FLASH
Shkruar nga Pamfleti
NATO is looking for a replacement for Jens Stoltenberg as secretary general, as the Norwegian boss is leaving the post after a decade.
This year, four major political positions are in competition in Brussels: the presidencies of the European Commission and the European Council, which are currently led by Ursula von der Leyen and Charles Michel respectively, but also the post of foreign policy chief, which has been held for these five years by Josep Borrell. Then there is also an outpost in the Belgian capital. NATO is looking for a replacement for Jens Stoltenberg as secretary general, as the Norwegian boss is leaving the post after a decade.
The two summits of the European Union that will be held on June 17 and 27, where the heads of the 27 member states will participate, will decide on the three positions through negotiations behind closed doors. It is a complex process through which candidates are selected to reflect gender balance, political affiliation (often split between pan-European parties representing the centre-right, centre-left and liberals) and geography.
The president of the European Commission is usually chosen by the political group that wins the most votes in parliamentary elections to be held across the bloc from June 6 to 9. In the last four elections, the largest group has been the center-right European People's Party (EPP), and polls suggest it will win this time around as well. Their candidate for the post, who was elected at the EPP Congress held in Bucharest last week, is Von der Leyen. Logic says she is on the verge of another five-year term at the helm of the European Commission.
But here the current Romanian president, Klaus Iohannis, appears on the scene. Last week, he officially announced that he wants to become the new secretary general of NATO. This post is officially separated from the three posts in the EU. But, given that 23 of the 27 EU countries are also members of the military alliance and that the new head of NATO must be European, the two organizations are looking for their candidates on the same stage.
NATO sources have told RFE/RL that they want to make a decision in April, ahead of the NATO summit in Washington in July, and before the process is "complicated further" by deadlines. EU for recruitment.
Just a few weeks ago, Germany, France, the United Kingdom and the United States (known as the Quartet), as well as 17 other countries, mostly in the West, rallied behind Dutch Prime Minister Mark Rutte. Considered a highly experienced person who is liked in Washington and who has good relations with former US President Donald Trump in Brussels, he seemed like a decent, if perhaps uninspiring, choice.
Iohannis's candidacy also presents a pertinent question: is he the "eastern" person who should take one of the four main vacant positions? "Eastern" here has nothing to do with the concept of geography or politics, but includes the countries of the former Soviet bloc or former Yugoslavia that joined the EU (and NATO) in the last 25 years: Bulgaria, Croatia, the Czech Republic , Estonia, Hungary, Latvia, Lithuania, Poland, Romania, Slovakia and Slovenia (and Albania, Montenegro and North Macedonia have also joined NATO).
No NATO secretary general has ever been from any of these countries. In 2019, when the EU last elected its three leaders, the eastern wing was completely overlooked. In fact, the only "easterner" who has ever held any high office in Brussels is the current Prime Minister of Poland, Donald Tusk, who was the president of the European Council from 2014 to 2019.
So one of the four key positions in 2024 must be taken by someone from the east.
Several arguments are actually in Iohannis's favor. Until now, there have been three Dutchmen who have held the post of NATO chief. The Netherlands has faced the challenge of spending 2 percent of its Gross Domestic Product on defense – a goal that NATO set over a decade ago and which many Eastern European states, including Iohannis' Romania, have achieved. to fulfill it.
Rutte, although supporting Ukraine since Russia launched its invasion in February 2022, is considered "soft" on Russia. An example of this is his support for Gazprom's "North Stream 2" gas pipeline.
There is a need for unanimity in the alliance. All 32 NATO allies must agree. Hungary has already hinted that it is against Rutte, partly because of a series of disputes between The Hague and Budapest over the state of the rule of law in Hungary.
Turkey has not indicated who it prefers, but Ankara has its own problems with Rutte. Here it is worth noting the disagreement he had with him following Turkish attempts a few years ago to hold political rallies in the Netherlands, which resulted in a ban on Turkish officials going to the country, a ban imposed by The Hague.
