FLASH
Shkruar nga Dashnor Kaloçi
Exactly 35 years ago, in mid-February 1991, with thousands of Albanians arriving in different cities and districts of the country, crowds flocked towards the ports of Durrës, Shëngjin, Vlorë, Himara, Saranda, etc., and after forcibly hijacking all the maritime vessels found there, starting from the smallest ones, such as; motorboats, fishing boats, tugboats, etc., to large heavy tonnage transport ships, part of the Albanian and foreign Merchant Fleet, and even warships, with which they traveled on the open sea towards the Italian coasts and ports. These unprecedented events, which had never happened before during the entire 45-year period of the communist regime of Enver Hoxha and his successor, Ramiz Alia, then made the rounds of the world on most television channels, because their arrival in the ports and coasts of the Apennine peninsula was filmed and broadcast live by the main Italian television stations, such as RAI, etc., and then by the most prestigious media of various European countries.
While the whole world was watching in amazement through the screen apocalyptic scenes bordering on madness (people had climbed and taken up seats in every part of the ships, like bees in a hive), which had not been seen since World War II, the communist regime headed by Ramiz Alina, who was in his agony, did not see fit to broadcast them in the news programs on the only television channel, which was then the Albanian Radio-Television, fearing and shying away that the coverage of those news would further increase the biblical exodus towards the neighboring country.
At least this was the "official version" commonly circulated at the time and afterwards, because in reality the main reason that those events were not covered by the Albanian Radio-Television was the parliamentary elections that were to be held on March 31 of that year! As well as the other fact that in addition to the thousands of citizens who had hijacked those ships, there were also dozens of military personnel, such as sailors, officers, policemen and civilian employees of military enterprises and facilities, such as Pashalimani, etc., which would have aggravated the position of the Party of Labor, not only within the country, but also in the international arena!
These events, which since then and for almost 35 years, have been commonly known as the "first March exodus" (since this was repeated in August of that year), have remained almost completely unknown and to this day no one has accurate information about how many Albanian citizens were able to leave for Italy, which ships and other maritime vessels were forcibly taken from them, how many people lost their lives and drowned in an attempt to reach their decks and boards, and who were the people arrested by the police and military forces?
All of the above has remained shrouded in mystery, since from that time until today, with rare exceptions, no archival documents have been published that reflect the events of February-March 1991! Based on this fact, in this article we are publishing some archival documents with the acronym "Secret", extracted from the Archives of the Ministry of Internal Affairs, where the operational communiqués of the General Branch of the Ministry of Internal Affairs of that time are located, in which, in addition to other extraordinary events that occurred in all districts of the country, those of the "exodus of ships" are also reflected, which began on February 15, 1991, with the fishing vessels "Hajdar Dushi" and "Jonufra", which were the first to be hijacked from the port of Vlora, to continue later with other ships, until the first ten days of March. Memorie.al is publishing all of this and more, along with the relevant facsimiles, in two consecutive articles.
OPERATIONAL COMMUNICATION OF THE MINISTRY OF INTERIOR DATED 16 FEBRUARY 1991, REGARDING THE HIBACK OF THE SHIPS “HAJDAR DUSHI” AND “JONUFRA” FROM THE PORT OF VLORA AND THEIR DEPARTURE TO ITALY
PEOPLE'S SOCIALIST REPUBLIC OF ALBANIA SECRET
MINISTRY OF INTERNAL AFFAIRS Copy No. 1
GENERAL BRANCH Tirana, 16.2.1991
OPERATIONAL COMMUNICATION NO. 38
VLORA
– On 15.2.1991, the fishing vessels “Hajdar Dushi” and “Jonufra” set out in the late hours of the 14th for fishing. Radars determined that they were leaving the fishing zone. The vessels arrived in Brindisi on the 15th.
The captain of the ship “Jonufra” was contacted by radio and it turned out that the two ships were forcibly hijacked by 15 people who took the “Jonufra” with its crew and by 6 others the “Hajdar Dushi”. On the same date, a motorboat was also seized, which indicates that the people who went with the ships were transported with it. The ship “Jonufra” sank.
