FLASH
Shkruar nga Dashnor Kaloçi
Several archival documents extracted from the institution of the Authority for Information of Files of the former State Security are published, where there is a voluminous file belonging to Tuk Jakova, who since the period of the Zog Monarchy, was one of the main leaders of the Communist Group of Shkodra.
Sentenced to political imprisonment in the famous trial of 1938, together with Qemal Stafa and Vasil Shanton, participant in the founding meeting of the Albanian Communist Party and member of its Provisional Central Committee, since the founding meeting of November 8, 1941, political commissar of the First Assault Brigade and the First Corps of the National Liberation Army, where from the end of the War, in November 1944 until 1955, he held several high party and state functions and duties, such as: member of the Political Bureau and secretary of the Central Committee of the Albanian Communist Party, plenipotentiary ambassador of the People's Republic of Albania in Belgrade, President of the Trade Unions of Albania, Minister of Finance and Deputy Prime Minister of the Albanian government, headed by Enver Hoxha, etc.
The entire voluminous file (forms and investigations) that is being published for the first time, containing hundreds of unknown documents, in charge of former Lieutenant General Tuk Jakova, ("People's Hero"), which belong to the period 1951-1959, when after the numerous contradictions that he had with Enver Hoxha since the end of the War, in 1951 he was expelled as a member of the Politburo and in 1955, he was also expelled from the Central Committee of the Albanian People's Party, being dismissed from all party and state functions that he had held until that time, he was exiled with his family to the district of Berat, where after working for some time as head of the Carpentry Department in that city, in 1957, he was sentenced to solitary confinement in the Kanina Castle in the Vlora district, where he was arrested in 1958, being sentenced to 20 years in prison, accused of being a "traitor and enemy of the people", until he died in the Tirana Prison hospital in 1959, under mysterious circumstances! What is said in the secret documents (reports, photographs, files, forms, information reports, notes, minutes, surveillance reports, action plans, denunciation letters, etc.) belonging to the period 1955-1959, when he was under constant pursuit and surveillance by the State Security organs, who were the officers of the organs of the Ministry of Internal Affairs, who were in charge of observing him, and the names and pseudonyms of the Security collaborators, who kept him under strict control?!
ADVERTISING
Report-information by the State Security Operative Worker, Kristo Voko, with the document revealing the telephone conversation between Tuk Jakova's wife, Mita Leka Jakova, and her sister, the famous composer, Dhora Leka
REPORT
On Mita Jakova's telephone conversation with Dhora Leka
On 6.3.1957, at 6:00 PM, Mita Jakova had the following telephone conversation with Dhora Leka:
Mita: Has the flu hit there, are you sick, how is your mother, won't she come...?
Dhora: He has the flu, we are not sick, mom is fine, we are sad for you.
Mita: We are fine and there is flu here, Dhora, have you received any news from there…?
Dhora: I just received a note, but they won't let me go to meet.
Mita: Make a note to go to Tirana, Dhora, if you were going to Tirana, it would be good to meet those Party friends (this last phrase, Mita, repeated with intensity 3-4 times, as Dhora couldn't hear him well and finally, Mita, said: never mind, you don't hear him, in fact at first he said: "To meet that friend" and then he turned it around: "With that Party friend").
Mita: Send some news.
Dhora: Mita, he wants to leave, they won't let me go.
Mita: Is your mother upset?
Dhora: No, don't worry, I'll send him there on the 20th.
Mita: Don't send it until the flu stops.
Finally, they said goodbye, promising each other that they would exchange news later, but they did not say by what means.
The line was very noisy and could not be heard well. The Gjirokastra switchboard operator was heard to say to Dhora: "The minutes are up," and Dhora replied: "Okay, I'll pay more."
The conversation was overheard through a third device by Major Kristo Vokos.
Operational Workshop
Kristo Voko
Note:
1. The report should be printed in 3 copies, one to be placed in Mita Jakova's file, one to be sent to the IInd Branch and the other to the Directorate of Internal Affairs in Gjirokastra.
Report-information of the State Security Operative Worker, Captain Nexhip Pajo, with the data of the Security resident with the nickname "Beteja e Seulit", regarding the tracking and surveillance of Tuk Jakova
Taken by P. Op. Captain Nexhip Pajo
In a meeting with Rezid. “Battle – Seoul”
Report dated 20.3.1957
The source reports that around February 16, 1957, in the battalion's car park, where they were cleaning vehicles, he was talking with soldiers Jonuz Ymer and Nimet Baci about the shooting of Dali Ndreu and his wife. Among other things, Jonuzi said: "I am surprised by these bigwigs who are not comfortable, the people give them money that they cannot eat, while these betray them."
