FLASH
Shkruar nga Pamfleti
"The case of the invasion of Afghanistan, the most likely to be repeated in post-Hoxha Albania by the Soviet brothers". Regardless of the course that the developments in Albania took after the death of Enver, the dilemmas of the Western chancelleries, due to the unexpectedness of the post-Hoxha situation, have been among the most diverse. The memories of Roberto Ducci, the former Italian ambassador in Tirana in the early 80s, but not only, reveal some of the possible predictions. In the previous issue, we published the reflections of the diplomat of the neighboring country, on the expectations and confusion that the loss of the communist dictator would cause, starting from the political realities experienced by Tirana at that time and its role in the fragile balances of the region, but also beyond .
Ambassador Ducci, expressing his belief that whoever will take the baton of Hoxha's conductor, will be weaker than him for a long time and knowing that the USA has no reason to destabilize Albania, predicts a possible return to the former ally, the Soviet Union, and therefore a landing of Soviet troops in Albania. The following part of Ambassador Ducci's memoirs talks about the expected effects after Albania's possible meeting with the Warsaw Treaty and the new NATO agenda after that...! (Afrim Imaj)
The memories of Roberto Ducci, former ambassador of Italy in Albania, in the 80s!
With a plan to destabilize the population and political groups that would inherit power in Tirana after the death of Hoxha, the goals could be easily united. Some small factions, which had refused to participate in power, could be encouraged to appeal to Moscow for fraternal help. Or, the ruling group itself could challenge the opponents, seeking the protection of "Big Brother" and thus continue to rule, in the name of Hoxha.
This second option would be better for Soviet planners. The most convincing scenario for the "Albania" operation must take into account the degree of military risk. Of course, not the danger that the invading army could be held thanks to the resistance of the Albanian patriots, but an even greater danger: that of the outbreak of a crisis of East-West proportions. People in the Kremlin are ready to take calculated risks: they correctly calculated that when the sclerotized Brezhnev gave the green light to the invasion of Afghanistan, there would be no response from the West, except in words.
Geography precluded military intervention of any kind from the West. But Albania is in the Mediterranean area, very close to NATO forces. For this reason, the risk assessment must account for the possibility of a military response from Italy, from Greece, from the US Sixth Fleet, or from NATO as a whole. What kind of reaction should the Kremlin expect from each of these?
Italy's reaction to a surprise invasion of Albania by the Soviet Union would oscillate between anxiety and extreme concern in political circles, as well as the fearful indifference of the people. Italian leaders would find it difficult to work out a practical proposal to present to their NATO allies. They would not be surprised at the possibility of demonstrations by the Communist Party, or by the trade unions: the prospect of Soviet forces stationed permanently a hundred miles off the coast of southern Italy was not pleasing to these organisations.
But, the people would be spiritually unprepared to face force with force, since they were kept in the dark about the danger of a confrontation with the USSR (Union of Soviet Socialist Republics) in the Balkans. For this reason, Rome would remain frozen, waiting for a leadership role from Washington and other allied capitals. The strategic position of Greece would change even more radically than that of Italy. The Greek government would be seriously shaken. Warsaw Pact pressure, long felt along Bulgaria's borders, could now spread to Albania's once peaceful borders.
At first, Athens would formulate an attitude of reconciliation with Belgrade and, while listening to rumblings that might come from Turkey, would probably advise prudence, trusting whispers that Soviet troops would withdraw as soon as they had fulfilled their fraternal duty or, once Moscow offered a non-aggression treaty, Soviet-Greek. I have mentioned the US Sixth Fleet because it is the bedrock of US power in the Mediterranean. Supported by NATO's Mediterranean countries and supplied by their ports and airfields, the Sixth Fleet is an incredibly powerful war machine.
But if it could single-handedly support a military operation that would be substantially more significant and far more severe than the two operations it had carried out in recent years against Gaddafi's Libya - that remains open to suspicion. Certainly one or two large aircraft carriers would take up a position in the Ionian Sea, or in the Gulf of Taranto; CAA planes, flying over the Adriatic, would be able to detect and provide data on the extent of Soviet penetration.
