FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Halim Ramohito, one of the remaining former generals from the group of soldiers who were arrested and exiled as the "coup group" of 1974, by Enver Hoxha. At the head of this group was Beqir Balluku, and behind him, the most honorable caste of soldiers of the time, among them General Ramohito, who, after participating in the ranks of the National Liberation Army, had served as a representative of Albania and as a military attaché in The Treaty of Warsaw'.
A witness to the break with the Russians, Ramohito would later become a witness to the destruction of the Albanian army by the dictator Hoxha, who showed that during his stay in power, he did not want qualified people around, but only servile ones. Ramohito, calm and with the coldness given to him by the distance of time, took out and published his memoirs, without which perhaps the history of that time with the "putschist group" would not be complete, it might even be written crookedly or deformed ...!
With a rare sincerity, he confesses his feelings during the infamous meeting of the PPSh Central Committee, where the military caste of the time, led by Beqir Balluku, were expelled from the party, then arrested and interned for years. Even though he had to take off his jacket gradually, to work the land like a farmer in the long exile, even though he had to stop seeing his mother even in death, his biggest hostage, the "self-criticisms" that he had to, for the sake of the party. "Enveri killed us even with our own hands...!
The meeting of the 6th Plenum of the Central Committee on December 16, 1974, as well as the trials held against us later, were oriented, first of all, to focus on the accusations made by Enver Hoxha, especially in two main directions, which should also form the basis of the criminal lawsuit against us in the courts: - Sabotage of the party line in the field of defense, carried out in cooperation, as members of a counter-revolutionary organization in the army; - Agitation and propaganda, with the mass introduction of hostile bourgeois-revisionist military literature into the army.
For these two directions, the first person who was asked to speak and give an account at the meeting of December 16, 1974, of the VI plenum of the Central Committee, was Lieutenant General Petrit Dume. This is also due to the fact that, after the 5th plenum of the Central Committee in July 1974, Beqir Balluku was interned in Roskovec and there, as Enveri solemnly declared to the meeting, "he is already under arrest..."!
The discussions at the meeting of the 6th plenum of the Central Committee in December 1974 began with this dialogue of Mehmet Shehu with Petrit Duma:
Mehmeti: - If you, Petrit Dume, stand up the army and arrest the Central Committee of the PPSh and the government with your tanks, as Zhukov did in the Kremlin, what does that mean?
Petriti: – High treason.
Mehmeti: - Yes, high treason. But aren't you, Petrit Dume, a Zhukov of Albania?
Petriti: - I have not committed such a betrayal.
Where did this dialogue about the tanks with which we were supposed to surround and arrest the Central Committee originate?! In 1973, a meeting of some of the main cadres of the Ministry of Defense took place in Shkodër, with Mehmet Shehu, in which I also participated. At that meeting, thoughts were discussed about the measures that should be taken in case of a possible aggression, through our northern and north-western borders and, above all, for the defense of Shkodra.
After getting acquainted with the data of the two sieges of Shkodra in 1911-1912 by the Serb-Montenegros and with the latest data of the Yugoslav exercises in this region, we came to a common conclusion that we had to immediately start from the work for the fortification of the mountain of Taraboshi and the placement in the fortress of Rozafa of MKA batteries, of anti-aircraft artillery cannons, with powerful calibers, even with automatic guidance systems.
We also discussed other measures that should be taken to destroy any possible landing from the sea and the lake that could eventually happen in the region of Shkodra, etc. Our discussions were also focused on the use, in these situations, of the tank units that the corps itself had, which protected the direction of Shkodra, and, especially, of the tank unit deployed in the Laçi region and disguised in underground shelters. The situation at that time, on the border with Montenegro, was different from today.
Now, on both sides of the border, we see hundreds and sometimes thousands of people in vehicles coming and going through these borders, but at that time, apart from the information we received from other sources, we also saw Serbian tanks with our eyes. there, by the border.
The movements, even those only with maps, of this tank unit from Laçi in the direction of Shkodra for the above defensive purposes in the various exercises, were later foolishly labeled as our attempts to surround the party and power bodies in Shkodra, even, according to Mehmet Shehu, they would be another test by the "coup group" to surround and later arrest the Party Central Committee itself.