As a NATO official told Radio Free Europe, "Turkey and Hungary showed with Sweden's admission to NATO that they are willing to go to great lengths to get what they want." The question now is: Is Iohannis the one these two countries want?
The consensus among NATO officials is that Rutte will succeed. It is difficult to go against the "Four". Moreover, in some quarters, Iohannis' move appeared a little desperate, and there have been expressions of annoyance that NATO's selection process could drag on for months. Others were quite confused by Iohannis' 10-point plan — published in Politico on March 13 — that included things the military alliance is already doing.
Në Bruksel ka një spekulim se Iohannis, në fakt, nuk dëshiron të fitojë postin më të lartë në NATO, por vetëm po e vendos veten në skenë për të marrë një prej tre posteve të BE-së.
Çështja këtu është se ai i përket PPE-së, sikurse Von der Leyen. Nëse ajo merr udhëheqjen e Komisionit Evropian, ka pak të ngjarë që një kandidat tjetër i PPE-së të marrë një post tjetër të lartë. Aleanca Progresive e Socialistëve dhe Demokratëve (S&D) e qendrës së majtë, ka të ngjarë që të dalë e dyta në zgjedhjet për Parlamentin Evropian dhe të kërkojë të marrë, qoftë udhëheqjen e Këshillit Evropian apo postin e shefit të diplomacisë. Grupi i Liberalëve (Renew) apo ai më konservator dhe euroskeptik, ECR, po ashtu mund të kërkojnë ndonjë prej posteve të larta, varësisht nga rezultatet e zgjedhjeve të qershorit.
Shumica e evropianëve lindorë të tjerë që mund të synojnë të marrin poste në BE, janë në PPE. Aty është kryeministri kroat, Andrej Pllenkoviq, drejtoresha e Fondit Monetar Ndërkombëtar, bullgarja Kristalina Georgieva, ministri i Jashtëm polak, Radek Sikorski dhe homologët e tij nga Lituania dhe Letonia, Gabrielius Landsbergis dhe Krisjanis Karins, respektivisht.
Von der Leyen gjerësisht konsiderohet si një presidente e suksesshme e KE-së, veçanërisht për shkak se Ukrainës i ka ofruar ndihmë të shpejtë. Por, disa në Bruksel nuk e preferojnë shumë atë: ka shqetësime se ajo e ka bërë KE-në shumë të fuqishme dhe se ajo e ka udhëhequr këtë institucion me grusht të hekurt, duke mos lënë asnjë komisionar që të dalë në pah.
Pastaj është çështja me Parlamentin Evropian. Kandidati për president të Komisionit duhet të miratohet nga shumica e anëtarëve të Parlamentit. Herën e fundit, Von der Leyen, fitoi për tetë vota. Kësaj radhe, mund të jetë edhe më ngushtë.
Ndoshta kjo nënkupton se ka ardhur koha për një kandidat të zgjedhur përmes konsensusit. Dhe ky mund të jetë Iohannis ose dikush tjetër nga pjesa lindore e Evropës.
Raporti i fundit i NATO-s i Stoltenbergut
Më 14 mars, sekretari i përgjithshëm i NATO-s, Jens Stoltenberg, prezantoi raportin e tij vjetor për vitin 2023. Ky ishte raporti i fundit për norvegjezin, pasi ai do të largohet nga ky post më vonë gjatë këtij viti. Raporti i referohet vitit 2023 dhe arrin në përfundim se ai ishte “një vit sfidues, por i suksesshëm për aleancën”, me Finlandën që u bo anëtarja e 31-të dhe me Suedinë që ishte në rrugë të mbarë. Suedia u bë anëtarja e 32-të e aleancës më 7 mars 2024.
Sfidat vijnë kryesisht nga Rusia dhe në raport theksohej se “më 2023, Moska vazhdoi luftën brutale të agresionit kundër Ukrainës, duke sjellë dhunë dhe vdekje në zemër të Evropës, teksa njëkohësisht duke kërkuar që të përçajë NATO-n”. Por, në tekst u tha se “duke bërë kështu, Rusia nënvlerësoi vendosmërinë e popullit të Ukrainës dhe unitetin e aleatëve”.