MANAGEMENT GROUP RESPONSIBLE
ANDREA OPARI
OPERATIONAL COMMUNICATION OF THE MINISTRY OF INTERIOR DATED 23 FEBRUARY 1991, CONCERNING THE ATTEMPT TO HIBACK THE SHIP “MUJO ULQINAKU” FROM THE PORT OF VLORA AND THE HIBACK OF THE SHIP OF THE MERCHANT FLEET “LEZHA”, WHICH LEFT TOWARDS BRINDIZ
PEOPLE'S SOCIALIST REPUBLIC OF ALBANIA SECRET
MINISTRY OF INTERNAL AFFAIRS Copy No. 1
DEGA E PËRGJITHSHME Tiranë, më 23.2.1991
KOMUNIKATË OPERATIVE NR. 44
VLORA
– Më datën 22.2.1991, në portin e ri 14 persona të armatosur pistoleta, me thika dhe dinamit, tentuan të futeshin forcërisht në anijen “Mujo Ulqinaku”, por u ndaluan nga forcat e anijes së kufirit. Në kohën kur njeri tentoi të futet, roja hap zjarr. Në këtë kohë personat u larguan.
– Më datën 25.2.1991, gjatë mbrëmjes deri rreth orës 23.00, ka pasur dyndje personash në portin e Vlorës, për të hipur në anije dhe për të shkuar në Itali. Me ndërhyrjen e organeve të rendit, gjendja u qetësua dhe anijet u nxuarën në radë.
Rreth orës 03.00 të datës 26.2.1991, anija tregtare e Durrësit, “Lezha”, largohet nga rada në drejtim të Brindizit, me drita të fikura. Me gjithë drejtimin e BUD-it, ajo mori drejtimin për në Itali. Gjithashtu janë gjetur dhe dy varka të marra nga porti i ri.
PËRGJEGJËSI I GRUPIT TË DREJTIMIT
KOSTANDIN BOZO
KOMUNIKATA OPERATIVE E MINISTRISË SË BRENDSHME E DATËS 4 MARS 1991, LIDHUR ME RRËMBIMIN E ANIJES “KANINA” NGA PORTI I VLORËS E CILA U LARGUA DREJT ITALIËS DHE TENTATIVA E ANIJES “DALIP LALA” NGA PORTI I DURRËSIT, E CILA MBETI NË RËRË
REPUBLIKA POPULLORE SOCIALISTE E SHQIPËRISË SEKRET
MINISTRIA E PUNËVE TË BRENDSHME Ekzemplar Nr.1
DEGA E PËRGJITHSHME Tiranë, më 1.3.1991
KOMUNIKATË OPERATIVE NR. 50
VLORA
– Më datën 28.2.1991, një grup prej rreth njëmijë vetash shpërtheu rrethimin e portit të vjetër, në kohën kur në port u ankorua anija “Kanina”. Me gjithë përpjekjet që u bënë nga forcat e kufirit dhe të policisë duke hapur zjarr në ajër, rreth 200 veta hipën në anije dhe u nisën për në Itali.
– Më datën 28.2.1991, në afërsi të porteve në Vlorë ka grumbullime njerëzish që presin për të kaluar kufirin në mënyrë të paligjshme. Shumë të rinj u futën në një anije të prishur e shkëputur nga porti dhe lundruan në det në mëshirën e dallgëve dhe të erës.
Në portin e ri në një anije të prishur janë futur rreth 30–35 persona dhe po mundohen ta riparojnë. Në portin e ri 15 persona sulmuan postën kufitare dhe pasi u hap zjarr kundër tyre, ata u larguan. Në pikën e Rradhimës në një anije të dëmtuar e pa karburant, kanë vajtur 30 persona për ta riparuar e marrë atë.
DURRËSI
– Më datën 28.2.1991, anija “Dalip Lala” e Ndërmarrjes së Peshkimit, u rrëmbye nga 6 persona, ekuipazh të anijeve të ndryshme të portit dhe u shkëput nga porti pa bërë kontroll. Gjatë udhëtimit për në plazhin e Durrësit, ku do të merrnin rreth 30 – 40 pjesëtarë të familjes, u pengua nga forcat tona dhe mbeti në rërë. U kapën kapiteni dhe 14 persona që donin të kalonin kufirin.
