FLASH
Shkruar nga PamfletiThe debate opened by Prime Minister Edi Rama about the high number of pre-trial detentions in Albania is, according to justice system experts, an old problem, which is being rekindled only because politics itself feels endangered.
On January 28, members of the Albanian Parliament raised the green cards for new changes to the Criminal Code, including the criminalization of double parking on the street.
According to Article 293/1, stopping a vehicle on the roadway in the second row, when it clearly obstructs the movement of vehicles in the service of the police, firefighters or ambulances, constitutes a criminal offense and is punishable by a fine or up to 1 year in prison.
The tightening of the Criminal Code to punish what is considered the most common violation of road traffic rules is the latest act in a long series of changes undertaken by the governments of Prime Minister Edi Rama – which, according to experts, symbolize the populist approach of the socialist majority towards criminal policy in Albania.
Previously, the prison has been the focus of similar campaigns against unauthorized construction, illegal electricity connections, violation of social distancing measures during the pandemic, or waste of drinking water – which have led to the arrest of hundreds of ordinary citizens.
But the approach changed recently, as the "Rama" government is facing a request from the Special Prosecution Office to authorize the arrest of Deputy Prime Minister Belinda Balluku and other high-profile corruption cases.
“We are the most scandalous country in the Council of Europe community,” Rama declared in a press conference on December 30, 2025. “In Albania, the probability of ending up in prison as a suspect is higher than ending up as a guilty person,” he added.
According to the Council of Europe, Albania has one of the highest numbers of pre-trial detainees on the continent – a concern for respect for human rights.
But according to legal practitioners in the justice system, this is an old and neglected problem, which is being resurfaced only because politics itself is feeling threatened.
“We have been raising our voices about the situation for years, but we have not been heard, perhaps because those who were put in prison were not important,” Arqile Koça, a prosecutor at the General Prosecutor's Office, told BIRN.
"They [politicians] kick him when he gets close to them," he added.
Detention in numbers
Numri i lartë i të paraburgosurve në sistemin penitenciar të Shqipërisë me një mesatare prej 94 të paraburgosur për 100 mijë banorë ka shqetësuar Këshillin e Europës – organizatën kryesore për të drejtat e njeriut në Europë. Në dy dokumenta konsultativë për ligjvënësit në Shqipëri, KiE sugjeron marrjen e një sërë masash për uljen e numrit të paraburgosurve në përmbushje të detyrimeve për respektimin e të drejtave të njeriut.
Të dhënat mbështeten edhe nga statistikat e Drejtorisë së Përgjithshme të Burgjeve, të siguruara nga BIRN. Në dhjetor 2025, vendi kishte 4503 persona në burg, nga të cilët 2569 ose 57 për qind ishin të paraburgosur në pritje të gjykimit.
Mbi 58 për qind e të paraburgosurve ndodhen në qeli për vepra penale me rrezikshmëri shoqërore si krimet në fushën e drogës (30%), vrasjet (12%) apo vjedhjet (15.6%). Rreth 39% e të paraburgosurve bien në një kategori veprash penale që përmblidhet me “të tjera” dhe që nënkupton një mori krimesh më të lehta. Statistikat e plota për çdo vepër penale mungojnë.
Mes popullatës së burgjeve, personat e izoluar me vendim të Gjykatave të Posaçme zënë një përqindje të vogël.
Deri në fund të vitit 2025, të paraburgosurit nga Gjykatat e Posaçme ishin 293 persona në total, nga të cilët 61% janë arrestuar për veprat penale të krimit të organizuar si vrasje, trafik ndërkombëtar i drogës apo grup i strukturuar kriminal.
Zyrtarët e lartë me masë arresti me burg për veprat penale të korrupsionit, shpërdorimit të detyrës apo shkeljes së barazisë në tendera janë 26 persona – ose vetëm 1 për qind e totalit të të paraburgosurve në rang vendi.
Në dokumentet konsultativë për qeverinë shqiptare, Këshilli i Europës bën një ndarje mes praktikës së ndjekur nga gjykatat e juridiksionit të përgjithshëm dhe asaj të Gjykatës së Posaçme, e cila shqyrton çështje me kompleksitet të lartë kundër krimit të organizuar dhe korrupsionit. Megjithatë në opinion theksohet se edhe në këtë rast kishte nevojë për më shumë eficiencë.
Megjithatë, ekspertët e Këshillit të Europës vënë në dukje se të dhënat nuk janë të plota dhe i kërkojnë qeverisë që të studiojë arsyet.
“Për të adresuar shifrat e larta të paraburgimit, autoritetet shqiptare duhet të kryejnë një studim të thellë dhe gjithëpërfshirës, që të mbulojë jo vetëm të dhënat statistikore dhe empirike, por edhe çështjet tematike,” thuhet në opinion.
Politika penale populiste
Sipas ekspertëve dhe zyrtarëve të sistemit të drejtësisë, numri i lartë i të paraburgosurve në sistemin penitenciar të Shqipërisë reflekton politikat represive dhe populiste të sistemit ekzekutiv dhe legjislativ si dhe një mentalitet konservator historik ndaj masave të arrestit me burg përkundrejt dënimeve të tjera alternative.
Ekspertët theksuan gjithashtu se të njëjtët politikanë që po ankohen sot për paraburgimin, kanë ashpërsuar në të shkuarën vepra penale me rrezikshmëri të ulët në dëm të shtresave më vulnerabël të shoqërisë.