Even in this theatrical replica with Petrit, the complicated character of Mehmet Shehu appears. In direct relations with us, the generals, he was open, sometimes even very friendly, made and accepted jokes, pretended not to hear any ambiguous words, while outside of these relations, he became alienated and changed completely!
Në publik dhe sidomos para efektivave të ushtrisë, ishte i ashpër e i prerë, i rreptë e autoritar, ndërsa para Enver Hoxhës, bëhej papritur i urtë e i dëgjueshëm si një nxënës i zellshëm, sepse, me sa duket, e dinte nga përvoja, që Enver Hoxha të sakrifikonte e të flakte tej si një leckë, po të mos ishe i tillë në çdo çast dhe po të mos ia bëje qejfin, vend e pa vend, me lavde e ditirambe. Dhe këtë, Mehmeti e bënte më mirë se askush tjetër, duke mos humbur asnjë rast, për të shfaqur besnikërinë e tij ndaj Enver Hoxhës.
Ja se çfarë thotë për këtë gjeneral Muhamet Prodani, që dikur ishte shumë i afërt me Mehmet Shehun:
“… Pikërisht këtë gjë nuk ia fal kurrë Mehmet Shehut. Kur s’qe i zoti t’ia dilte mbanë, përse i hyri asaj ndërmarrjeje aq të rrezikshme…?! Akoma më tej, përderisa i hyri, përse nuk i qëndroi ambicies së vet për pushtet, deri në fund, përse nuk i doli rrezikut ballas, duke sakrifikuar diçka nga vetja, që të mos sakrifikoheshin aq lehtë e mizorisht, të gjithë shokët dhe bashkëpunëtorët e tij më të afërt në ushtri?!
Akoma më tej: Ç’ishte gjithë ai pasion i tij, deri në kufijtë e marrëzisë, për të gjetur sa më shumë fakte e prova fajësie kundër nesh, për ta zgjeruar sa më shumë rrethin e “komplotistëve”…?! Mos donte vallë t’i mbushte mendjen vetvetes, mos kërkonte të ngushëllohej e të vetë-sugjestionohej, se ishte në rrugë të drejtë dhe se nuk po bënte asnjë mëkat kundër nesh, duke i larë duart si Pilati…?!
I thosha shpesh ato ditë, kur mbeteshim vetëm: “Ç’po bëni kështu, po e shkatërroni fare ushtrinë…?! Ç’faj kanë bërë shokët, që po i godisni kaq egër…”?! ‘Pusho, më thoshte, mbylle gojën, se do ta hash edhe ti! Nuk e kupton që s’kam ç’të bëj…”?!
Është fakt që Enveri, ia pranonte me shumë qejf Mehmetit lëvdatat e tij të pafre dhe e thoshte shpesh hapur, se ai ishte bashkëpunëtori i tij më i ngushtë. Por, është po kaq e vërtetë, se ai asnjëherë nuk kishte pasur besim tek Mehmet Shehu (Se mos vetëm tek Mehmeti! Tek asnjë nuk kishte besim Enver Hoxha, as hijes e lëkurës së vet nuk i besonte ai njeri…) dhe këtë e provuan më së miri ngjarjet e vitit 1982. Enveri, që dyshonte për çdo gjë dhe për këdo, e kishte pasur që atëherë në shenjë edhe Mehmetin, për llogari të vjetra dhe të reja, pasi mendonte se edhe ai i rrezikonte seriozisht pushtetin.
Mehmet Shehu, që nga periudha e LANÇL (1939) e deri në vitin 1974, e kishte vlerësuar “Heroin e Popullit” Petrit Dume, si një nga gjeneralët më të shquar të Luftës dhe të ndërtimit e forcimit të Forcave tona të Armatosura, si një strateg të shquar ushtarak, si gjeneralin njëkohësisht edhe ushtar, që drejtoi Shtabin e Përgjithshëm, në periudha të vështira për një çerek shekulli, si një gjeneral shumë të aftë, që punët i kishte drejtuar me kompetencë dhe përkushtim të madh.
