FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Maksim Rakipaj, originally from Përmet, whose family had helped and supported the Anti-Fascist National Liberation War, after graduating from the Navy School in Vlorë, in 1972 he was appointed an officer in the Merchant Navy, where he served with dedication until 1977 on the steamer "Durrësi" is arrested and sentenced to 15 years in political prison, as part of a "group", which also included his colleague, Aladin Kapo, the son of Hysni Kapo's brother. The family biography was also the reason for his punishment. After the end of the war, his two uncles were sentenced to political prison, his grandfather was declared a kulak and in 1976 his father was expelled from the party. Maksi began to serve his sentence in the Ballsh camp and in 1979 he was transferred to the Spaçi camp and then to the Qafë Bari camp. He was released on September 12, 1984, benefiting from a reduced sentence, from the amnesty. After being unemployed for a long time, with many hardships, he was employed as a miner in the Mzezeti mine, he worked until 1991. After 1991, he started working in the administration of the Municipality of Durrës, he served until 1997 and After that, he returned to the Merchant Navy (the last captain of the transoceanic ship "Vlora"), until he left Albania for Italy, (illegally by dinghy), where he currently lives for many years. Maksim Rakipaj since the 90s, in addition to various jobs, has devoted himself to writing, such as; poetry, prose, fiction or documentary, translations, etc., publishing several books, such as: "The Prophet – Khalil Gibran", (translation from English "Toena" 2003), "20 love poems and a song of sadness", (translation from Spanish , 'Toena' 2003), 'Alive after the shipwreck', (published by ISKK, 2014), 'Bukowski – poetry', (translated from English, 'ENEAS', 2015), 'Trilusa m'Tirône', (translated by Italian, 'UEGEN', 2015), 'Anthology of Arabic-Persian Poetry' (English translation, 'UEGEN', 2015), 'The Complete Sonnets of Shakespeare', (English translation, 'ADA' 2016') , ' Survivor' (autobiographical novel, '2 East, 2 West' 2018), 'Nobelists – poetic anthology, (UEGEN 2019), 'Hymn of happiness' ('JOZEF' 2023), etc. From the creativity of Mr. Rakipaj, Memorie .al publishes the book "Survivor" (published in 2022 by the Publishing House "JOZEF" Durrës, directed by Mr. Aurel Kaçulini), where he described his life chronologically, where the main part is that of service to punishment in camps and prisons, as well as various characters, his co-sufferers whom he met in the communist hell, etc.
Someone meets himself...!
In the Ballshi camp there were those who had been part of the high nomenclature of the communist government and former high military officers. I have mentioned some of them before, but not all of them. One of them was Andon Sheti, former head of the Albanian Military Intelligence, sentenced to 15 years in prison. When I asked him why he was punished, he replied: "For the decorations that have been done to me before, for the services I have performed, risking my life"! When he first came to the camp, he looked like a corpse that could barely move; were the consequences of the investigation. It is said that during the investigation he was brought in a coffin to sleep.
Andon has not spoken about his work before, only once I remember him saying: “When I remember some things now, I am ashamed of myself. I believed in my work, in my ideal, in the oath I had taken to serve the Motherland. Only now I understand that I did not serve the Motherland, but a criminal sadist. You don't know who Enver Hoxha is, but I can't talk about being beheaded..."!
Save the best impressions for Ando. When I met him, he behaved well: he was a tall, blue-eyed, smiling man, wearing a military hat, of good material. We called him; "Dad", as the inhabitants of the coast of Himara call their father. One day I was making coffee for Andon. Another ex-soldier, known as a command spy, approached me and said:
- Make me a coffee too, Max, you did well.
- "I don't make coffee for anyone, even my own coffee; Aladdin makes it and serves it to me.”
– "Ooo, yes, I see you; You made coffee for Andoni who sits like a pasha..."!
– "Leave 'Dad' aside." - I told him - When 'Tata' wants coffee and asks for it from me, it is a special honor for me. Sorry, you're not Andon Sheti"!
Andon was pleased by my answer, but did not speak. The ex-soldier ran away like a madman.