“Ashpërsimi i politikës penale për vepra penale me rrezikshmëri të ulët përbën një qasje populiste dhe jo humane të organit tonë legjislativ,” tha Erida Skëndaj, drejtuese e Komitetit Shqiptar të Helsinkit për BIRN.
Politikat penale të ashpërsimit të dënimeve dhe zgjerimit të kriminalizimit ndikojnë fillimisht në volumin e çështjeve në prokurori dhe gjykata, ndërkohë që rrisin prirjen e prokurorëve për të kërkuar masa të rënda sigurie në gjykata.
Sipas prokurorit Arqile Koça, politika priret të ndjekë rrugën e shkurtër, edhe pse i di pasojat. Ai theksoi gjithashtu se zgjidhja e problemit me paraburgimet nuk duhet të udhëhiqet nga raste të veçanta.
“Sa herë ka një problem dite, ai zgjidhet duke ashpërsuar dënimet penale edhe pse e dinë shumë mirë që dënimet më të ashpra nuk ulin kriminalitetin,” theksoi ai.
“Nëse nuk e diskutojmë me qetësi problemin, rrezikojmë ta përkeqësojmë,” shtoi ai.
Gjyqtarët e shkallës së parë dhe të Apelit kërkojnë gjithashtu ndërhyrje të matura nga ligjvënësi dhe një analizë të detajuar mbi efektet e politikës penale dhe përdorimit të masave të sigurisë.
Gjyqtarja e Apelit, Edlira Petri thotë se politikat penale të ashpërsimit të dënimeve sjellin rritje të volumit të çështjeve, një perceptim të rritur të rrezikut procedurial dhe prirje për masa më të rënda sigurie.
“Të gjitha këto mund të rrisin rastet e paraburgimit,” tha Petri.
Për juristin Julian Mërtiri, kriminalizimi i një morie veprash të lehta dhe fushatat politike me arrestime masive janë një problem i vjetër, që kanë sjellë ngarkimin e sistemit dhe rritjen e numrit të të paraburgosurve.
“Ky problem është prej vitesh. E kemi bërë problem disa herë, por normalisht politika reagon vetëm kur preket vetë. Reagon tani që janë zyrtarë të lartë që preken,” tha Mërtiri.
Probleme sistemike
Përveç politikave penale të ndjekura nga qeveria dhe legjislativi, ekzistojnë një sërë problemesh të tjera komplekse që sjellin rritjen e numrit të të paraburgosurve. Mes tyre, prokurorët dhe avokatët rendisin edhe mentalitetin represiv mes institucioneve ligjzbatuese, të trashëguar nga regjimi komunist.
Probleme të tjera lidhen me kohëzgjatjen e hetimeve dhe gjykimeve, vakuumit të krijuar nga procesi i vetingut si dhe dështimit të përpjekjeve për promovuar dënimet alternative.
Për prokurorin veteran, Kosta Beluri, situata e tanishme me numrin e lartë të paraburgimeve është një kombinim i të gjithë faktorëve të mësipërm. Megjithatë, një udhëzim i Prokurorit të Përgjithshëm që synonte të nxiste aplikimin e më shumë masave alternative, pati sipas tij një efekt minimal.
“Në kohëzgjatjen e paraburgimit ndikojnë së pari kohëzgjatja në hetim e çështjeve ku ndikon ngarkesa, struktura e paplotësuar e prokurorisë dhe zëvendësimi i shpeshtë i prokurorëve për shkak të vetingut,” tha Beluri përmes një mesazhi.
"It also affects a conservative mindset regarding the measure of security detention in prison. Prosecutors are inclined towards this measure, as they fear the opinion of the parties and the procedures for alternative measures are longer," he added.
Even prosecutor Arqilea Koça admits that the system itself is harsh and has a history of being so since the time of the dictatorship, when there were no alternative measures. But Koça considers the accusations against the Prosecution to be unfair.
"The prosecutor does not decide to arrest anyone, it is the court that decides. The prosecutor can be pushed for many reasons, including the effectiveness of the investigation and requests the measure because it makes his job easier, but it is the court that must control it," he stressed.
After an observation of the judicial practice of security measures, Appeals Judge Edlira Pjetri notes that problems appear at the initial stage - when abstract rather than concrete risks are identified.
According to her, this is related to 'external pressure', as there is a fear that a decision could bring public consequences such as removal or repetition of the crime.
Petri points out that courts should be more demanding of prosecutors and decisions should be made by looking at each case individually.
“If this obligation is accompanied by a procedural consequence (e.g., the rejection/rejection of the request when the request is not individualized), then the process would be disciplined from the start, because the debate in the courtroom would be built on concrete facts and risks, not on standard formulations. This, in essence, does not create a new standard, but simply makes the existing standard of individualization/proportionality more applicable,” said Judge Petri.
Lawyers, for their part, blame the prosecution and the court for not taking these decisions seriously.
“If the court were to demand strict implementation of the law, this would put the prosecutor in a position of power and the number of unnecessary arrests would decrease. The prosecutor would be forced to argue well the risk of evidence destruction or dismissal, and not wait for the court to cover up his shortcomings,” lawyer Isuf Shehu told BIRN./ BIRN
Lini një Përgjigje