Nimeti, pyeti atë; si thoni juve, ç’kanë këta dhe çfarë duan, ai tha: po juve si mendoni, unë tha Nimeti, them se këta janë politikanë dhe nuk duan këtë qeveri. Këtë e thotë dhe Jonuzi, jo more, se Dali Ndreu bashkëpunonte hapët me jugosllavët dhe ishte bërë agjent i tyre së bashku me gruan e tij. Ai tha se; a e sheh sa bukur e di ky, kurse Jonuzi tha që; unë këtë e mësova nga Tuk Jakova.
Ai tha se; Tuku me ty do të llafoset, Jonuzi tha se; jo, ai me mua nuk u llafos, por unë vajta në Berat në nëntor të 1956-ës, për të marrë një familje oficeri që ishte transferuar në Shkodër dhe ai oficeri u njoh me atë shkodranin që ishte civil, të cilin se njoh dhe i tha se; unë shkoj në Shkodër, ai civili i tha se; nëse do të shkosh, ai oficeri i tha se; ja tek e ke shoferin.
Kurse civili tha se më merrni dhe mua për në Shkodër meqenëse shkoni direkt, unë tha Jonuzi, i thashë; si mos të marrim shkodranët, se edhe vetë jam nga Shkodra, nga ai muhabet tha Jonuzi, ai oficeri iku, kurse unë u bashkova me civilin ku në rrugë u takuam me Tukun dhe shëtitëm e vajtëm në restorantin “Moska” e pimë birrë.
Ai i tha Jonuzit; po si të besuam të pinin me ty? Jonuzi i tha se; para se të shoqëroheshim, Tuku druante dhe nuk bënte muhabet, por ai shkodrani hapi muhabetin e Dali Ndreut me gjithë të shoqen e tij, se si u pushkatuan.
Tuku e shikoi në sy dhe nuk i bëri zë dhe unë e pashë tha Jonuzi, se ata nga unë u frikësuan dhe u thashë; nga unë mos kini frikë, mos u druani dhe më njihni e u tregova emrin e babës dhe u thashë se edhe unë jam si juve, në këtë kohë u hodh ai civili dhe tha; ama, djali i filanit je ti, duke thënë se unë e njoh babanë tënd.
Dhe i tha Tukut; mos u druaj nga ky dhe ja filluan muhabetit. Tuku në këtë kohë tha se; unë i thashë Komitetit Qendror se nuk është vija e Partisë ashtu, këtë e thashë dhe e them. Ai civili tha; Ti Tuk, ke bërë gabim se nuk veprohet ashtu si vepruat ju, unë tha Tuku, një gjë që është e drejtë, ja them popullit, Partisë, po si e marrin njerëzit dhe Partia, është diçka tjetër.
Ai i tha Jonuzit; po në ç’mënyrë është diçka tjetër, Jonuzi tha: ai e di, se unë jam shkodran, por atyre s’ua merrja vesh muhabetin. Nimeti i tha; po ata shqip flisnin, Jonuzi tha se; shqip flisnin, por unë s’ua kuptoja dot, e kishin mbi vrasjen e Daliut me të shoqen e tij. Në këtë kohë, mblidhet reparti dhe biseda u ndërpre.
Po me datën 13.3.1957, ora 10 paradite, ai së bashku me ushtar Dhimitër Ruçin, vajtën dhe kontrolluan makinën e Jonuz Ymerit. Jonuzi ishte bashkë me ushtar Sulejman Gabën dhe kishin muhabetin mbi fjalimin e Popoviçit dhe shpjegonin çfarë thoshte gazeta. Dhimitër Ruci i tha Jonuzit; duket ti që ma ke kokën të madhe dhe duhesh të merresh me politikë, Brahim Çela i tha se; ti duhet të merresh me njerëz të mëdhenj dhe se meriton të jesh këtu.
Ai tha; po s’e dini, juve se ky me të vërtetë merret me njerëz të mëdhenj dhe a e dini juve se ky na ka gënjyer dhe një ditë tjetër, duke thënë se; u takuam me Tuk Jakovën dhe bëmë muhabet të vërtetë. Jonuzi tha se; mos më shiko se unë jam ushtar, pse çfarë ka se Tuku punëtor ka qenë dhe pse unë i’u paraqita si i tyre, ai tha se mundet.
Sulejman Gaba tha se; dhe ky kulak ka qenë (për Jonuzin) dhe Tuku kulakët përkrahte, në këtë kohë ai tha; jo more, unë tallem me Jonuzin, se është si hoxha, se edhe Tuku priftërinjtë e hoxhallarët përkrahte, Dhimitër Ruci tha se; ashtu si e bëri, e pësoi.
“Beteja e Seulit”
Detyrë:
Të marrësh kontakt përsëri me Jonuz Ymerin dhe shiko që qëndrimin e tij në repart, nga bisedat që do bësh me të dhe me Nimet Bacin, mëso nëse do të flasë Jonuzi për Tuk Jakovën dhe çfarë do të thotë, sidomos në qoftë se do të shkoj në Berat me shërbim, a do të takoj Tukun, etj.