One day in the Ballsh camp, I accidentally accidentally encountered an event that impressed me. I was going to the toilet; in the space in front of the toilet there were several large sinks, where the convicts washed their clothes by hand. A convict washed his clothes by rubbing them with soap, the 15 all the time. I knew it, it was in the morning and they called it Easter. He was one of the best chess players in the camp. The only one who had defeated Zoi, the fern chess player? Easter spoke a little. We were not many friends together, but we knew each other and greeted each other with respect.
Andoni came out of the bathroom and said to Pashku, who was upside down over the sink, washing his clothes: "Give me the soap so I can wash my hands a little?". Pashku raised his head and, taking soap, unfinished, answered by giving him the soap: "Take it, Mr. Anton, if it's enough for you, leave those hands!" Andon looked at her for a few moments and left, without taking the soap. When I came out of the bathroom, Pasku was still doing the laundry. I asked for the soap. He handed me the little piece he was using, "Get Max."
– “Pse e bëre këtë me Andonin? Më vjen keq që të ka ndodhur kur i ke thënë në fillim, sepse ai nuk është njeri i keq. Njerëzit kanë respekt për Andonin dhe shakaja jote iu duk e tepërt…”?!
– “Dy minuta derisa të mbaroj problemet dhe të flasim”.
Pashkët nuk vonuan. U ulëm diku dhe ai filloi: “Jam dënuar për arratisje, Maks. Nuk e dija për marrëveshjen e fshehtë, Enver-Tito, për t'ia kthyer të arratisurin tjetrit. Pashë diçka, por nuk e besova. Unë shkova në anën tjetër, në Jugosllavi, ose më mirë në Kosovë, më thanë. Kufitarët ikën pa më thënë, si këtu, si përtej kufirit. Por jugosllavët, dreqin ju, e di si, e morën lajmin për mua. Patën e nis kushdo, polici e civil, më pyet mua. Një herë më kapën. Dy javë burg atje, për kalimin e kufirit pa leje dhe mbrapa, me pranga, dorëzuar në krahun tonë, në kufi. Hetimi u krye në Tiranë. Nuk ja vlen te me kujtosh gjithe ato budallalleqe, nuk ke lidhje me mua agjenti i kujt je, perralla si kjo!
Pas një muaji hetuesi më vjen një ushtar. Më prezantoi: “Jam Anton Sheti, nga Disclosures. Unë do të bëj disa pyetje, të karakterit ushtarak, për vendet nga ku ke shkelur në Jugosllavi, për njësitë dhe bazat ushtarake që ke parë atje, lëvizjen e trupave dhe pajisjeve ushtarake... etj. Ai më tha se përgjigjet unë do të jepja nuk do të ndikonte në dënimin tim, as për mirë as për keq. "Jo ditë burgu, nuk mund t'i zvogëloj - më tha ai - ose t'i shtoj." Unë iu përgjigja pyetjeve tona, një nga një. Unë them se ai ishte ngopur me përgjigjet e mia. Kur mbaroi, më bleve një kafe dhe një cigare dhe po bisedonim. Kur u ngrit në këmbë, më tha: 'Më erdhi keq për ty, sepse dukesh një djalë shumë inteligjent. A mund të më thuash pse deshe ta tradhtosh Mëmëdheun?!
'Jo', prita, 'nuk e tradhtova vendin tim. Dhe pastaj kush jam unë që e tradhtova…?! Nuk është atdheu im, një vend ku nuk guxoj as të marr frymë, zoti Anton! Kur Antoni më goditi në fytyrë. Sytë m'u zgjuan, kishte shumë besime…! Kjo është puna e sapunit me Antonin. Thashë shumë, a…?! Ndoshta ke të drejtë, sa kohë e ke që e vozis këtu në kamp, më duket burrë i gjatë…”!
Kam takuar edhe Andonin. Më tha të njëjtat fjalë, si Pashkët. Përveç kësaj, Andoni ka mbetur i shokuar nga ky takim. Kishte takuar ish-Andon Shetin…!