Disa herë, Mehmeti e kishte vlerësuar Petritin edhe si njohës të shquar të doktrinës ushtarake, që, përveç përvojës luftarake të fituar gjatë LANÇL dhe ndërtimit e forcimit të Ushtrisë sonë Popullore në dhjetëvjeçarët e periudhës së pasçlirimit, kishte mbaruar me rezultate të shkëlqyera edhe dy akademi të larta ushtarake në ish – Bashkimin Sovjetik. Këto e vlerësime të tjera të larta të gjeneral Mehmet Shehut, për Petrit Dumen, i dinim mirë jo vetëm ne, gjeneralët e ushtrisë të asaj periudhe, por e gjithë ushtria jonë.
Por edhe një udhëheqës i shquar, me dije të gjëra në të gjitha fushat, sidomos në ato ushtarake, me aftësi të rralla organizative për zbatimin e detyrave, si Mehmet Shehu, megjithatë, bëhet i vogël në gjykime e vlerësime, kur shikon se po i rrezikohet posti i kryeministrit.
Kështu, në vitin 1974, pas kthesës prej 180-gradësh, vetë Mehmet Shehu, e akuzoi edhe Petrit Dumen, hapët në mbledhjen e Plenumit të VI-të të Komitetit Qendror të PPSh-së si “puçist recidivist” dhe miratoi vendimin edhe për pushkatimin e tij, ndërsa në mbledhjen e kuadrove kryesore të Ushtrisë, në dhjetor të vitit 1974, ai nuk mungoi të bënte edhe autokritikë, që “…nuk e paskësh njohur Petrit Dumen…”, se “…në fakt, ai nuk paska vlejtur as edhe sa një komandant çete…” dhe se “veprimtaria e tij e gjatë në ushtri, kanë qenë vetëm sorollatjet pa bukë, në njësitë e saj…”! etj.
Mehmet Shehu kishte qenë për një kohë edhe ministër i Brendshëm dhe ai, e dinte shumë mirë se Enver Hoxha, merrte informacione nga burime të ndryshme edhe për të. Ai ishte i ndërgjegjshëm, se deklaratat e tij gjatë analizave të veprimtarisë të të ashtuquajturit “grup puçist” në ushtri; “Nuk do t’i japim asnjë kuadër tjetër Beqir Ballukut, edhe pas gjithë kësaj veprimtarie armiqësore të tij”, ishin hapa false e, të gabuara për momentin, ndaj nisi të bënte të pamundurën, për t’ia mbajtur ison me përulësi Enverit, në çdo hap të masakrës së tij, mbi kuadrot kryesore të ushtrisë dhe mbi vetë ushtrinë.
Natyrisht, Enver Hoxha bëri të kundërtën e asaj që thoshte Mehmeti, në deklaratat e tij. Ai vuri në listë për goditje edhe gjeneralët; Arif Hasko, Vehbi Hoxha, Muhamet Prodani, Abas Fejzo, Todi Naço, Sulo Kozeli, etj., pasi i dinte mirë lidhjet dhe, siç mendonte ai, edhe devocionin e veçantë të tyre, për Mehmet Shehun, lidhje të krijuara qysh nga periudha e luftës me të, në Brigadën e Parë partizane. Për këtë arsye, Enveri nuk mund t’i linte pa i dënuar në vitin 1974, edhe këta gjeneralë dhe, bashkë me ta, edhe vetë Mehmetin, në vitet 1982 dhe 1983.
Enver Hoxha, e dinte mirë edhe bashkëpunimin e Mehmet Shehut me Petrit Dumen, në drejtimin e punëve të ushtrisë. Ai e dinte se ata puqeshin me njëri-tjetrin, jo vetëm në koncepte, por edhe me metodat, se si duhej të zbatoheshin ato në ushtri. Për këto arsye, replikat mes Mehmetit dhe Petritit, në mbledhjen e plenumit, siç u vërtetua edhe më vonë, nuk ja mbushnin mendjen për besnikëri të Mehmetit ndaj tij dhe kështu, më vonë, ai i etiketoi ato, si një “fasadë” para plenumit, për të fshehur marrëdhëniet ndërmjet tyre. Enveri e shfrytëzoi mirë në fillim Mehmet Shehun, si mbështetës të tij, për të na dënuar neve më 1974, por pastaj, nuk do ta kursente as vetë atë.