– Më datën 28.2.1991, ora 01.00, u shkëput nga ura e peshkimit pa u kontrolluar anija e peshkimit “Kanina”. Ajo u ndoq nga forcat e kufirit me një anije tjetër peshkimi deri në thellësi 6 milje, por nuk u kap, pasi të dyja anijet kishin një shpejtësi. Nuk ka dijeni për personat që mund të ketë anija.
PËRGJEGJËSI I GRUPIT TË DREJTIMIT
HAKI LIÇAJ
KOMUNIKATA OPERATIVE E MINISTRISË SË BRENDSHME E DATËS 4 MARS 1991, LIDHUR ME RRËMBIMIN E NJË ANIJE NGA ISHULLI I SAZANIT PREJ USHTARAKËVE TË ISHULLIT DHE NJË ANIJE TJETRE NGA PORTI I DURRËSIT, TË CILAT U LARGUA DREJT ITALISË
REPUBLIKA POPULLORE SOCIALISTE E SHQIPËRISË SEKRET
MINISTRIA E PUNËVE TË BRENDSHME Ekzemplar Nr.1
DEGA E PËRGJITHSHME Tiranë, më 4.3.1991
KOMUNIKATË OPERATIVE NR. 52
VLORA
– Më datën 2.3.1991, në fshatin Poro u gjet një kufomë, të cilës i mungonte koka dhe krahu i majtë. Rreth 150 m. larg u gjet një vatër zjarri, ku janë djegur teshat dhe koka.
– Më datën 2.3.1991, anija gurë-mbajtëse me emër “Currila”, e cila u rrëmbye nga 600 veta, iku në drejtim të Italisë.
– Më datën 3.3.1991, anija e peshkimit që ishte ankoruar në Ishullin e Sazanit, iku për në Itali me 23 ushtarë efektivë të ishullit, 6 marinarë, 4 civilë, 3 peshkatarë e dy vizitorë. Me vete kanë marrë 2 automatikë dhe 3 pushkë.
– Më datën 3.3.1991, në portin e ri janë grumbulluar shumë njerëz dhe kanë hipur në një anije të prishur që po mundohen ta rregullojnë.
– Më datën 3.3.1991, në portin e Rradhimës, 3 – 4 makina transportojnë njerëz. Ata gjuajnë me dinamit në tokë dhe në det.
– Më datën 3.3.1991, gjatë natës turma njerëzish kanë shqyer dyert e 5 zyrave të administratës në portin e ri, kanë ndezur zjarr dhe janë djegur dokumentet.
DURRËSI
– Më datën 3.3.1991, u muar rimorkiatori “Dyrrahu” nga një pjesë e ekuipazhit dhe disa punëtorë të portit, gjithsej 10 veta dhe ikën në drejtim të Italisë.
– Më datën 3.3.1991, ora 22.00, persona të panjohur qëlluan me armë e tentuan të futen në port, ku tentojnë të marrin rimorkiatorin “Debatiku”. Për këtë u ndalua Fatmit Xhemal Tonuzi, punëtor në port.
PËRGJEGJËSI I GRUPIT TË DREJTIMIT
ALI MËZYRI
KOMUNIKATA OPERATIVE E MINISTRISË SË BRENDSHME E DATËS 5 MARS 1991, LIDHUR ME RRËMBIMIN E ANIJES “KOZMA NUSHI’ NGA BAZA E PASHALIMANIT NGA 200 USHTARAKË E MARINARË DHE ANIJES CISTERNË QË FURNIZONTE ISHULLIN E SAZANIT ME UJË ME 250 VETA NË BORDIN E SAJ, TË CILAT U LARGUAN DREJT ITALISË
REPUBLIKA POPULLORE SOCIALISTE E SHQIPËRISË SEKRET
MINISTRIA E PUNËVE TË BRENDSHME Ekzemplar Nr.1
DEGA E PËRGJITHSHME Tiranë, më 5.3.1991
KOMUNIKATË OPERATIVE NR. 53
VLORA
– Më datën 4.3.1991, janë larguar për në drejtim të Italisë anija “Kozma Nushi” e Pashalimanit me rreth 200 ushtarë, marinarë e oficerë, cisterna e ushtrisë që furnizon Sazanin me rreth 250 vetë, marinarë, oficerë dhe punëtorë, si dhe rimorkiatori i ngarkuar me njerëz.
