FLASH
Shkruar nga Pamfleti
What is prison? It is the place where those who have been sentenced to deprivation of liberty are kept, we would say by reading any dictionary. But that is little. Prison and freedom - two opposites. Previously: what is freedom? In short: to be free means to do what you want, to think and act as you wish in the exercise and fulfillment of your freedoms and rights, as a person and as a citizen, but always without harming and violating others. . Again: to think and act.
We are talking about democratic freedoms, from those of speech, press, assembly and organization in various parties and associations, ensuring the conditions where ideas, requests and human wills can find expression and concretization, from those of the biological-related plan with the being itself, to those of the social plan, related to the ways of living.
******
Is this a coincidence? Then how? The engagement had to be broken and it was necessary to see how and why all this happened. There were a lot of questions that went beyond the boundaries of an engagement and marriage, reaching to himself and the CIA.
Mehmet Shehu immediately felt the blow. The signs had been given for a long time and he had noticed something as he had also felt the feeling of being somewhat alone. It was not clear that the entanglement was coming to an end. He started not to feel safe either in his own home (he was well-versed in eavesdropping techniques), or in the office or in relationships with others. Thus began the walks outside on the street and the chu-chu-chu conversations, only with his wife. At the VIII Party Congress, which opened at the beginning of November, where he delivered the report on the new five-year plan, as had happened from time to time, since he became prime minister, a cooling and division between them was noticed, so much so that there were delegates who expressed this openly.
Mehmet Shehu tried hard to attract their applause, often even raising his voice with inflated and pompous phrases, but he did not succeed. This was clearly seen by all. We also felt it there in prison, listening to the radio and from the press. Congress thus put the stamp on what the ustai had designed and added to the anxieties of the apprentice.
Enver Hoxha, as a behind-the-scenes master of this kind, after the congress, went on vacation for a few days and let him grind and eat with himself, in fact fall into depression and degradation. In the meantime, he had increased the surveillance measures, so that no one would do the wrong thing - get on the plane and run away somewhere. When he returned from Vlora by helicopter, those who happened to be present were impressed that he did not even say hello to Mehmet Shehu, who had also come out with the others to meet him, but sullenly and as if with anger, got into the car and left.
At the first meeting of the Political Bureau, which took place in those days, Enver Hoxha broke up the fight, openly and directly issued a series of criticisms and remarks against Mehmet Shehu, and invited others to do the same. Among the strictest, were Ramiz Alia and Kadri Hazbiu, not at all from their heads and they did not say a little. The meeting lasted until late. Suddenly Enver Hoxha said that; "everything that came out was really serious, we can't end it tonight, so we'll let it continue tomorrow." Before leaving, addressing Mehmet Shehu, he said: "Many remarks were made to you and many issues were raised, you should think seriously, I know that this will be a difficult night for you." That's it, and they broke up.
He arrived home late, his family were anxiously waiting for him, but he didn't stay with them, he said he felt tired and was going to sleep and went to his room. The next morning, although it was past seven, it was past eight, he was not getting up, when after a while the house was called, it was said that they had found him dead, covered in blood. No one heard any gunshots...! They saw guards everywhere, the Minister of Internal Affairs of that time, Feçor Shehu, also came, but they did not let him enter. Who had ordered this? Except for one word of Enver Hoxha, it could have such power. What had happened?!
Did they kill him?! Like who?! They say that in that house, when it was rebuilt and expanded, a secret entrance-exit to his room was created. It was also said that he had left and found a letter written by him, known and repeated so many times, with those who kill themselves. So he killed himself?! Did they kill him?! Enigma! This is what Enver Hoxha wanted - his liquidation. In the evening, on the eight o'clock radio show, although the event was announced in the morning, news of suicide was given.
Whatever may have happened or been said, he met the end he deserved - that of an executioner, like all others before him. The important thing is to know not how, but why, for which I tried to throw, as much as has been said, some light. Others may know and say more and more precisely.
paradox
Looking at the developments of these 50 years more deeply and with objectivity, it turns out that there have been not a few, but several paradoxes. There are indeed some things that contradict the previous official opinions and as much as I can like today, one or the other political force, not counting the extremes here. Something may seem strange, at first glance, as if there is something contradictory. But as the time, so are the conditions. Later, when analysis and reason feel freed from passions, nostalgia and revanchism, when logic is supported and acts on the basis of documents, history will be able to give accurate things, closer to the truth. This is the dialectic of events - more opposites.