A do të mundte një shfaqje e tillë e kufizuar force, të shkurajonte Moskën nga plotësimi i zbarkimit ajror dhe ta detyronte atë, të tërhiqte mbrapsht aeroplanët e saj “Antonov” dhe parashutistët, sikurse bëri Hrushovi, kur thirri tërheqjen e anijeve të tij, për shkak të ultimatumit të Kenedit? Ndoshta përgjigja është; “jo” dhe për këtë arsye, një hap tjetër do të duhej të merrej. Uashingtoni do ta çonte problemin, në prehrin e NATO-s.
Natyrisht që NATO është një mbulesë e përshtatshme për çfarë është në realitet një ballafaqim i vullnetit politik të disa shteteve sovrane. Përvoja e kaluar ka treguar, se është e vështirë për organizata si kjo, të arrijnë një vendim kolektiv, që mund t’i japë shkëndijë një lufte të madhe, në qoftë se nuk është një agresion i drejtpërdrejtë, kundër një nga anëtarëve të saj. Për shumë vite, këshilltarët ushtarakë e kanë nxitur Aleancën e Atlantikut, të mbrojë jo vetëm shtetet e saj anëtarë, por gjithashtu edhe interesat jetësore të Aleancës, në zona jashtë kufijve juridikë të NATO-s (kufij që përfshijnë Amerikën e Veriut, Europën Perëndimore, me përjashtim të vendeve asnjanëse e të paangazhuara dhe Pellgun e Mesdheut, me përjashtim Lindjes së Afërt dhe Afrikës së Veriut).
Asgjë nuk rezultoi nga këto propozime. Vështirësitë në përcaktimin e interesave dhe të zonave jetësore, u provuan se qenë tepër të mëdha. Në vitin 1973, qeveritë aleate Europiane, përveç Portugalisë, nguruan të sigurojnë baza ajrore dhe instalime të tjera për forcat amerikane, të angazhuara në shpëtimin e lëkurës së Izraelit – dhe pak ditë më vonë, atë të Egjiptit. Në këtë retrospektivë, mungesa e guximit të Perëndimit në kohën e ekspeditave kubane në Angola (1975) dhe Etiopi (1978) provon idiotësinë e udhëheqësve të saj, ashtu sikurse edhe mungesën edukimit politik të tyre. Shumica e tyre, injoruan në mënyrë të çuditshme faktin, se ku ndodhen gjeografikisht Luanda (Kryeqytet i Angolës) dhe Addis Abeba (Kryeqytet i Etiopisë), si dhe faktin që; “çlirimtarët” kubanezë; e bënë të pamundur për angolezët dhe etiopianët; të kërkonin dashamirësinë dhe ndihmën e Perëndimit.
Do të kishte qenë e vështirë, të bindje elektoratin e Kopenhagenit apo të Amsterdamit, të toleronin një operacion ushtarak, në ato “vende të largëta, për të cilat ata nuk dinin asgjë”! Megjithëse Shqipëria e Tirana, janë shumë më afër, të themi, me Norvegjinë, se sa me me dy vendet Afrikane të përmendura më lartë, anëtarët veriorë të NATO-s, midis të tjerëve, me gjasë do të adoptonin një qëndrim të harmonizuar, por një qëndrim që do të ishte çdo gjë, por gjithsesi, jo veprim konkret.
Debati në Këshillin e Atlantikut në Bruksel, do mund për këtë arsye, të përfundonte me fjalë moralizuese ose, heshturazi do t’iu ngarkohej barra Shteteve të Bashkuara – ndoshta bashkë me Italinë – për të vepruar sipas mundësive, aftësive, gjykimit dhe autoritetit të tyre më të mirë politik, për të arritur largimin e sovjetikëve nga Shqipëria. (Precedenti i pakëndshëm i Afganistanit, duhej mbajtur në mendje, por jo të merrej si model. Perëndimi nuk kishte asnjë mundësi, për t’u futur në atë rajon, ndërkohë që me Ballkanin, është në kontakt të ngushtë fizik).
Kështu, çdo gjë do t’i “lihej në derë” dhe do t’u besohej aftësive e kapaciteteve të Presidentit Amerikan, për të bërë për vete Kongresin, në përpjekjet për të përballuar sovjetët, me një qëndrim të besueshëm që do të sinjalizonte, ose….ose…! Fatkeqësisht, koha do të ishte shumë e shkurtër dhe planifikuesit në Moskë – duke shqyrtuar përzgjedhjet e kufizuara që hapeshin për Presidentin – do të mundeshin fare mirë, që të konkludonin se ishte tashmë shumë vonë, për të instruktuar Flotën e Gjashtë dhe Forcat e Ndërhyrjes së Shpejtë për të zbarkuar trupa në bregdetin shqiptar me idenë që të siguronin, së paku, disa pengje territoriale me qëllimin që të parandalonin një pushtim të plotë të vendit nga ushtria sovjetike.