Ndoshta , rreshti më interesant në gjithë raportin prej 172 faqesh është ai që thotë se “nëse Putini fiton, kjo do të dërgonte një mesazh të rrezikshëm tek udhëheqësit autoritarë në mbarë botën se ata mund të arrijnë objektivat e tyre përmes luftës dhe dhunës. Mbështetja e Ukrainës nuk është bamirësi, por është interesi ynë i sigurisë”.
Këto fjalë ndoshta janë shkruar për politikanët në disa shtete anëtare të NATO-s, të cilët në muajt e fundit kanë vënë në pikëpyetje se pse Perëndimi po e mbështet Kievin si politikisht, ashtu edhe ushtarakisht.
Pyetja kryesore, megjithatë, është se si do të duken raportet NATO-Ukrainë në të ardhmen. Raporti vjetor theksoi reformat kyçe që aleanca bëri më 2023, prej të cilave ka përfituar Ukraina. Për shembull, Komisioni NATO-Ukrainë, që mbikëqyr bashkëpunimin mes Kievit dhe aleancës, u ngrit në nivel të Këshillit. Kjo nënkupton se Ukraina tani mund të thërrasë takime në çdo nivel – në nivel të krerëve të shteteve, në nivel të ministrave apo ambasadorëve – me homologët e saj në NATO.
Plus, në samitin e NATO-s i mbajtur në Vilnius në korrik të vitit 2023, Kievit nuk iu dha Plani i zakonshëm i Veprimit për Anëtarësim (MAP) për t’iu bashkuar NATO-s, që do t’ia bënte rrugën më të lehtë të anëtarësimit. NATO është zotuar se do ta ndihmojë Ukrainën politikisht dhe financiarisht në mënyrë që forcat e saj të armatosura të jenë të ndërveprueshme me trupat e NATO-s, të reformojë institucionet e saj, veçmas Ministrinë e Mbrojtjes, dhe të ndihmojë në rikonstruktimin e shtetit.
Por, a mjaftojnë këto? A mundet Ukraina të presë më shumë gjatë samitit të NATO-s që mbahet në korrik në Uashington?
Në raportin vjetor thjesht theksohet se “aleatët do të jenë në pozitë që t’i bëjnë ftesë Ukrainës që t’i bashkohet aleancës kur ata të pajtohen se janë plotësuar kushtet”. Nga bisedat që REL-i ka pasur me zyrtarët e NATO-s, duket se nuk do të ketë ndonjë ndryshim të madh të këtij qëndrimi deri në samitin e korrikut. Motoja e zyrtarëve të aleancës ende është “për aq kohë sa lufta të vazhdojë, do të ketë pak ndryshime në aspektin politik”.
Tani që Finlanda dhe Suedia janë të dyja anëtare, Ukraina është ndoshta shteti që është më afër anëtarësimit. Por, ajo ditë, megjithatë, ka pak të ngjarë të jetë afër.
Për dy shtetet tjera aspiruese, Bosnje e Hercegovina dhe Gjeorgjia, gjuha e përdorur në raportin vjetor nuk është inkurajuese: “Aleatët vazhdojnë të jenë të përkushtuar për të mbështetur anëtarësimin eventual të Gjeorgjisë. Bosnje e Hercegovina ka vazhduar bashkëpunimin e ngushtë me NATO-n, përfshirë edhe përmes Programit të Reformës, pa paragjykim për vendimin përfundimtar mbi anëtarësimin në NATO”.
Përderisa NATO-ja pritet që në Uashington të përsërisë qëndrimin se është e hapur për anëtarë të rinj, ky samit nuk do të jetë koha e as vendi kur aleanca do të pajtohet që t’i pranojë anëtarët e rinj.