E rëndësishme është të gjenden e të vlerësohen drejt shkaqet, faktorët përcaktues, pikënisjet e qëllimet. Nuk di sa mund të jem në gjendje dhe i qartë, por me sa të më jetë e mundur, e pa ndonjë pretendim, duke u ngritur edhe mbi paragjykimet e kohës, do të përpiqem të jap ndonjë mendim, si një person që i jetova për së afërmi, disa nga ngjarjet për të cilat do të flas, të para me një sy kritik, gjatë viteve të gjata të burgut, ku kam njohur edhe zhgënjimet, si dhe shqetësimin që të mos vazhdohet si më parë edhe sot, me pamjet bardhë e zi. Nuk nisem, pra, as për të nxirë, as për të zbardhur, as për t’i bërë qejfin ndokujt, as nga koniunkturat.
Fola për kohën e kushtet, ç’kam parasysh me këto? – Ishte ajo një kohë e antagonizmave, ballafaqimeve e përplasjeve të mëdha, në sfondin botëror: ndarja e zonave të influencës dhe lufta e ftohtë; kurse në atë të brendshëm: luftërat për rrugët e zhvillimit e, ato për pushtet. Jashtë tyre as që mund të diskutohet. – Përcaktuese janë edhe kushtet e vendi, ato gjeografike: në kapërcyell midis Lindjes e Perëndimit; ato historike: i ndarë më dysh si komb, i vogël si vend dhe i kërcënuar nga shumë anë; i pa zhvilluar dhe i varfër; me ndasira të vjetra fetare e krahinore, pa tradita demokratike dhe me mbetje të theksuara feudale, deri te ato fisnore. Të gjitha këto, mendoj, kanë peshën e tyre dhe duhen marrë në konsideratë, që të mund të jemi sa më të saktë e më afër të vërtetave. Pa u zgjatur, do të qëndroj në tri nga momentet me peshë për ato kohë, që kanë tërhequr shpesh vëmendjen dhe është folur më shumë.
(Një sqarim: duam s’duam, duke folur për periudhën 50-vjeçare të shkuar, detyrohemi të merremi me personat politikë të kohës, të lidhur me ngjarjet kryesore përcaktuese për fatet e vendit, por gjithmonë, duhen bërë dallime midis shkaqeve, rezultateve objektive dhe motive shtytëse e qëllimeve subjektive, të cilat, siç ndodh shpesh, nuk puqen, bien edhe në kundërshtim.)
– 1948-të, ndarja me Beogradin
Më lart kam folur për këtë, duke radhitur ndodhje e fakte, tani do të përqendrohem në vlerësimin e tyre. Janë të njohura si lindi Partia Komuniste e Shqipërisë, e ndihmuar dhe nën tutelën e asaj jugosllave; (flitej shumë për internacionalizmin atë kohë dhe çështjen e përbashkët); zhvillimet që mori Lufta Nacionalçlirimtare te ne, për nga ngjashmëria e formave, mjeteve e qëllimeve, me ato në Jugosllavi si dhe politika nënshtruese e ndjekur deri në atë kohë, nga partia e shteti i ri shqiptar i dalë nga lufta- po shkohej shkallë – shkallë, drejt humbjes së pavarësisë së vendit dhe kthimit në një republikë të shtatë të Jugosllavisë. Kjo deri në shkurtin e ’48-ës, me Plenumin e VIII-të famëkeq. Por pa kaluar veç 2-3 muaj, gjithçka ndryshoi. Pse?! Si?! Vendimtare e përcaktuese këtu, është: prishja e Moskës me Beogradin, kjo as që diskutohet. Mundësitë këtu qenë dy:
Enver Hoxha, si kreu i partisë dhe i shtetit në atë kohë, do të anonte nga Beogradi dhe ky do të qe fundi i Shqipërisë si shtet më vete, e vend i pavarur; apo do të anonte nga Moska dhe ky do të ishte shpëtimi, nga ky rrezik i dukshëm. Siç dihet, ndodhi e dyta. Nuk qe aspak e lehtë, përkundrazi, por kështu i ndodhi. Ishte kjo një prove, se jo çdo gjë kishte marrë fund, dëshmi kjo e kundërvënies së hapur të kombit mbarë, në çastin ekstrem ndaj politikës së deri atëhershme, një shpërthim i vitalitetit, vendosmërisë e guximit për të mbrojtur pavarësinë e, qenien e tij me çdo kusht e sakrificë.