– Më datën 4.3.1991, u kthyen 4 anije që ishin rrëmbyer nga shtetas të ndryshëm dhe që vajtën në Itali. Gjatë kontrollit u konstatua se ishin kthyer 5 shtetas.
DURRËSI
– Më datën 4.3.1991, anija e ekspeditës detare Durrës, e shoqëruar nga dy motoskafë me 22 veta, kaluan ujërat territoriale për në Perëndim. Dalja nga porti është bërë konform rregullave.
– Më datën 4.3.1991, është larguar në mënyrë të paligjshme anija e ekspeditës detare “Heronjtë e Linasit”. Nuk dihet se persona ka pasur.
PËRGJEGJËSI I GRUPIT TË DREJTIMIT
QEMAL HAJDARI
KOMUNIKATA OPERATIVE E MINISTRISË SË BRENDSHME E DATËS 5 MARS 1991, LIDHUR ME RRËMBIMIN E PESHKAREXHËS “FADIL DAUTI’ NGA PORTI I VLORËS DHE NJË ANIJE RUMUNE QË SHKOI NË NDIHMË TË ANIJES “LEZHA” TË CILAT U LARGUAN DREJT ITALISË
REPUBLIKA POPULLORE SOCIALISTE E SHQIPËRISË SEKRET
MINISTRIA E PUNËVE TË BRENDSHME Ekzemplar Nr.1
DEGA E PËRGJITHSHME Tiranë, më 6.3.1991
KOMUNIKATË OPERATIVE NR. 54
VLORA
– Më datën 5.3.1991, u rikthye bashkë me 21 persona civilë e ushtarakë anija cisternë. Me këtë anije u larguan për në Itali 60 shtetas shqiptarë, 3 oficerë, 1 nënoficer dhe 4 marinarë dhe jo 250 shtetas që është vënë në komunikatën e datës 4.3.1991. Shtetasit shqiptarë u çuan në Itali nga një anije sovjetike, të cilës i kërkuan ndihmë në det të hapur. Anija cisternë nuk shkeli fare në Itali.
– Më datën 5.3.1991, u largua për në drejtim të Italisë e mbushur me 20 – 30 punëtorë të uzinës së Pashalimanit, peshkarexha “Fadil Dauti”.
– Më datën 5.3.1991, janë paraqitur te roja operative e Uzinës Sodë- PVC-së 4 persona të panjohur të cilët i kanë thënë; erdhëm me not nga anija maune që ka mbetur në çekinë para uzinës. Aty ka gra, fëmijë dhe të moshuar që janë në gjendje të keqe. Thojani qeverisë të na çojë patjetër në Itali, se përndryshe do të hedhim në erë me dinamit, repartin e elektrolizës së uzinës. Janë marrë masat e duhura.
DURRËSI
– Më datën 5.3.1991, u largua për në drejtim të Italisë, anija peshkarexhë “Panajot Papa”, e Ndërmarrjes së Peshkimit Vlorë, që ishte për riparim në Durrës, me 30 persona.
– Më datën 5.3.1991, nga porti detar u larguan për në drejtim të Italisë me një numër të konsiderueshëm shtetas shqiptar, 11 anije të lundrimit të brendshëm të tonazheve të ndryshme, nga anije peshkimi, deri në 500 tonëshe, si dhe një anije rumune që priste në radë e ngarkuar me sheqer, e cila shkoi për të ndihmuar anijen “Lezha”, që kishte dhënë sinjal për ndihmë dhe u mor forcërisht për në drejtim të Italisë.
Also, the ship "Teuta" loaded with explosives for export, where about 1000 people were on board, suffered a defect, and consequently did not move. Most of them got off voluntarily, while others did not accept. While the ship "Skënderbeu" with about 2000 people, collided at the exit of the port, suffered a defect and remained there. In the port of Durrës there is a rush of Albanian citizens to get on the ship. On 5.3.1991, Adriatik A…P….years old 16, was stopped, because he was caught….the canteen of the ship "Teuta".
– On 6.3.1991, at 03.40, a fire broke out on the 3000-ton ship “Iliria”, where Albanian citizens were on board. The ship “Teuta” loaded with explosives was located nearby. With the measures taken, the fire was extinguished./ Memorie.al
Lini një Përgjigje