FLASH
Shkruar nga Pamfleti
In March 1945, a Yugoslav theater troupe came to Albania with a play titled 'Invasion'. It was sent to be performed in the districts – such as Elbasan, Korçë, etc. – but not in the capital. The 'Kosova' cinema, the only one in Tirana that had a suitable stage for a theater, was busy. The 'Special Trial' was taking place there. What was played out on that stage was not a drama, but a real tragedy, at the end of which 17 people were executed and 39 others ended up in long prison sentences. For the regime, the Trial was a celebration of the public lynching of 60 innocent people, most of them personalities with useful contributions to the history of Albania.
Continued from the previous issue
The only qualification required of investigators was; “to enjoy the confidence of the people”. An unverifiable, indefinable, immeasurable quality. Logically it could be said that people appointed by someone who did not belong to the people could not enjoy the confidence of the people, as long as they were not their chosen ones. The consent of the people could be obtained in only one way, and that was by voting.
The circular also provided local units with an 11-point definition of war criminals. This definition forms the basis of two articles of Law 41 (14, 15), on war criminals and enemies of the people.[10]
The best guide for detecting crimes, according to the circular, would be; “the general opinion of the people”. More specifically: rumors. In cases where it was not possible to “obtain factual evidence, it will be sufficient to have the depositions of several honest persons, to make credible [not to prove] the charges against the defendants”.
Another way to "discover" crimes was to question defendants about specific people and arrest them based on these depositions. Valuable information, according to the circular, could be provided by people who had worked in offices, such as translators, secretaries, etc.
The commission called as witnesses the inhabitants of the villages where killings had taken place during the war, as the main source for verifying the crimes, but, according to a circular dated December 27, 1944, it was not necessary for the persons testifying to have seen with their own eyes the facts they were reporting. It was sufficient that they had heard about these crimes from the people.
Nga ana tjetër, kjo qarkore theksonte: “Dëshmitë e lëshuara nga persona të ndryshëm për sjelljet e mira të tradhtarëve që ndodhen të arrestuar, jo vetëm që nuk merren parasysh, po për t’i prerë hovin këtyre manovrave dhe për të drejtësisë, të merren masa kundër çdo personi që në të ardhmen do të japë firmën e tija, për të shfajësuar kriminalitetet që kanë shkaktuar një mjerim në vendin tonë”. Pra, krimet ishin kryer, fajtorët ishin përcaktuar, dhe komisioneve hetimore u mbetej vetëm të gjenin njerëz që të “dëshmonin” lidhjen e fajtorëve me krimin!
Drejtësia, pavarësisht sa herë mund të përmendet në dokumente, s’kishte lidhje fare me ‘Gjyqin Special’ dhe gjithë gjyqet ushtarake kundër të ashtuquajturve “kriminelë lufte e, armiq të popullit”. Këtë e ka artikuluar qartë ministri i Drejtësisë së kohës dhe kryetar i Komisionit Qendror për Krimet dhe Kriminelët e Luftës, Manol Konomi: “Procesi gjyqësor i tyre do të ketë rëndësi për luftën t’onë Nacionalçlirimtare. Dhe do të jetë një vepër politike e madhe”, shkruan ai në qarkoren e 22 dhjetorit.
‘Gjyqi Special’ dhe ‘Gjyqi i Nurembergut’
Vendi përgjegjës për Luftën e Dytë Botërore ishte Gjermania. Autorët kryesorë të krimeve të luftës që ajo bëri, u dënuan në Gjyqin e Nurembergut (nëntor 1945-tetor 1946). Ky gjyq gjykoi 24 persona, njëri u deklarua mendërisht i paaftë për t’u gjykuar, njëri vrau veten para dhënies së dënimit, 12 u dënuan me vdekje, njëri në mungesë, të tjerët u dënuan me burgime të ndryshme.
Kurse ,Gjyqi Special, shqiptar gjykoi 60 persona, 17 i dënoi me vdekje, 39 me burgime të ndryshme, 2 me kusht. Nurembergu shpalli të pafajshëm 3 prej të akuzuarve, ‘Gjyqi Special’ 2. Sipas statistikave, Shqipëria, e cila ishte viktimë në Luftën e Dytë Botërore, rezulton të ketë pasur kriminelë lufte më shumë se Gjermania naziste.