Xhafer Shehu dhe të tjerë…
E kuptoj që është e vështirë të shkruash kujtimet e një periudhe kur nuk mbaje ditar, kur ishte e rrezikshme të mbash ditar. Kur ndoqa shkollën e Marinës në Vlorë, mbaja një ditar; edhe kur fillova punën si oficer në Marinën Tregtare, vazhdova ditarin tim. Fatmirësisht, disa muaj para arrestimit, e preva në copa dhe e hodha në det. Ndodhi një natë, kur kisha detyrë 24 orë në anije, atë natë porti nuk solli punëtorë për turnin e tretë dhe unë pas mesnate, me shishen e konjakut përpara, fillova të lexoja ditarin tim. shkoi deri në fund. Pa e ditur, kisha filluar të shkruaj shënimet e fundit, i kujtoj sikur i kam shkruar tani: “Po rastësisht, ky ditar t'i bjerë në dorë dikujt tjetër, dhe ky tjetri të jetë spiun?!
Dhe nuk kam pse të ankohem, sepse ditari është në vetvete një denoncim! Nuk është për t'u habitur, mund të ndodhë edhe: jam shumë i pakujdesshëm! Më duhet të marr masa, sa më shpejt të jetë e mundur! Mirë, çfarë masash? Hidhe në det, gomone!…dhe sapo shkrova fjalën e fundit, e preva në copa dhe e hodha në det. Por gjithsesi burgut nuk i shpëtova. Dhe në burg nuk ishte ide e mirë të mbash ditar Burgu që ndërtuam nuk ishte i njëjtë me burgun që ai ndërtoi, le të themi Mandela, apo Vaclav Havel, me të gjitha kushtet, radio, TV, shtyp (edhe të huaj). intervista me gazetarë të huaj. Zyhdi Morava intervistoi presidentin çek Havel; siç më tha miku im Zyhdi, kur mbaroi intervista dhe po pinte me nikoqirin Havel, i tha Havelit: – “Burgu që ndërtuat, zoti Havel, nuk krahasohet me burgjet politike shqiptare”!
“Ju jeni heronj”, – tha Havel, – “vetëm nazistët, ndoshta, u afrohen komunistëve shqiptarë për nga mizoria”!
Kështu bëri Nelson Mandela, 28 vjet burg, në Afrikën e Jugut. Por Maliqin, Burrelin, Spaçin etj nuk e kam gjykuar, 28 vite burg ka bërë edhe i ndjeri Xhemal Lile. Nuk e dekoruan Xhemalin. Nuk i dhanë asnjë çmim. Por policët e shtetit “demokratik” e rrahën, e gjakosën pa mëshirë dhe e nxorrën zvarrë nga greva e urisë në vitin 1995 në Durrës. Ai hyri në grevë urie me disa të tjerë, për të sensibilizuar opinionin publik dhe qeverinë “demokratike”, për dëmshpërblimin e të dënuarve politikë. Pak vite më vonë, në të njëjtat kushte, një tjetër do të digjej i gjallë, në mes të Tiranës.
Sepse kërkonte një dëmshpërblim të dobët, atë pak që na kanë caktuar vetë deputetët e “nderuar”. Prandaj po i shkruaj këto kujtime. Që vuajtjet tona të mos harrohen, se po harroheshin, nuk është çudi që të përsëriten! Më vijnë në mendje plot miq e të njohur dhe sikur më thonë: “Pse nuk shkruan edhe ti për mua”?! "Po mua, a më harrove?" – më duket se dëgjoj zërin e të mirës Xhafer Shehu, fqinjit tim, i cili pasi kaloi gjithë jetën duke tharë kënetat e Shqipërisë, në prag të pensionit u fut në burg; akuza e vazhdueshme për “agjitacion dhe propagandë, për minim dhe përmbysje të pushtetit popullor”.
“Ç’punë kam unë me minat”, – tha i shkreti Xhafer, – “Vetëm kënetat thara”! Në kundërpërgjigje të këtij “guximi dhe pafytyrësie” erdhën shqelmat dhe grushtet e kriminelëve Kopi Niko dhe Kapllan Shehu, kur Xhafer Shehu nuk peshonte as 50 kilogramë. Kur doli nga burgu takoheshim shpesh bashkë, në vitet 85 e tutje. Kur e pyeta; “Hej Xhafe, çfarë po bën?!…ai më përgjigjet me atë humorin e tij: “Çfarë po bëj?! Unë merrem me dashurinë! Po, jo me dashurinë që merreni ju të rinjtë, jo, unë merrem me ‘ma morët’, ‘ma morët’ presh, a morët tollon mishi, e morët bukë”?! Në varrimin e tij, gjithë Shkozeti i Durrësit, se arkivolin në krahë e ka çuar në varreza.