Pra edhe u reagua menjëherë nga (komunistët), masat më të gjëra, porsa u fol hapur, se ç’përfaqësonte Beogradi në atë kohë. Enver Hoxha, e dinte këtë, kuptoi edhe nga ishte shansi për qenien e tij, pra edhe u hodh në anën e Moskës, kundër Beogradit. Objektivisht kjo qe një kthesë, shpëtimtare për vendin. Thashë objektivisht dhe e theksoj këtë, duke patur parasysh rezultatin – Shqipëria shpëtoi, vendi i tërë u ngrit dhe mbrojti pavarësinë e vet, vendi edhe partia e shteti, gjetën forca dhe e treguan veten, hodhën poshtë një politikë thellësisht të gabuar, duke ndërmarrë një kthesë të thellë, si u fol.
Motivet subjektive të Enver Hoxhës, ta themi hapur e pa ekuivokë, qenë të tjera. Prej kohësh, sidomos pas tetorit të ’44-ës në Berat, me futjen e partisë e të Sigurimit në dorë të Koci Xoxes dhe likuidimin e Nako Spiros, më ’47-ën, kishte ndier se po i vinte fundi, prandaj nuk e la t’i ikte ky shans, u kap fort pas tij dhe si në raste të tjera, kur ia deshi puna, tregoi aftësira manovruese për t’ia arritur qëllimeve në të mirë të vet.
Mendoj se kjo ndarje: midis rezultatit në dobi të vendit – që përbën anën subjektive dhe motiveve që e shtynë E. Hoxhën të veronte ashtu, – që përbën anën subjektive, duhet të bëhet. Ato nuk mund të identifikohen. Të hedhim ujin e pistë por jo edhe foshnjën që lindi, jeton edhe sot, do të jetojë dhe në të ardhmen. Që motivet subjektive qenë ato për të cilat fola, kjo provohet edhe me faktin se kthesa që pritej nuk u bë – filloi, erdhi duke u mpirë dhe më pas u hoq dorë.
Enver Hoxha, forcoi pozitat e tij në krye të partisë e të shtetit, doli edhe si shpëtimtar i situatës, ngriti vlerat e veta, por nuk tha se dënonte dhe nuk ndreqi nga sa qenë bërë keq deri atëherë, as për kohën e Luftës, lidhur me forcat e vërteta nacionaliste (jo për bashkëpunëtorët e pushtuesve fashistë italianë e gjermanë, ballistët, zogistët, etj.), as për gjyqet e pas çlirimit, as për dënimet e përçuesve të një politike më luajale e demokratike, si Sejfulla Malshova, Nako Spiro, etj. U ec prapë në rrugë pa rrugë, Beogradit ja zuri vendin Moska, izolimi i vendit erdhi duke u thelluar në vitet që ndoqën, nuk u kalua në një politikë të pavarur, më të mençur e demokratike, sado që u fol shumë për këto.
