë dhe në ujë, rezultojë se në afërsi të zyrave të administratës, rreth 30 metra, u gjet i vdekur roja Fadil Rizaja, i lidhur në organet e frymëmarrjes dhe me duart mbrapa.
D r e j t o r i
Thoma Liti
PROCES-VERBALI I KËQYRJES SË VENDIT TË NGJARJES NGA ANA E HETUESIT TË DEGËS SË BRENDSHME TË SHKODRËS, JAKE TEFIKU, EKSPERTI KRIMINALIST GJOLEK YMERI DHE MJEKU LIGJOR, DR. INJAC SIMONI
PROCES-VERBAL
I këqyrjes së vendit të ngjarjes
Sot, më datën 1 shtator 1976, Unë Jake Tefiku, hetues në Degën e Punëve të Brendshme Shkodër, duke pasur me vete ekspertin kriminalist, Gjolek Ymerin, ekspertin mjeko-ligjor Dr. Injac Simonin, me dëshmitarë të pranishëm Thoma Litin, sipas njoftimit telefonik të Ndërmarrjes së Peshkimit, se në Molo mungonte një lundër peshkimi, si dhe roja i ndërmarrjes së orëve të vona të natës, e nëpunësi i rojës së administratës së Peshkimit, konform nenit 187 të Kodit të Pr. Penale, organizova këqyrjen e vendit të ngjarjes. Vendi i ngjarjes ndodhet në territorin e ndërmarrjes së Peshkimit, e pikërisht në molo dhe në vend-roje.
Vend i ngjarjes kufizohet nga veriu me liqenin e Shkodrës, nga lindja dhe nga jugu e kantierin e guror dhe kodrat e malit të Taraboshit, në perëndim me kodrën shkëmbore e guroren e N.SH.N. Shkodër. Molo e peshkimit është e rrethuar nga tre anët me mur guri, dhe kufizohet nga veri-lindja me liqenin, nga jugu e perëndimi me xhaden asflat, Shkodër Shirokë. Në veri Molo ka dalje në hapësirën e liqenit që është e barabartë me brinjën e një muri. Sipërfaqja e Molos kap 120. metra katrorë, ku në këtë sipërfaqe janë rreshtuar afër njëra tjetrës lundrat e gjuetisë, të lidhura pas dy kavosh çeliku, e cila është e fiksuar në të dy anët e murit rrethues të Molos.
Në afërsi të kavos që është e përbërë prej çeliku, duken për secilën lundër të drynosura “Elzet” Hungarez, “Tuto” e prodhim vendit. Në pjesën lindore të Molos janë tre lundra, që janë gati të ngjitura njëra pas tjetrës, e midis dy lundrave, nga e djathta në të majtë kur hyn, duket një boshllëk ku ka qenë vendosur lundra 004 e shërbimit shëndetësor. Në afërsi të kavos prej çeliku, e pikërisht në vendin bosh për tokë, u gjetën një palë dara të ngjyrës së zezë më buzë të mprehta, në fundin e dorezave me ngjyrë të kuqe.
Në largësinë 25 m. pranë vendit të gjetjes së darave, e pikërisht në shkallët e ngjitjes dhe zbritjes në Molo, duket një çantë e zezë prej inkeliti në gjendje të re me dy doreza, e krahut të majtë e qepur me një copë andër dhe brenda në çantë ndodhen një palë pantallona burrash kadife bojë blu në gjendje përdorimi, të njomura pjesërisht, në teksat e pantallonave ndodhet një rrip ngjyrë jeshil në të zi, një çelës engles, një palë pinca izoluese, disa metra spango, një sasi tel bakri tub, një çarçaf me madhësi 2.20 x 2 m., në tre cepat e tij ka të lidhura nga një pullë me dy unaza metalike bronzi, të lidhura nga një copë tel, në tri lidhje ka tri pulla kauçuku të bardha, një pullë ushtarake metalike, dhe një kokë afere metalike.
Shkallët ku u gjet çanta, janë prej betoni, në anën e shkallëve larg 2.5 m., kalon rruga automobilistike në drejtim Shkodër-Shirokë. Në perëndim ku mungon lundra, larg 12 m., ndodhen të rreshtuara afër njëra tjetrës e të lidhura e kyçura disa lundra, (sule), ku në të tretin rresht, nga e djathta në të majtë, me fytyrë nga liqeni, duken një grumbull çelësash, dryna, në sipërfaqen e kiçit të lundrës.