Ndoshta pjesa më interesante e raportit ka të bëjë me raportet me Kinën. Për vite me radhë, NATO-ja ka ashpërsuar gjuhën ndaj Pekinit, dhe në raport duke se e ka çuar në një nivel tjetër: “Kina po vëzhgon veprimet tona nga afër. Kina nuk ndan vlera të njëjta me ne, sfidon interesat tona dhe Pekini gjithnjë e më shumë është në linjë me Moskën. Ne do të vazhdojmë të tregtojmë dhe të angazhohemi me Kinën, por ne duhet të menaxhojmë rreziqet dhe të përgatitemi për një konkurrencë të fortë”.
Raporti paralajmëroi se “përderisa lufta në Ukrainë ka demonstruar varësinë e rrezikshme të aleatëve ndaj gazit rus, NATO-ja po punon për të vlerësuar varësinë e mundshme ndaj regjimeve të tjera autoritare në mënyrë që të gjenden zinxhir të qëndrueshëm furnizimi për NATO-n, teknologjinë apo infrastrukturën”.
Raportoi po ashtu përfshiu rezultatet e sondazheve të realizuara më 2023, ku qytetarët e shteteve anëtare të NATO-s u pyetën për çështje që kanë të bëjnë me sigurinë. Ndoshta, rezultati më i mirë për NATO-n ishte se 77 për qind e të anketuarve në përgjithësi mendonin se shpenzimet për mbrojtje ose duhet të mbahen në nivelet aktuale, ose duhet të rriten. Më 2022, kjo shifër ishte 74 për qind dhe më 2021 ishte 70 për qind.
Përndryshe, ka disa tregues të vegjël, por shqetësues, për aleancën. Më 2023, 73 për qind e të anketuarve në shtetet e NATO-s u pajtuan se aleatët e tjerë duhet të mbrojnë shtetin e tyre në sulmohen. Kjo shifër është më e ulët, krahasuar me vitin paraprak kur ishte 75 për qind. Më 2023, po ashtu 61 për qind e të anketuarve u pajtuan se shteti i tyre duhet të mbrojë aleatët e tjerë në rast të një sulmi, krahasuar me 69 për qind sa ishte më 2022.
Dhe vitin e kaluar, 63 për qind e të anketuarve deklaruan se pushtimi rus i Ukrainës kishte ndikuar në sigurinë e shtetit të tyre. Kjo shifër ishte 64 për qind më 2022. Në mbarë NATO-n, vetëm 22 për qind e të anketuarve deklaruan se ishin të shqetësuar për shpërthimin e një lufte në shtetin e tyre – shqetësimi më i madh i shumicës së njerëzve (58 për qind) ishte kostoja e lartë e jetesës.
Ndoshta pyetja më e rëndësishme është nëse banorët e shteteve të NATO-s do të votonin që të qëndronin në aleancën ushtarake nëse do të kishte një referendum për këtë çështje. Në 30 nga 31 shtetet aleate, shumica thanë se do të qëndronin në aleancë. Mali i Zi këtu bëri përjashtim, me vetëm 46 për qind e të anketuarve që thanë se do të votonin “po” që të qëndronin në aleancë. Vetëm në Shqipëri, 100 për qind e të anketuarve thanë se do të votonin që të vazhdonin të qëndronin në aleancë.
Më 20 mars, Komisioni Evropian do të prezantojë atë që e quan “rishikim të politikave dhe të reformave para zgjerimit”. Ky është një ushtrim i brendshëm që shfaq se blloku ka nevojë të ndryshojë në mënyrë që të mirëpresë anëtarë të rinj nga Ballkani Perëndimor dhe Ukraina. Për këtë dokument do të ketë debate në forume të ndryshme, ku do të diskutohet se si një BE me deri 37 anëtarë do të mund të operonte.
A day later, on March 21, EU leaders will gather in Brussels for another summit of the bloc. They are expected to support the European Commission's recommendation for opening talks with Bosnia and Herzegovina. The leaders are also expected to assess the progress made by Ukraine and Moldova towards membership, call on the Commission to work on imposing new sanctions on Belarus and sign off on the purchase of weapons for Ukraine worth 5 billion euros./REL
Lini një Përgjigje