Mëso rrethin e tij shoqëror dhe miqësor që ka në repart dhe jashtë repartit, mëso nëse ka interes të mësojë të dijë mbi sekretin ushtarak dhe në çfarë drejtimi, gjithashtu shiko se si e mban makinën e tij që ka në ngarkim.
Sqarim:
Ushtar Jonuz Ymeri është shofer në Batalionin Rezervë të Komandës së Përgjithshme me detyrë shofer, ky në këtë repart deri tani ka mbajtur qëndrim të mirë dhe deri më sot nuk kemi pasur ndonjë të dhënë për të.
Tiranë, më 21.3.1957
Punëtori Operativ
Kapiten Nexhip Pajo
Raport-informacion i Punëtorit Operativ të Sigurimit të Shtetit, Raqi Zavalani, me të dhënat e bashkëpunëtorit të Sigurimit me pseudonimin “Vigjilenti”, lidhur me ndjekjen e survejimin e Tuk Jakovës
Marrë nga P.Op. Raqi Zavalani
Dhënë nga B.p. “Vigjëlenti”
Vlorë, më 4.11.1957
R A P O R T
Prej datës 23 gusht e deri më datën 3 nëntor 1957, janë diskutuar nga ana e Tuk Jakovës e Hulusi Spahiut, duke qenë prezent dhe ai, këto çështje:
Mbi prapaskenën e Beratit: Në Berat Konferenca zhvilloi punimet e saj, në këtë konferencë u morën dhe masa kundër disa shokëve, siç është rasti i Ramadan Çitakut dhe Liri Gegës. Kjo e fundit, gjoja se i kishte zënë vendin Koci Xoxes, por vetë shoku Enver Hoxha, e kishte lënë me atë detyrë, pasi Koci Xoxe ishte në burg.
Këtu me të vërtetë ishte një prapaskenë, në të cilën bënte pjesë dhe shoku Nako Spiru, por në këtë prapaskenë, nuk kanë pasur gisht jugosllavët, pasi aty bënte pjesë Miladini, i cili nuk ka bërë asnjë ndërhyrje, prandaj këtu nuk ka pasur ndërhyrje nga Jugosllavët. Nakua, mbasi mbaroj Konferenca, tha se na mbeti ky….fjalë fyese për shokun Enver.
On the 8th Plenum. Before the Plenum was held, says Tuku, the Yugoslav Party sent a letter to the Central Committee of our Party, where it is said that; two lines were crystallizing in our relations: the first line for relations with the Soviet Union and the second line for the breakdown of relations with Yugoslavia, this role for the breakdown of relations, was played by Nako Spiru.
At the Plenum it turned out that at the head of our Party, there was a faction and this is true, since comrade Enver and Nako Spiru talked to each other, but considering this situation, comrade Enver left everything to Nako Spiru, not giving him a long deadline, so he was forced to kill himself. By killing himself, Nakua covered up to comrade Enver the relations he had with Nako, if Koci Xoxe, or the Yugoslavs, wanted, then, they would definitely win, that is why there was no faction.
On the First Congress: At the First Congress, both Tuku and Hulusi say that Enver was isolated, this is not true, but he said this to avoid criticism from the mass of the Party and on the other hand to avoid self-criticism, since in Sh. Enver's report it is said that the political line was right, while the organizational line was crooked and this in order to avoid criticism from the mass of the Party and to avoid self-criticism, in the same way they connect all the activities of Koçi Xoxe to the crimes he committed and the actions of which Sh. Enver was aware, since he was the General Secretary of the Party. Therefore, a deep analysis should be made of this, because it is not appropriate today to blame everything on Koçi Xoxe.
On relations with Yugoslavia: In 1955, signs of improving relations with Yugoslavia appeared, and the 20th Congress of the Communist Party of the Soviet Union provided more light to move in this direction. It would be good if, in the absence of the development of good relations with Yugoslavia, Berja and now, and recently Molotov, Kaganovich and Malenkov, played a negative role, while in our Party relations are hindered by the late Mehmet Shehu and Liri Belishova.
They accuse Yugoslavia of not building socialism, of being an agency, and what ruined them the most were the events in Hungary, while the current situation shows that socialism is being built there, that they are not an agency. This is confirmed by the departure of Khrushchev and Tito to Romania, therefore the accusations made against the connection with the Yugoslav Communists by our party are unjust and baseless. Therefore, these relations must be corrected, and this is confirmed by the speech of Zhukov and St. Enver.
In the breakdown of relations, both Tuku and Hulusi say that our party is more to blame. But today they need to be fixed because the situation demands it./ Memorie.al
Lini një Përgjigje