– 1960-ta, shkëputja nga Moska
Më lart kam folur për këtë, si e sa ndodhi. Po përse? Ç’ishte Shqipëria për Moskën? Që në shekullin e kaluar, kur lindën shtetet kombëtare të Ballkanit, filluan edhe te ne përpjekjet e lufta për krijimin e shtetit shqiptar, vendi ynë, u ndodh pa miq e përkrahës, madje pati edhe kundërshtarë e armiq, një nga më të egrit ishte edhe Rusia e asaj kohe. Shtetet fqinje në verilindje, ato të jugut, edhe të përtej detit, para e pas ‘12-ës, ç’nuk bënë, kush e kush të shkëputnin ndonjë copë Shqipëri. Disa edhe ja arritën. Dhe, siç dihet, Rusia qe nga hera dhe hapur nga ana e shteteve fqinje sllavo-ortodokse, kundër një Shqipërie të pavarur, në kufijtë e saj etnike. Një rol negativ të veçantë, kanë luajtur për këtë lidhjet e saj të vjetra të sllavizmit e të ortodoksisë, me vendet ballkanike rreth nesh.
Edhe pas përmbysjes se carizmit e fitores së Revolucionit të ’17-ës, del se Moska, nuk ishte çliruar nga këto lidhje e pozita të vjetra. Ndryshe, si mund të shpjegohen ato qëndrime aq mohuese, e trajtime mospërfillëse nga ajo në bisedimet dhe marrëdhëniet trepalëshe; anglo-sovjeto-amerikane, gjatë Luftës dhe ato fill pas mbarimit të saj, lënia nën një lloj tutele ndaj Beogradit, deri në ’48-ën, mospranimit ose futja me vonesë në Informbyro, Traktatin e Varshavës dhe KNER-in, si dhe ndihmat tejet të kufizuara, për rimëkëmbjen e zhvillimin e vendit?
Shqipëria i ndjeu thellë të gjitha këto, sado që asnjëherë nuk u fol hapur. Kishte, pra, arsye të qe e pakënaqur ndaj kësaj politike, paçka se flitej plotë zhurmë për miqësinë e ndihmën sovjetike, duke kaluar deri në servilizma të tilla, sa të viheshin gjithandej buste e fotografi të udhëheqësve moskovitë dhe flamurë të Bashkimit Sovjetik, për vite me radhë, deri më 60-ën, kur u bë shkëputja e njohur nga Moska. Nuk qe, pra, e rastit, ajo që ndodhi që mbarë vendit e, mbështetën hedhjen e këtij hapi.
Por edhe në këtë rast, motivet e vërteta që e çuan Enver Hoxhën të bënte atë që bëri, prapë qenë subjektive. Fenomeni Hrushov, që tronditi themelet e klaneve udhëheqës në Bashkimin Sovjetik dhe në vendet e tjera socialiste të Lindjes, çoi në rënien e ndërrimin e tyre dhe në disa masa liberalizuese tek ato, bënë që Enver Hoxha, ta ndiente për së afërmi rrezikun për vete, pra edhe reagoi në atë mënyrë. Britmat për; “tradhti të marksizëm-leninizmit”, “revizionizëm”, e të tjera ishin maska, fasada. Po rezultati cili qe, si mund të vlerësohet ai?
Ndryshe nga rasti me Jugosllavinë, them se këtu duhen dalluar edhe pluse, edhe minuese – se pati nga të dyja. Pluse – se po shkëputeshim nga ajo lloj vartësie e nënshtrimi i padurueshëm, sa as që mund të bëhej fjalë, për shtet sovran; se krijoheshin kushte për marrëdhënie edhe me të tjera vende, e të barabarta. Njerëzit besuan në këtë dhe mundësitë qenë. Ishte pra një shans, po të qe përdorur e shfrytëzuar. Mirëpo kjo nuk ndodhi, mbeti një mundësi dhe kaq.
Minuse – se u thellua më tej izolimi i vendit, u shtuan masat shtypëse, u kalua në kufizime të mëtejshme ndaj lirisë së individit deri te goditja e pashembullt ndaj fesë. Të gjitha këto erdhën duke u shtuar gjatë viteve ’60-të e ’70-të, me përmasat që morën burgimet e internimet edhe në radhët e komunistëve e familjeve të tyre, përndjekja e intelektualëve, goditjet e masat shtrënguese ndaj të rinjve, për modën, degjenerimi e korrupsioni i pushtetarëve, mallkimet zhurmëmëdha, kundër liberalizmit e ndikimeve të huaja.