Në largësi 55 m., duket një biçikletë e prodhimit kinez, 26-tëshe e mbështetur pas murit, me çilës në të, bojë ulliri, në gjendje përdorimi, me doreza, një prej tyre origjinale, kurse tjetra kauçuku në ngjyrë jeshile, origjinalja në ngjyrë gri, me goma të rregullta dhe pa shenja e karakteristika të veçanta. Në largësi 4-5 m., ndodhet godina njëkatëshe e dezhurnit të ndërmarrjes e cila është me dy ndarje. Dhoma ka gjatësi e gjerësi 2.90 x 2 m., kurse lartësi 3 m. Në faqen perëndimore ndodhet një dritare me dimension 110 me 110 m., dy kanatesh me xhama të rregullt dhe e mbyllur plotësisht. Brenda ndodhet një krevat dërrase pa asnjë mbulesë, një tavolinë pune dhe një raft të kyçur prej druri.
Në faqen e murit në perëndim, ndodhet një kasetë druri gjysëm e hapur, dykanatëshe. Në brendësinë e saj duken çelësa me numra. Kaseta në krahun e djathtë të saj, qëndron një dryn “Tutjus”, prodhim hungarez, ndërsa në krahun tjetër të kanatës, ndodhet një ganxhë prej teli në formë gozhde, nga njëra anë e dalë, ndërsa në krahun tjetër, e futur në dërrasë. Në harkun e kësaj unaze, ka dy të thelluara në dru. Në grumbullimin e çilsave që u gjendën në kiçin e (Lundrës) sules pa numër, duket dhe dallon një çilës me nr. 004 dhe në birën e fundit të çilësit, një karton po me këtë numër, i varur si vath.
Nga kërkimi i mëtejshëm i vendit të ngjarjes, në largësinë 3 m., nga godina e rojës, në anën e trotuarit me lule, duket një cipë rrjetë najloni ngjyrë rozë me gjatësi 1.80 m. Përballë derës së godinës ku qëndronte roja në lehën e luleve, ndodhet një çekiç me bisht druri të shkurtër, nga ana e parë shtypës, dhe nga ana tjetër i mprehtë, me një të çarë në mes. Në largësinë 23 m. nga zyrat e drejtorisë së ndërmarrjes e, 30 m. larg godinës së rojës, u gjet i vrarë kufoma e një personi, i cili nga identifikimi i përket FADIL RIZA BREZAJ, roje në territorin e Peshkimit.
Territori ku ndodhet i shtrirë viktima, është i mbuluar me bar të madhësisë së rritur, me pjerrësi e i mbuluar me gurë të vegjël të futur në dhe. Në drejtim të këmbëve të kufomës, në largësinë 2 m., ndodhet një hardhi e ngritur në formë të lartë, si në formë gardhi, me gjatësi rreth 5 m. Kufoma ndodhet e shtrirë për tokë, rreth 3 m. larg magazinës së brigadës së Peshkimit, e shtrirë në pozicion gjysëm djathtas, me kokë nga perëndimi e këmbë nga lindja, me duar të lidhura prapa me një copë rrjetë naylon ngjyrë rozë, lidhur dy herë me nyje dhe kaluar pesë herë në formë rrethi.
Gojën e ka të lidhur me një beze të bardhë, nga para prapa, ku mbulon organet e frymëmarrjes dhe kryesisht gojën dhe nga prapa kokës i lidhur kjo beze me nyje katër herë. Bezja ka një gjatësi 90 cm., me një qëndisje në mes në formë kryqesh, me ngjyrë rozë dhe bojë qielli, anët e saja janë të qepura me makinë, bezja është në ngjyrë të kuqe, dhe në vendet ku është e lidhur, ka disa prerje. Kufoma mban veshur xhaketë stofi me kuadrate ngjyrë gri, prodhim vendi, pantallona doku bojë hiri në gri, këpucë verore në ngjyrë kafe, çorape blu, këmishë blu, kanotiere të bardhë, si dhe mbathje të bardha beze. Viktima sytë i ka gjysëm të mbyllura. Në anën e majtë të kokës, poshtë, dhe majtas veshit të majtë, në distancën 6 cm., ka një plagë me përmasa 1.5 x 0.2 cm., me buzë dhe kënde të mprehtë, plaga është e ablike.
Nga ana e djathtë e kokës, në largësi 5.5 cm. nga veshi i djathtë, ka dy plagë paralele njëra me tjetrën, me drejtim pothuaj horizontal në distancë njëra nga tjetra, 2.5 cm., plaga e sipërme është me përmasa 3 X 0.1 cm., dhe plaga e dytë poshtë, 1.5 X 0.1 cm., perpendikular mbi plagën e dytë, ka një plagë tjetër, me buzë dhe kënde të mprehta, 1.5 X 0.1 cm., në vazhdim djathtas ka dy plagë të tjera, e para horizontale me gjatësi 2 cm., e dyta poshtë saj 0.1 cm. thikë. Në anën e majtë të kokës ka një plagë me përmasa 2 X 0.2 cm. Në shpinë sipër djathtas ka një plagë tjetër me buzë dhe kënde të mprehta 2 X 0.1 cm. Në ballë ka gërvishtje dhe nxirje. Plagët e kokës janë të thella deri në kockë dhe ka rrjedhje gjaku, nën veshin e djathtë ka një pellg të vogël gjaku.