Për organizmin e gjyqeve speciale ka shumë rëndësi legjitimiteti organizatorëve të tyre. Gjyqin e Nurembergut e organizuan qeveritë legjitime të aleatëve (me përjashtim të Bashkimit Sovjetik, qeverinë e të cilit e mbanin me dhunë komunistët që nga 1917, por, sidoqoftë, ishte ndërkombëtarisht e njohur). ‘Gjyqin Special’ në Tiranë e organizoi një qeveri e ardhur në pushtet me dhunë, përmes një lufte civile. Dhe Gjyqi, sipas ministrit të Drejtësisë, ishte vazhdim i kësaj lufte.
Një tjetër dallim themelor mes dy gjyqeve, ishte përbërja e trupit të akuzës dhe gjykimit. Prokurorët e gjyqit të Nurembergut ishin figurat më të larta të prokurorisë në vendet pjesëmarrëse: Bashkimi Sovjetik merrte pjesë me Prokurorin e Përgjithshëm të Ukrainës, Shtetet e Bashkuara u përfaqësuan me një anëtar të Gjykatës e Lartë, Britania e Madhe u përfaqësua me Prokurorin e Përgjithshëm, Franca me Ministrin e Drejtësisë, që më vonë u bë Prokuror i Përgjithshëm i Francës.
Edhe gjykata përbëhej nga gjyqtarë me përvojë në vendet e origjinës. Kryetari Gjyqit u caktua një gjyqtar britanik, anëtar i Gjykatës së Apelit për Anglinë dhe Uellsin (zëvendësi i tij nga Britania e Madhe, ishte anëtar i Gjykatës së Lartë të Anglisë dhe Uellsit). Shtetet e Bashkuara u përfaqësuan me ish-Prokurorin e Përgjithshëm dhe një kandidat për në Gjykatën e Lartë të SHBA-ës.
Akuza në ‘Gjyqin Special’ përfaqësohej nga një person, Bedri Spahiu, pa formimin juridik më minimal. Ai ishte një ish-ushtarak, i cili as për këtë profesion, nuk kishte kualifikim universitar. Kurse Gjykata, e përbërë nga 9 anëtarë, kishte vetëm gjyqtarë. Kryetari i Gjykatës ishte Koçi Xoxe, me arsim fillor, e teneqexhi në profesion. Në grupin e të akuzuarve kishte më shumë juristë, 7 gjithsej, 5 të diplomuar në Itali, 1 në Francë dhe 1 në Jugosllavi.
Në vendimin e Gjyqit të Nurembergut, thuhet: “Një pjesë e madhe e provave që iu paraqitën Gjykatës nga ana e Akuzës, ishin dokumente e dëshmi, të kapura nga ushtritë aleate në shtabet e Armatës Gjermane, në godinat qeveritare dhe në vende të tjera. Disa nga dokumentet u gjetën në kripore, të groposura në tokë, të fshehura në pseudo-muret dhe në vende të tjera që quheshin të pamundur në pikëpamjen e gjetjes së këtyre dokumenteve. Në këtë mënyrë, akuza kundër të pandehurve mbështetet në shkallën më të madhe në dokumentet e hartuara nga ata vetë, autenticiteti i të cilave nuk diskutohet, me përjashtim të një ose dy rasteve”. Kurse Gjykata Speciale e Tiranës, siç e përmenda më sipër, u mbështet në dëshmitë gojore të veglave të komunistëve.
Kriminelët e vërtetë të luftës
Në Kinema “Kosova”, gjatë kohës që u zhvillua “Gjyqi Special”, kishte dhe kriminelë lufte, krimet e të cilëve ishin të lehta për t’u vërtetuar, por ata ishin pjesë e akuzës dhe gjykatës. Dokumentet që dëshmojnë krimet e tyre gjenden në AQSH.
Bedri Spahiu, prokurori, është përgjegjës për shumë krime të kryera nga qarkori i Partisë Komuniste Shqiptare në Gjirokastër, anëtar i të cilit ai ishte. Në një raport për Komitetin Qendror Provizor të PKSH-së, përgatitur nga Qarkori, komunistët e Gjirokastrës pranojnë që kanë vrarë 11 persona, 10 prej tyre shqiptarë, mes tyre nënprefekti i Kurveleshit, Novruz Taçi, me qëllim “për të dominuar krahinën”.
