FLASH
Shkruar nga Pamfleti
A year filled with upheavals, clashes, and developments with global impact is reflected in the balance sheet of the French News Agency (AFP) for 2025.
From Donald Trump's sensational return to the White House and the fragile balances in the Middle East and Ukraine, to the social uprisings of Generation Z, colossal investments in artificial intelligence and record-breaking extreme weather phenomena, ten events defined the year and shaped the international scene, highlighting an era of deep uncertainty and major transformations.
Donald Trump, the sensational comeback
After returning to the White House in January for a second term, Republican Donald Trump took a series of measures within the framework of his "America First" doctrine, making extensive use of executive orders, although the judiciary blocked some of his decisions.
According to his opponents, while disregarding fundamental rights and the separation of powers, Trump targeted political rivals, sent National Guard units into major Democratic-run cities, tried to intimidate the media, and fought diversity and inclusion programs. He also conducted an intense diplomatic activity, with varying success.
However, polls show growing dissatisfaction among Americans with economic issues, particularly the cost of living. Significant losses in local elections have put his party in a fragile position ahead of the presidential midterm elections in the fall of 2026.
Fragile ceasefire in Gaza
American pressure led to a ceasefire between Israel and Hamas, two years after the start of the devastating war in the Gaza Strip, which erupted after Hamas's unprecedented attack on October 7, 2023, on Israeli territory.
The ceasefire allowed a partial withdrawal of Israeli troops from Gaza, the exchange of the last hostages held alive in Gaza for Palestinians imprisoned in Israel, and increased access to humanitarian aid, which nevertheless remains far below needs, according to the UN and non-governmental organizations.
Israel is awaiting the return of the last body of a hostage before negotiations begin on the second phase of the ceasefire, which, according to the US plan approved by the UN, should lead to the demilitarization of Gaza. Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu has said he hopes this phase will begin “very soon”, but violence continues, with the sides accusing each other of violating the agreement.
Regional tensions continue with Israeli attacks on Hezbollah strongholds in Lebanon. Iran was also hit by Israeli and American strikes on its nuclear facilities during a 12-day war in June. In September, Israel targeted Hamas leaders in an unprecedented attack in Qatar.
Përpjekje të vështira për paqe në Ukrainë
Rikthimi i Donald Trump në pushtet shënoi përpjekjet e para serioze për t’i dhënë fund pushtimit rus të Ukrainës, që nisi në shkurt 2022.
Deklaratat e presidentit amerikan luhatën mes lavdërimeve dhe kritikave ndaj Vladimir Putinit dhe Volodymyr Zelenskyt. Në shkurt, Trump e sulmoi publikisht presidentin ukrainas në Zyrën Ovale, duke e akuzuar për mungesë mirënjohjeje ndaj SHBA-së.
Bisedimet e drejtpërdrejta mes rusëve dhe ukrainasve në Stamboll, si dhe më pas një samit Trump–Putin në Alaskë, nuk sollën përparim konkret drejt paqes. Në tetor, Uashingtoni shpalli sanksione ndaj sektorit rus të naftës.
Megjithatë, në fund të nëntorit u zhvilluan negociata ndërkombëtare mbi bazën e një drafti amerikan, i konsideruar fillimisht nga Kievi dhe aleatët evropianë si tepër i favorshëm për Moskën. Pas një raundi të ri bisedimesh në dhjetor, Ukraina deklaroi se kishte “përparime”, ndonëse çështja e territoreve të pushtuara nga Rusia mbetet në ngërç.
Në terren, ushtria ruse vazhdoi avancimin e ngadaltë në lindje, pasi në mars zmbrapsi plotësisht forcat ukrainase nga rajoni kufitar rus i Kurskut. Moska intensifikoi sulmet ndaj infrastrukturës energjetike dhe hekurudhore të Ukrainës, ndërsa Kievi shënjestroi objekte nafte në Rusi.
Luftë tregtare globale
Duke argumentuar se marrëdhëniet tregtare ishin të pafavorshme për SHBA-në, Donald Trump shpalli valë pas vale tarifa shtesë për produktet e importuara, të ndryshme sipas vendeve ose zonave të origjinës. Ai vendosi gjithashtu tarifa specifike për sektorë strategjikë si çeliku, alumini dhe bakri.
Teksa vendet e prekura shqyrtonin ose zbatonin masa hakmarrëse, nisën negociata të ashpra që çuan në disa marrëveshje, përfshirë me Bashkimin Evropian dhe, në fund të tetorit, me Kinën, duke shënuar fillimin e një armëpushimi në një konflikt që tronditi ekonominë globale.
Negociatat dypalëshe me Kanadanë u pezulluan pas një reklame kundër proteksionizmit që presidenti amerikan e konsideroi fyese.
I detyruar të ulë koston e jetesës për amerikanët, Trump pranoi në mes të nëntorit të anulonte tarifat doganore për disa produkte ushqimore, si kafeja dhe mishi i viçit i importuar.