Një vlerësim i tillë pesimist, për anën tonë dhe një tjetër optimist, për anën kundërshtare, do të përjashtohej në qoftë se qeveria e SHBA-ës dhe Shtabi Suprem i NATO-s, do të kishte një plan të gatshëm politik dhe ushtarak, për një gjendje të tillë emergjente, me qëllim që të menaxhonte një krizë të këtij tipi. Në Perëndim, aktualisht studimi teorik i menaxhimit të krizave, ka ecur përpara, në mënyrë të konsiderueshme.
Ka vend plotësisht për të shpresuar, se aplikimi i saktë i kësaj doktrine, është në dispozicion për të menaxhuar krizat, që mund të ngjasin në disa sektorë delikatë të botës. Për më tepër, në qoftë se do të ishte e njohur apo e besueshme, se ekzistonte një plan emergjence për të përballuar ngjarjet, si skenari shqiptar,- kjo do të ishte në vetvete një akt shkurajimi ose, së paku, do t’u jepte udhëheqësve sovjetikë të kuptonin shkallën e rrezikut, të futeshin në dyshime, për t’u ndikuar prej tyre dhe pastaj, për t’iu frenuar dorën.
Çfarëdo hamendje dhe parashikim do të mund të shtrohej në dy plane të panjohur dhe të pavarur: Kur mund të nisë kriza? Cili do të jetë atëherë, raporti i përgjithshëm i forcave në të dyja kampet, veçanërisht në fushën bërthamore? Le të supozojmë se nuk jepet asnjë ultimatum bërthamor, për të kërkuar tërheqjen e forcave sovjetike; se nuk u vu këmbë dhe nuk u morën të kryera sulmet në territorin shqiptar, kur rrethanat qenë akoma të favorshme; se nuk rrëzuam asnjë aeroplan transporti sovjetik, që ta detyronim Moskën për ndalur e për të reflektuar.
Perëndimi, do të kishte akoma karta të tjera, për të futur në lojë (do të ishte arritur një shkallë e lartë gatishmërie, do të kishte mbytur anije lufte e transporti sovjetike, pa ndonjë rrezik të madh për shpagim nga kundërshtari; ideja e një operacioni të ardhshëm zbarkimi, do të mund të zhvillohej edhe në praktikë), etj. Por vlera e këtyre kartave, do të pakësohej me kalimin e ditëve. Pas një apo dy javësh, rendi sovjetik do të ishte instaluar, në pjesën më të madhe të Shqipërisë.
Qeveria e Tiranës do të falënderonte në mënyrë solemne Moskën, për ndihmën vëllazërore. Do të prodhoheshin “Provat” e komplotit imperialist përmes të burgosurve që gjoja kishin rezultuar nga “komandot subversive”. Këshilli i Sigurimit do të votonte për të dënuar Bashkimin Sovjetik, por me veton sovjetike, rezoluta do të konsiderohej e pavlefshme. Gazetarë të mirë disponuar apo, thjesht naivë perëndimorë, do të përhapnin periodikisht lajme, se trupat sovjetike, do të embarkoheshin në Durrës, për t’u rikthyer në shtëpi. Burimet zyrtare të Moskës, do të premtonin herë pas here, përfundimin e gjendjes së pushtimit. Disa njësi ushtarake madje, do të tërhiqeshin gradualisht.
Sidoqoftë, bazat ajrore e detare, do të prisnin “këshilltarë” rusë; eventualisht satelitët e zbulimit të SHBA-ve, do të zbulonin depo raketash në proces ndërtimi, nëpër kodrat shqiptare. Amerikanët do të protestonin ashpër ndaj Moskës. Por kjo do të përgjigjej se nuk ka asnjë marrëveshje të ndërsjellë, për kufizime apo shtrëngime të pranuara nga të dyja palët, si për përdorimin luftarak nga dy blloqet, të raketave bërthamore me rreze të mesme, ashtu edhe për rastin e vendosjes së raketave me rreze të shkurtër në Shqipëri, e cila linte të kuptohej, se bëhej si kundërpeshë, ndaj raketave “Cruise”, në Sicili.