Unë nuk do t'ju harroj miq dhe miq të burgut, madje mund t'i kem harruar edhe emrin e disave, dhe në çdo burg ishim mbi 1000 veta! Do të përpiqem të mbaj mend sa më shumë që të mundem…! Por tani mbyll gojën, jam në kampin e Ballshit, në '78.
….Dr. Nuri Sollaku u thirr për të komunikuar me grupin e inxhinierëve të naftës për fatin e vëllait të dënuar me pushkatim. Ka shumë shpresa se i kanë falur jetën. “Jo se është vëllai im”, tha dr. Nuriu, “por është një njeri i mrekullueshëm, as miza nuk i ka bërë asnjë të keqe në jetë…”! Të gjithë ulen dhe shikojnë doktor Nuri Sollakun, kur ai hyn në kamp. Ai shtrëngon në gjoks disa rroba të vjetra, të cilat herë pas here marrin erë. Kur ngre kokën, sytë e tij duken edhe më të mëdhenj përmes thjerrëzave të rrumbullakëta të syzeve. Shfaqet një pikë loti. Vetem nje…!
Barcoleta dhe përralla me piper
Herën e fundit burgu solli një djalë nga Durrësi, Bashkim D. Ai ishte oficer kimik i Sindikatës; e dënuan me 8 vjet, për agjitacion e propagandë, për atë që thoshte për kinezët. Është kulmi i absurditetit; ai u arrestua kur miqësia me Kinën ishte ende në lulëzim dhe u dënua kur ajo "miqësi e palëkundur" kishte marrë fund. Dikur, Kina e madhe, siç deklaronte Enver Hoxha, nuk do të njihte kufijtë e vendeve, për t'i ardhur në ndihmë Shqipërisë, e cila e vetme po ndërtonte socializmin në Evropë. Tani nuk kishte më “dy luanë”, siç këndonin rapsodët: “Sot bota ka dy luanë / një Azi, një Evropë”; ose: “Enver Hoxha dhe Ma Ce Duni / janë si bukë e brumë”…! “Luani” i Azisë vdiq dy vjet më parë, kur ishte ende “shok i ngushtë” me “luanin” e Evropës. Për atë “luan” vajtuam një javë në Shqipëri!
Tani, “luani” i Gjirokastrës thotë në kujtimet e tij, për Kinën dhe Maon, se ata janë dhe kanë qenë revizionistë. Kur Enveri, në mënyrë miqësore, vëllazërore, u sugjeroi një herë shokëve kinezë që të fusin një kokë plumbi në Teng Hsiao Ping, Mao u përgjigj: “Jo, se kokat e njerëzve nuk janë koka qepe”! (Por, rreth 60 milionë kokë, jo qepë, i kishte rrëmbyer shoku Mao)
Kaq budalla, ishte ky Mao!? Si një qepë e vogël, më falni, kokat e njerëzve, atje është Kina! Qepa, në fund të fundit, ka një vlerë, por koka e njeriut, çfarë vlere ka ajo…!?
Kur lexoj sharjet e “Dullës” (Enverit), te “Shënime për Kinën”, më vjen drithërimi. Edhe koka e Bashkim D., sa vlera ka?! Unë do të bëj disa vite burg, që të vijnë në vete! Nuk e mbani mend Bashkimin; ai ende qesh dhe tregon batuta, dhe jo vetëm me kinezët. Unë dhe ata që shoqërohen me mua e duam Bashkimin, ai na mban gjallë. Dikush më thotë se Bashkimi ka filluar të shoqërohet me njëfarë Izet P., i cili sapo është kthyer nga një “turne” si spiun birucë. “Thuaji Unionit të ketë kujdes, se IP është qeni bir qeni”. Sindikata kundërshton: “Jo”, na thotë ai, “Unë. ai nuk është spiun, më dëgjoni, nuk ka qenë në biruca, si spiun, ka qenë në një mision special. Por nuk mund t'ju them pa lejen e tij. Shkoj ta takoj dhe pastaj flasim”!