Një Papë i ri: Leoni XIV
Më 8 maj, në moshën 69-vjeçare, Robert Francis Prevost u bë Papa i parë amerikan, pas vdekjes së paraardhësit të tij Françesku, këshilltar i të cilit kishte qenë. Tym i bardhë u ngrit mbi Kapelën Sistine pas një konklave të shkurtër, që zgjati më pak se 24 orë.
I buzëqeshur dhe diskret, i lindur në Çikago dhe i konsideruar kardinal i moderuar, Prevost mori emrin Leoni XIV. Ish-misionar për gati 20 vjet në Peru, shtetësinë e të cilit e ka marrë, ai vijon linjën e paraardhësit të tij me theks te mbështetja për të varfrit, emigrantët dhe mbrojtjen e mjedisit.
Njëkohësisht, ai u dha garanci edhe qarqeve konservatore, duke lejuar rikthimin e meshës tradicionale në Vatikan pas tre vitesh kufizimesh, ndërsa përjashtoi në afat të shkurtër shugurimin e grave dhe njohjen e martesave mes personave të të njëjtit seks.
Kryengritjet e brezit Z
Në Azi, Afrikë dhe Amerikën Latine, të rinjtë e brezit Z (nën 30 vjeç) shtuan protestat për përmirësimin e kushteve të jetesës dhe kundër kufizimeve në rrjetet sociale apo korrupsionit të elitave.
Ata protestuan në Peru kundër pasigurisë në rritje dhe klasës politike, si dhe në Marok, ku autoritetet nisën reforma sociale, por edhe ndjekje penale ndaj mbi 2.000 personave.
Në vende të tjera, protestat e shtypura me dhunë u shndërruan në sfida të hapura ndaj pushtetit: pas trazirave në Nepal, kryeministri maoist K. P. Sharma Oli u detyrua të japë dorëheqjen.
Në Madagaskar, protestat çuan në rrëzimin e presidentit Andry Rajoelina nga ushtria. Në Tanzani, të rinjtë morën pjesë masivisht në protesta paszgjedhore që u shtypën në gjak. Flamuri pirat i mangas “One Piece” u shndërrua në simbol global të luftës kundër shtypjes.
Investime kolosale në inteligjencën artificiale
Gjigantët e teknologjisë dhe startup-et e specializuara po shpenzojnë shuma gjithnjë e më marramendëse për zhvillimin e inteligjencës artificiale. Sipas Gartner, shpenzimet globale për IA në vitin 2025 pritet të arrijnë rreth 1,5 trilionë dollarë, ndërsa vitin pasues të kalojnë 2 trilionë.
Vlerësimet astronomike në bursë, me Nvidia që në një moment kaloi 5 trilionë dollarë kapitalizim, kanë ngritur frikën e një flluske spekulative.
Shqetësimet u shtuan nga raste dezinformimi, akuza për shkelje të të drejtave të autorit dhe shkurtime masive vendesh pune, veçanërisht në Amazon. Në Kaliforni, prindërit e një adoleshenti që kreu vetëvrasje akuzuan ChatGPT se e kishte inkurajuar atë, çka çoi në forcimin e kontrolleve prindërore dhe miratimin e një ligji për rregullimin e chatbot-ëve.
Grabitje spektakolare në Luvër
Më 19 tetor, hajdutë të veshur si punëtorë hynë në mes të ditës në Muzeun e Luvrit duke përdorur një ashensor për zhvendosje dhe duke thyer një xham. Ata grabitën bizhuteri të kurorës me vlerë rreth 88 milionë euro brenda vetëm tetë minutash.
Gjatë arratisjes me skuter, u ra kurora e perandoreshës Eugjeni, e cila u gjet e dëmtuar. Ngjarja tronditi botën dhe nxori në pah mangësi serioze në sigurinë e muzeut më të famshëm në planet. Katër persona janë akuzuar, por plaçka ende nuk është gjetur.
Goditje amerikane në Karaibe dhe Paqësor
Që nga gushti, Uashingtoni vendosi një forcë të madhe ushtarake pranë Venezuelës, zyrtarisht për të luftuar trafikun e drogës drejt SHBA-së. Sulme të shumta në Karaibe dhe Paqësor ndaj anijeve të dyshuara për trafik droge shkaktuan rreth 100 viktima, duke ngritur pikëpyetje mbi ligjshmërinë e operacioneve.
Caracas sees these actions as a pretext to overthrow President Nicolás Maduro and plunder oil reserves. The US declared a “total blockade” of sanctioned tankers and offered a $50 million reward for Maduro’s arrest.
Records of extreme climate phenomena
Deadly floods, powerful storms... Extreme phenomena have increased in frequency and intensity due to climate change, according to scientists.
Cyclone Melissa devastated entire regions of Jamaica and flooded Haiti and Cuba. The Philippines was hit by several typhoons in succession, while Vietnam, Sri Lanka and Indonesia suffered severe damage and loss of life.
In Europe, wildfires reached record levels during the summer. In the US, lightning-induced fires led to the closure of the northern part of the Grand Canyon in Arizona for the remainder of the tourist season.
Lini një Përgjigje