Është e qartë se fundi i tij, ishte i paracaktuar që në vitin 1974, veçse kësaj radhe diktatori u tregua pak më “zemërgjerë”! Nuk e gjykoi në popull e në ushtri, siç bëri me ne, nuk e arrestoi dhe nuk e futi në burg, por e detyroi të vriste veten ose e vrau (unë besoj për variantin e parë), në dhjetor të vitit 1982. E njoh mirë kaligrafinë e Mehmet Shehut (pra edhe të letrës që ai kishte lënë pas vdekjes) dhe, nga sa e kam njohur në dhjetëra vite pune të përbashkët, as “nën kërcënimin prapa kokës të kobures”, ai nuk do të pranonte kurrë ta shkruante atë letër pa dëshirën e tij tragjike.
Me siguri, Enver Hoxha, e dinte edhe pikëpamjen e Mehmetit, që dënimet lidhur me të ashtuquajturin “puç”, duhet të kufizoheshin vetëm tek Beqiri, ashtu siç ky i fundit, kishte kërkuar jo drejtpërdrejt edhe në mbledhjen e aktivit në dhjetor 1974, në Durrës: “Edhe në punimet e këtij aktivi, u ndie vetëm zëri i një zileje të vetme…” dhe “Ne nuk do lejojmë tani asnjë njeri, që Beqir Balluku ta marrë me vete…”! Po kështu, të gjithë bashkëpunëtorët e Beqirit, në punimin e materialit teorik, po në këtë mbledhje, Mehmeti i cilësoi si; “fajtorë pa faj”, gjë që do të thoshte se shpata e Demokleut, nuk duhej të godiste edhe mbi ta.
Këto mendime, qoftë të hapura, qoftë edhe të fshehta e të maskuara të Mehmet Shehut, sipas vlerësimit tim, binin në kundërshtim me mendimet e Enver Hoxhës, i cili, qysh në korrik të vitit 1974, sapo doli ky problem, kishte konkluduar: “Në ushtri, kemi të bëjmë me një puç armiqësor dhe protagonistët e tij, duhet t’i fshijmë me fshesë të hekurt…”! fshesë të cilën, në të gjithë veprimtarinë e tij, Enveri e mbante “kurdoherë të gatshme prapa derës të zyrës dhe të shtëpisë së tij”. Shprehjen “fshesë e hekurt”, Enveri e kishte huazuar nga perandori i Prusisë dhe Gjermanisë, Frederiku i Madh, i cili, shekuj më par, e përdorte kur kërcënonte kundërshtarët e tij.
Nuk është e rastit që, më shumë se gjysma e kuadrove të larta të ushtrisë, pjesëmarrës në takimin e dhjetorit 1974, në aktivin e Durrësit, me urdhrin dhe vendimin e drejtpërdrejtë të Enverit, u dënuan me burgime, çmobilizime, ulje në detyrë, etj. Për këto arsye dhe të tjera si këto, Enver Hoxha, nuk mund të linte pa likuiduar edhe vetë Mehmet Shehun, pavarësisht nga betimet që, siç thashë më sipër, Mehmeti bënte, si më parë edhe në atë kohë, për besnikëri ndaj tij.
Në mbledhjen e plenumit të VI-të, të 16 dhjetorit 1974, në një atmosferë urrejtjeje ndaj nesh, pjesëmarrësve të të ashtuquajturit “grup puçist” në ushtri, pas debatit të Mehmet Shehut me Petrit Dumen, i vazhduan në këtë frymë diskutimet edhe lakenjtë e tjerë të zellshëm të diktatorit, sidomos G.Ç., I.S., M.B. dhe D.A., ish – punonjës të aparatit të Komitetit Qendror dhe, siç u pa qartë, edhe diskutimet e tyre dhe të të tjerëve në atë mbledhje – farsë, ishin të paracaktuara dhe të dirigjuara me kohë. Këto diskutime e ndezën më shumë situatën. Qëllimi ishte i qartë: me çfarëdolloj mjeti dhe në çdo mënyrë, duhej të na nxirrnin ne si grup armiqësor, me organizim dhe platformë “puçiste”.