Kufoma mban të veshur xhaketë stofi me kuadrate. Në xhepin e xhaketës, ai i jashtëm, i sipërm, ka një prerje horizontale paralel me buzën e xhepit, me një gjatësi 3 cm. Në supin e majtë, pikërisht ku përshkon qepja e xhaketës, ka një shqepje me prerje të fijeve të stofit, me gjatësi 6 cm. Në qendër në mes të shpatullave, pikërisht nën jakën e xhaketës, ka një prerje në formën e një këndi me brinjë të gjerë nga 1 cm. dhe 2 cm. secila. Kjo prerje korrespondon me pjesën e brendshme të xhaketës, përshkon këmishën dhe futet në thellësi të mishit.
Kufoma u zhvesh dhe u kontrolluan xhepat e teshave të tij. Në xhepin e pantallonave u gjetën sende personale, dy ballë fishekë prodhimit italian, gjithsej 12 copë, çelësi i armaturës së armëve, çelësi i biçikletës, dokumentet personale të viktimës, të cilat iu dorëzuan vëllait të tij, ndërsa fishekët, administratës së ndërmarrjes. Kufoma, mbasi përfunduan veprimet e këqyrjes, iu kalua për autopsi, mjekut ekspert. U morën si prova materiale, çanta me gjithë sendet e përshkruara në këtë proces-verbal, copat e rrjetës najloni që është lidhur viktima, e pjesa tjetër që u gjend afër vend-rojes, shamia e lidhur në organet e frymëmarrjes, darët dhe çekiçin.
Këqyrja filloi në orën 8 e 30 dhe mbaroj në orën 13.00, në dritë natyrale me vranësira, me terren të lagët për shkak të shiut të rënë gjatë natës. U bë fotografimi i vend-ngjarjes me hollësitë e tija.
Proces-verbali u lexua dhe u nënshkrua.
Eksperti Eksperti Hetuesi
Gjolek Ymeri Dr. Injac Simoni Jake Tefiku
Dëshmitari
Thoma Liti
KOMUNIKATAT E MINISTRISË SË BRENDSHME, PËR NGJARJEN E ARRATISJES SË HAMIT ARIF MYRTJA DHE GJETJEN E TRE KUFOMAVE NGA ANA E PALËS JUGOSLLAVE DHE NJË NGA KUFITARËT SHQIPTARË NË FSHATIN ZOGAJ TË LIQENIT SHKODRËS
REPUBLIKA POPULLORE E SHQIPËRISË SEKRET
MINISTRIA E PUNËVE TË BRENDSHME Ekzemplar Nr 1
DEGA E PËRGJITHSHME Tiranë 3.9.1976
KOMUNIKATA OPERATIVE Nr. 210
DREJTORIA E KUFIRIT
Dega e Punëve të Brendshme Shkodër, njofton se më 1.9.1976 në mëngjes, në Ndërmarrjen e Peshkimit Shkodër, në afërsi të godinës, u gjet i vrarë me thikë, dhe me duar të lidhura, roja i ndërmarrjes, ndërsa nëpunësi i rojës, nuk u gjet. Gjithashtu, mungonte një barkë, të cilës i është prerë zinxhiri. U gjet e hapur, arka e çelësave të barkave, dhe depoja e materialeve. (Ngjarja është njoftuar me vonesë nga Drejtoria e Kufirit).
REPUBLIKA POPULLORE E SHQIPËRISË SEKRET
MINISTRY OF INTERNAL AFFAIRS Copy No. 1
GENERAL BRANCH Tirana 5.9.1976
OPERATIONAL COMMUNICATION No. 211
Regarding the announcement made in the operative communiqué No. 210 dated 3.9.1976, on the murder of the guard of the Fishing Enterprise, and the absence of a boat on 4.9.1976 at 15.00, at the Hot PKKK, the Yugoslav side submitted a letter stating that on 1.9.1976, the Albanian citizen Hamit Myrtja, along with his wife Hasien, and three children under the age of 8, illegally crossed into Yugoslav territory. The wife and three children drowned after the boat capsized in bad weather. The wife and two sons, 3 and 5 years old, were found and buried in the village of Cicllak in Yugoslavia, while Hamit is being pursued by the competent Yugoslav bodies. On 4.9.1976 at 17.30, the Zogaj Police Unit, while checking the lake shore, in the area of pyramid No. 9 C, found the body of an 8-year-old girl./ Memorie.al
Lini një Përgjigje