Si anëtar i Shtabit të Zonës I-rë Operative, si anëtar i KANÇ-it, si anëtar i Komitetit Qendror të PKSH-së, Bedri Spahiu është përgjegjës për shumë krime të tjera. Por, në mënyrën më cinike, gjatë kohës që Terenc Toçi gjendej në burg, dhe Bedri Saphiu e dënoi me vdekje, të afërmit e Spahiut i kishin zaptuar shtëpinë!
Koçi Xoxe, si anëtar i Komitetit Qendror të PKSH-së dhe i KANÇ-it, është përgjegjës për një numër krimesh. Më 11 nëntor 1943, Koçi Xoxe ka firmosur një qarkore të Komitetit Qendror të PKSH-së, drejtuar gjithë qarkorëve, ku i vë në dijeni për vrasjen e Zef Ndojës me vendim të Komitetit Qendror të PKSH-së. Ai ka qenë në dijeni, në mos e ka urdhëruar, vrasjen e 6 ballistëve në Devoll, të cilët, në letrën e tij drejtuar Enver Hoxhës, ai i quan; “gjithë shtabi i Ballit në Devoll”.
Hysni Kapo, anëtar i Gjykatës Speciale, mund të dënohej si kriminel lufte, për një radhë krimesh lehtësisht të vërtetueshme, si zv/komisar i Zonës I-rë Operative, apo si komisar i Brigadës V-të. Mund të përmendim: për pushkatimin e dy xhandarëve në Shpat (zona e Tomoricës); pushkatimi i partizanit Imer Romësi, si dezertor; grabitje pasurie në Balbardh (Berat); për pushkatimin e një ballisti në Pajun (Kërrabë e Madhe); për rekrutim me forcë të popullsisë; për vrasjet në Kurdari të Matit, për djegien e fshatit Sinë në Dibër, etj.
Në Plenumin e Beratit, 23-27 nëntor 1944, ai u tregua qejfmbetur që Miladin Popoviçi dhe Dushan Mugosha, nuk ia kishin ngarkuar atij vrasjen e Sadik Premtes, sepse ai mund ta bënte më mirë se Mehmet Shehu, i cili dështoi.
Beqir Balluku, anëtar i Gjykatës Speciale, si komandant i Brigadës së Dytë, mund të dënohej si kriminel lufte, për grabitjen e pasurisë së Mazllëm Skënderit, Hodo Skënderit, Seid Skënderit, në Frashër të Përmetit; për djegien e shtëpisë dhe grabitjen e pasurisë së Izet Hysniut nga Zavalani i Kolonjës; për djegien e shtëpisë së Sabri Nuredinit nga Piskali i Dangëllisë dhe për grabitjen e 5 deleve të Shaqir Myslimit; për djegien e shtëpisë, grabitjen e pasurisë dhe marrjen peng të djalit të Qazim Goblarës nga Bablazi i Dangëllisë; për grabitjen e pasurisë së Avni Radovickës nga Radovicka e Dangëllisë; për grabitjen e pasurisë së Nexhi Mustafait dhe Fadil Abdurrahmanit nga Miçani i Dangëllisë. Të gjitha këto krime janë kryer me urdhër nga Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Nacional-Çlirimtare dhe implikojnë në krim dhe urdhëruesit.
Të gjitha këto krime të tyre janë të dokumentuara. Një pjesë janë botuar disa herë, një pjesë i kam botuar unë në librin “Krimet e komunistëve gjatë luftës” (2014), dhe të gjithë dokumentet origjinale gjenden në AQSH.
Anëtarët e tjerë të Gjykatës Speciale kanë qenë anonimë gjatë luftës dhe mund të jetë e vështirë t’i akuzosh nominalisht. Por ka me qindra dokumente që dëshmojnë krimet e luftës të kryer nga krerët e lartë të regjimit komunist, të atyre që kishin urdhëruar krijimin Gjykatës Speciale.
Përfundime
The 'Special Trial' was a continuation of the civil war, in another form. Essentially, it was an instrument in the hands of the communists to eliminate political opponents. The design of the 'Special Trial' as a major political act, as Justice Minister Manol Konomi called it, which executed 17 people and sentenced 41 others to long prison terms, automatically classifies it as a terrorist act. This is terrorism: the use of violence to achieve political goals./ Memorie.al
Lini një Përgjigje