Ndryshimi i thellë në situatën strategjike në Ballkan dhe në Mesdhe, nuk do të ndalonte me vendosjen e raketave me rreze të shkurtër, të shënjestruara kryesisht ndaj Italisë, Jugosllavisë dhe Greqisë. Do të kishte një sërë rrjedhimesh politike. Pas ca kohësh, do të ngrihej çështja e Maqedonisë; incidente dhe trazira do të inkurajoheshin në Republikën e Maqedonisë, pas të cilave, do të vinin manovra ushtarake përgjatë gjithë kufirit të Jugosllavisë, nën komandën e lartë të Paktit të Varshavës.
Asnjë ndihmë konkrete, nuk do të mund të dukej nga vendet e paangazhuara apo nga NATO. Nuk do kishte ndonjë ndryshim, se cila formulë do të adoptohej: një Maqedoni “e pavarur”, apo një federatë Jugosllavo-Bullgare (këtë shpikje e kishte hedhur për konsum në vitin 1947, udhëheqësi i Bullgarisë, Georgi Dimitrov, por Stalini i vuri veton, për arsyet e veta). Do të ndërtoheshin e do të mbaheshin një sërë rrugësh të sigurta komunikacioni e transporti tokësor, midis Bullgarisë dhe Shqipërisë.
Sapo ta kishte vënë për së mbari në përdorim kartën maqedonase, Kremlini do të shtrëngonte pjesën tjetër të darës, Kosovën, për shtrydhur lëshime të mëtejshme nga Jugosllavia. Në këmbim të vetëpërmbajtjes sovjetike, për të mos ndezur kryengritje nga minoriteti shqiptar aty, Beogradi do të pranonte të lëshonte bazat e tij ajrore e detare, për forcat sovjetike. Ky parim reciprociteti “më jep – të jap”, do të mbështetej nga shovinistët serbë, sepse do të ruante minoritetin serb në Kosovë, nga shpërngulja nga tokat e tij aty. Për Jugosllavinë dhe kjo do të shënonte fundin e pa angazhimit të saj. Kështu, i gjithë Ballkani, do të bëhej pjesë e Perandorisë Lindore të udhëhequr nga Moska. Greqia, mbase edhe Turqia, do ta gjenin të arsyeshme, ndoshta për t’u tërhequr nga NATO, e të deklaronin asnjanësinë.
Sapo të qe konsumuar përdhunimi i Shqipërisë, në Itali do të kishte, ndoshta, një lëvizje politike për qëndresë dhe përgatitje. Disa parti politike, të cilat nuk ndjeheshin mirë me praninë e raketave “Cruise” në Sicili, do të insistonin që ato të përdoreshin, por sidoqoftë me kusht, që disa apo të gjitha, të shënjestroheshin kundër depove sovjetike në Shqipëri. Grupe të tjera, në të kundërt, do të kërkonin që të hapeshin menjëherë negociatat me sovjetikët, lidhur me tërheqjen e njëkohshme të raketave bërthamore nga Shqipëria dhe nga Sicilia. Do të dëgjoheshin edhe më shpesh sugjerime dhe zëra – midis tyre zëri entuziast i zotit Mintoff (Dom Mintoff, politikan, gazetar dhe arkitekt, kryeministër i Maltës, disa herë), në favor të kthimit të Mesdheut, në një zonë të lirë nga armatimet bërthamore.
Heshtja e thellë që u mbajt në Izrael dhe në Libi ndaj kësaj ideje, do t’i vriste ndërkohë këto sugjerime. Kriza jugosllave që do të vinte pas grushtit të shtetit në Shqipëri, do të preokuponte dukshëm, vetëm qarqet përgjegjëse në Itali. A nuk është Jugosllavia, një krijesë pak a shumë artificiale? Por, sapo ajo të binte nën ndikimin sovjetik, do të ndodhte një ndryshim i shpejtë, si në qarqet politike, ashtu edhe në pjesën e mirinformuar të opinionit publik. Rrjedhimet do të ishin serioze.
Cili imazh i Europës, do të ishte në fakt i pranishëm në sytë e vëzhguesve të ndjeshëm në gadishullin Apenin? Për më shumë se një të tretat e shekullit, siguria e Italisë, është ruajtur nga Aleanca e Atlantikut. Por, asnjë vendim i menjëhershëm, asnjë lëvizje kurajoze, nuk do të bëhej, sidoqoftë, nga NATO apo nga Komuniteti Ekonomik Europian, ndaj krizës shqiptaro-jugosllave. I gjithë krahu lindor i Italisë, nga Trieste deri në Sirakuzë, do të mbetej i ekspozuar dhe i pambrojtur.