Në atë mbledhje, me interesim të madh u prit shpifja e paskrupullt e ish-zëvendësministrit të Punëve të Brendshme, R.K., i njohur ky në shumë gjyqe, sidomos në atë të Teme Sejkos, për falsifikime. Në diskutimin e tij, R. K. duke na u drejtuar me gisht, tha: “Këta armiq të partisë dhe të shtetit, në një bisedë intime me njëri – tjetrin, kanë thënë: Sa keq që na u zbulua kjo punë, para muajit gusht 1974, pasi më 16 gusht, do të pushtonim Radio-Tiranën, do të merrnim edhe masa të tjera për të izoluar udhëheqjen, pastaj do të merrnim fuqinë…”! Për këtë atyre, do t’iu vinin në ndihmë, – sipas tij – edhe 20,000 parashutistë sovjetikë. Këto të dhëna, – i tha R.K. plenumit, – janë marrë, nga një ambasadë e huaj këtu në Tiranë”.
Ja edhe disa nga moria e shumtë e pyetjeve dhe akuzave të tjera për ne, “puçistët”, ish – anëtarë të Komitetit Qendror, të bëra nga disa prej shërbëtorëve më të zellshëm e servilë të Enver Hoxhës, të parapërgatitura për këtë qëllim, për të vërtetuar se ne ishim armiq dhe vetëm armiq:
A.Ç. në diskutimin e tij në këtë mbledhje, na u drejtua me pyetjen: “A mund të na i a tregoni lidhjet tuaja, me armiqtë e jashtëm”?!
“Një oficer i garnizonit të Vlorës, në vitin 1972, – tha G.N. në diskutimin e tij, – i ka raportuar Drejtorisë Politike të Ushtrisë, se disa oficerë madhorë të ushtrisë, po përgatisnin një grusht shteti, por kjo çështje është mbyllur nga Hito Çako”.
“Nga një organizatë – bazë partie në Shkodër, – tha P.M., – kam marrë të dhëna se Sadik Bekteshi, ka mbajtur lidhje me familje të dyshimta në Mal të Zi”.
"Petrit Dume often came to Cologne, - said JP - and there he worked to divide and divide the people into Muslims and Christians". "Petriti's wife was in contact with her brother in Lushnje, who is an enemy, and she also sent pies to his house", said JP. Thus, in this plenum meeting, apart from the so-called hostile and major issues of defense, there were also "pies" were also mentioned; "With whom have you maintained your hostile relations, at home and abroad"? asked MP
"What is the cooperation plan that you would implement"? asked Rr.D., repeating the request to us: "We ask that you reveal the betrayal to us. How did you have and how did you maintain these connections". Then this one (Rr.D.), addressed us directly, even with "dramatic" words: "All Marxist-Leninists and honest people everywhere in the world have faith in Comrade Enver. Tell us now, you, the putschists, in whom did you have and do you trust..."?!
HI: "All you putschists, you have embraced the class enemy"; "In a party organization in Lushnje, it has emerged that Sadik Bekteshi has been in contact with the Romanian embassy here in Tirana, receiving from there magazines, books, etc.," said Rr. Gj. in his discussion;
"What conversation did you have, Sadik Bekteshi, with Jepishev, the head of the Political Directorate of the Soviet Army"? asked NC (this meeting, which took place as early as 1958, HR), etc.
Meanwhile, from the "top" of the assembly stand, which seemed to be even higher than the top of Olympus itself, to create the psychosis there, that we were only enemies, Enver Hoxha, "enraged", with his finger up and in a loud voice, addressed us: "Leave those discussions that you have prepared in writing, because we know...! Hear what friends are looking for here. Where is the plot, how have you organized it, and only in this direction should you speak…”!
After all those accusations, Petrit Dumja said: "I don't have any hostile relationship, neither with outside nor inside. It never even occurred to me to do such a hostile work. Throughout my life, I worked in the army, always knowing and thinking that I put all my strength and abilities to serve the country and the people as best as possible". Then Petriti asked to be given time to prepare for the many questions they asked you, but this was also rejected by Enver Hoxha himself./ Memorie.al
Lini një Përgjigje