Po kjo bisedë?! Sot pasdite, kur jam me Aladinin, vjen Bashkimi dhe na thotë: “Kam biseduar me I., më tha se; Mund t'ju them diçka, por vetëm Aladinit, jo Maksit”! Jam dakord, fundi Aladdin, do të më tregojë gjithçka. Dhe në të vërtetë, pas disa orësh, Aladdin vjen dhe më tregon gjithçka që i ka thënë Unioni:
– “Ky I., pasi ka qenë shok i shkollës së mesme, me zv.ministrin e Brendshëm, Agron Tafa. Agroni dërgoi ta merrnin nga kampi dhe u takuan në zyrën e tij në Tiranë: “Të thirra për një problem që shqetëson Partinë. Jo, prisni, ju lutem. Më dëgjoni deri në fund… e bën për tallje të shoqërisë që kishim në shkollë të mesme. Nuk ke nevojë të më thuash, e di që nuk të pëlqen komunizmi dhe Partia e Punës, por po të kërkoj të më ndihmosh. Si një mik. Për të ndihmuar, disa djem të mirë, që i dini, i keni atje në Ballsh. Kush janë ata? Një prej tyre është Aladin Kapo. Ne do t'i ndihmojmë ata, apo jo? Mendoni për këtë. Sonte do të flini në hotel “Dajti”; ju keni dhomën tuaj. Aty do të gjesh çdo gjë që të duhet: rroba, këpucë, para etj., më përgjigjesh nesër. Aaa, prano menjehere? Te lumte!
Më dëgjo me kujdes. Shoku Hysni Kapo, i shqetësuar për arrestimin e nipit, shkon drejt e te shoku Enver. “Dua të sqaroj rastin e nipit tim, shoku komandant”, i tha ai. Kadri Hazbiu më thotë se ai dhe shokët e tij janë arrestuar vetëm se dyshohet se kanë lidhje me agjencitë e huaja. Për të sqaruar këtë dyshim; nëse është e vërtetë, do ta vras me dorën time… në të kundërtën, kërkoj që ai dhe miqtë e tij të lirohen menjëherë”. Shoku Enver i premtoi se do ta zgjidhte këtë problem. Manushi ngarkoi Myftiun dhe ai më thirri mua. Pra: Enveri, Manushi, unë dhe ti e dimë këtë bisedë.
Mehmeti dhe Kadriu, ABSOLUTISHT JO! Ky është porosia që kam nga miku im Manush. Nesër vjen në Tiranë një delegacion ekonomik jugosllav. Në delegacion është edhe një oficer i UDB-së, quhet Franko, me origjinë italiane, i cili jeton në Rijekë të Jugosllavisë. Dyshimi i Kadriut është se kolonel Franko, i cili dyshohet se ka punuar si elektricist në bankën e të akuzuarve të Rijekës, i ka rekrutuar këta djem kur anija “Durrësi” ishte aty për riparime. Pse të zgjodha ty për këtë detyrë?
For two reasons: first, you know Italian very well; second, confidentiality is maintained. Our Security officers are registered in the UDB...then even Comrade Kadri would find out if I gave you this task, some Security officer...! You will be Franco's companion and translator. Go to the hotel now rest because you have work tomorrow. You have to get into Franco's heart, break it and make him tell you the truth. Let's get those boys out of prison, it's a sin, they are good families"!
You showed these to the Union, Aladdin. We age it for a long time. Too good to be true. The more we think about it, the more doubts we have. This whole fairy tale collapses, if we prove that I. does not know Italian, otherwise how would he get along with Franco?! We all know Franko, the Rijeka bank electrician. I decided to ask Nikol Daka if this I. knew Italian, because I have seen them together several times. Nikola laughs when I ask him. "It is in lecture no. 2, he tells me, tomorrow I will hold lecture no. 3."!
So this is all a fairy tale. But why are they creating this game for us?! Obviously, they are setting a trap for us. There are many important names in the game: Hysni Kapo, Mehmet Shehu, Kadri Hazbiu, etc. Someone's grave is being prepared. What do they have with us, they couldn't get enough, and they gave us all these years in prison?! What should we do, how to get out of this mess?! We must open our eyes well; they kill you, in vain. The vampire said, to him, an onion head is worth more than a human head…! /Memorie.al
Lini një Përgjigje