Në qoftë se llogaritej edhe pseudo-neutraliteti i Greqisë, si dhe pakti i asistencës reciproke, midis Libisë dhe BRSS-së, krahas pranisë së forcave sovjetike në brigjet lindore të Mesdheut, atëherë harku i shteteve potencialisht armiqësore, që rrethonin Italinë, do të peshonte rëndë dhe ashpërsisht, në të ardhmen e saj. A do të ishte e mundshme që Flota e Gjashtë e SHBA-ve, të vijonte të mbetej e bazuar në Gaeta dhe Maddalena, apo do të kërkonte ujëra më të qeta më në Perëndim?
Dhe, a do të mbeteshin të sigurta rrugët e komunikimit detar me Kanalin e Suezit, sapo Egjipti të fillonte ta ndjente veten të shkëputur, nga qendra e fuqisë Perëndimore? Shefat e Partisë Komuniste të Italisë, do të zëvendësoheshin nga njerëz të afërt të Moskës. Do të rriteshin prirjet asnjanëse në Partinë Socialiste dhe në krahun e majtë të Partisë Katolike. Nuk do të mungonin t’u faleshin intelektualëve radikalë. Për të shpëtuar çfarë mund të shpëtohet akoma, kokat e ftohta do të fillonin të hartonin një kurs të ri, për t’u larguar nga Aleanca dhe nga Komuniteti Ekonomik Europian drejt vendeve të paangazhuara të botës.
Historia nuk është një teoremë matematike, megjithëse ajo shpesh i ngjan një të tille. Në vend të përfundimit, do të kisha përzgjedhur disa citime, nga tre njerëz të mëdhenj: I pari nga Paul-Henri Spaak (politikan i shquar belg, sekretar i Përgjithshëm i NATO-s, nga viti 1957 deri në 1967), i cili thotë: “Kush dëshiron të përfitojë disa gjëra, duhet të pranojë edhe konsekuencat e tyre: në qoftë se ai nuk i pëlqen ato, duhet të kundërshtojë burimet, nga lindin konsekuencat”.
I dyti ka lidhje me atë çfarë Çu En-Lai i mençur, u tha disa vizitorëve të ardhur nga NATO (ku përfshihej edhe ministri i Jashtëm italian, Giacomo Medici), në fillim të viteve ’70-të: “Sovjetikët nuk do t’ju sulmojnë në fushat e Gjermanisë. Ata fillimisht do t’ju hipnotizojnë mendjen dhe shpirtin me këtë kërcënim. Pastaj do të zbatojnë një strategji të rrethimeve të gjera dhe njëpasnjëshme të Europës. Rrethimi i parë që kalon përmes Angolës dhe Mozambikut, do t’ju kërcënojë rrugët e furnizimeve me hemisferën Lindore.
Një unazë e dytë, do të krijohet për të para mbyllur Perëndimin nga pllajat e larta të Etiopisë, Adenit dhe Afganistanit e, ndoshta, Iranit dhe Gjirit Persik. Influenca juaj në Indi, do të pakësohet aq shumë, sa do të bëhet thuajse zero; Pakistani do ta gjejë veten në një situatë të vështirë. Ndërsa do ta kenë përfunduar të gjithë këtë, udhëheqësit sovjetikë, do të fillojnë të ndërtojnë një unazë të tretë rrethimi. Këtë herë, ata do të synojnë të futin nën kontrollin e tyre gadishullin Ballkanik dhe Mesdheun Lindor. Në qoftë se ndodh kjo, atëherë Perëndimi mbaron në këtë pikë.
Before that happens, you will witness an improvement in Soviet-Chinese relations: slow, measured, but unstoppable relations. You have to recall the memory, so as not to forget that we never wanted Stalin, but neither did we oppose his pact with Hitler. The survival of his people is the first responsibility of a leader. A little later, the fight and efforts can be resumed under better conditions." The third quote is from Dante: "Poca favilla gran fiamma seconda", (A small spark can cause a great fire). It can be an appropriate conclusion, to meditate on the future of Albania. /Memorie.al
Lini një Përgjigje