Të gjitha këto flasin qartë e përforcojnë, sa u fol për më lart, për dallimin e rezultateve objektive nga motivet e qëllimet e vërteta subjektive, që nxitën e udhëhoqën diktatorin, në veprimet që ndërmori në atë kohë. Vitet ’80-të, deri në përmbysjen. Pas gjyqeve të viteve ‘70-të, prishjes me Kinën më ‘78-ën, ngjarjet e viteve ’80-të, u vunë kapakun. Në këtë periudhë e, deri në fillimet e ’90-ës, kur ndodhi përmbysja, nuk mund të flitet më për pluse, por vetëm për minuse, sepse me gjithë vdekjen e Enver Hoxhës, gjithë sa u bënë, synonin vetëm për të siguruar vazhdimësinë.
Enver Hoxha, duke ndier fundin e tij, jo vetëm se po e linte shëndeti, por edhe nga tronditjet e diktaturës, mendoi për vazhdimësinë, kujt t’ia linte trashëgiminë. Mehmet Shehut, që prej vitesh kish qenë krahu i djathtë i tij, nuk ia pat besën, se qe sa i egër, e i të papriturave, aq edhe i etur për pushtet e lavdi, pra, edhe e likuidoi, me atë lojë mjeshtërore prej hileqari, si e kam shpjeguar më lart.
Hysni Kapo, shërbëtori besnik, por i pa aftë e nën mediokër, kishte vdekur. Kadri Hazbiu, qeni i rojës, qe i komprometuar keqas, me bëmat e krimet e Sigurimit. Pra, zgjodhi Ramiz Alinë, që e kishte mbajtur afër, viteve të fundit më shumë, sado që i shikonte me shqetësim pavendosmërinë dhe akrobacitë e tij. Si i dha gjithë porositë dhe e kungoi mirë e mirë, i vuri edhe një mbështetëse nga pas – Nexhmijen, ia besoj atij trashëgiminë. Jo më kot u betua ky, që në ditët e para për vazhdimësinë.
Është vështirë të thuhet, se çdo të kishte ndodhur po të kishte lënë trashëgimtar Mehmet Shehun – do ta kishte mbytur në gjak këtë vend, ose do kishte patur fundin e Çausheskut, por zgjedhja që bëri, për nga rezultatet, nuk pati ndonjë plus për vendin. Demagogjia dhe hiletë e Ramiz Alisë, për t’i zgjatur jetën asaj që kishte trashëguar dhe për t’i shtyrë tutje proceset demokratike, që patën përfshirë atë kohë të gjithë vendet e Lindjes, bënë që të jemi të fundit, në pranimin e pluralizmit.
Another is what is said by him, in his writings and speeches, he tried to present himself in court recently, another is what happened with the transition without much pain in the country's democratizing developments. The results are one thing, while the motives that led him, as in the cases mentioned above, were different: he was not in favor of the way events took and led to the overthrow of the Enverian dictatorship, but he had nothing to hold back. well, what to do; who was also weak and scary and he did everything, to save as much as possible from the Usta's legacy, to the ground with his skin. The accounts didn't work out, that's different.
Aren't these, indeed, some of the paradoxes of time? There are others, but why am I going on? And all this, in the name and for whose sake? Of socialism that degenerated into dictatorship - into a totalitarian regime with the consequences that are already known...?! This is difficult for all those who believed, fought, worked and sacrificed for his ideas, but time - this judge, as fair as she is strict, spoke strongly about this. I say these things with pain today, like many, many others, because I fought for them since I was young, during the Anti-Fascist National Liberation Movement and then, well...! Life does its own thing, it doesn't ask you whether you want it or not, whether you like it or not and who you are.
The fact remains what it is. This is also a paradox, that we paid dearly, who before and who after, who more and who less, the whole country paid for it. This should not have been the reward, but... Truth is the daughter of time, says a proverb. So, we tell these truths, looking at them as they are, as lessons from history. They are certainly not cut with a knife and should not be taken simply in black and white. Based on these, no one can deny the National Liberation War, its values and saving role for the fate of the country, as one of the most glorious pages of our national history./ Memorie.al
Lini një Përgjigje