FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Who will determine the fate of the Islamic Republic? Revolutionary Guards and reformists vie for direction of the Islamic Republic's future
Following the death of Iran's Supreme Leader, Ali Khamenei, on March 1, 2026, the country has entered an uncertain political phase where various actors within the regime are competing to determine the future direction of the state.
Iranian authorities quickly responded by appointing his son, Mojtaba Khamenei, as his successor. However, this rapid transition has not avoided the creation of a power vacuum. Unlike his predecessor, Mojtaba does not enjoy the same authority and experience to balance the different factions within the Iranian elite.
The analysis published in ForeignAffairs by author Afshon Ostovar emphasizes that the actors most favored to dominate this phase are linked to the Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC), which represents the most powerful military and political force in the country.
If this structure consolidates power, Iran is expected to continue a confrontational foreign policy toward the United States and Israel, as well as a repressive approach toward domestic opponents.
However, this is not the only possible path. Within the system, there is also a reformist and pragmatist camp, made up of current political figures and former leaders, who argue that the IRGC's harsh policies have failed to improve the country's economic and social situation.
According to them, Iran could benefit from a more cooperative approach with the West, exchanging restrictions on its nuclear program and regional activities for sanctions relief and economic development.
Historically, Ali Khamenei consolidated power by relying on the Revolutionary Guards, making them the main pillar of the regime. This alliance shaped Iran's repressive domestic policy and expansionist foreign strategy for decades.
But according to Ostovar, this strategy has come at a high cost: severe economic sanctions, high inflation, and persistent popular discontent. Repeated protests in recent years indicate a growing gap between the regime and Iranian society.
The situation further deteriorated following the escalation of the conflict with Israel and joint Israeli-US military interventions, which significantly weakened Iran's military capabilities and led to the assassination of Khamenei and other senior officials.
In this context, the most likely future, according to the analysis, is the creation of an authoritarian state controlled by the military, with a symbolic religious figure at the head. However, economic constraints, international pressure and domestic discontent may make this model unsustainable.
Analysis published in ForeignAffairs
Më 1 mars 2026, qeveria iraniane e bëri zyrtare. “Pas një jete të tërë përpjekjesh,” deklaroi një transmetues shtetëror, “lideri suprem i Iranit, Ali Khamenei, piu kupën e ëmbël dhe të pastër të martirizimit dhe iu bashkua mbretërisë së lartë qiellore.” Transmetuesi e lavdëroi Khamenein si “të pandalur dhe të palodhur” dhe për “shpirtin e tij të lartë dhe qiellor”. Teksa lexonte njoftimin, dëgjoheshin njerëz që qanin jashtë ekranit. Kur përfundoi, edhe ai shpërtheu në lot.
Shumica e iranianëve ndoshta nuk qanë kur mësuan për vdekjen e Khameneit. Për më shumë se 35 vjet, lideri suprem sundoi me dorë të fortë, duke shtypur gratë, pakicat dhe këdo që guxonte ta sfidonte. Megjithatë, mënyra dramatike e njoftimit ishte në një farë mënyre e justifikuar: më shumë se kushdo tjetër, Khamenei është arkitekti i Republikës Islamike dhe i gjithçkaje që ajo përfaqëson.
Edhe pse Ajatollah Ruhollah Khomeini e krijoi teokracinë gjatë revolucionit të vitit 1979, ishte pasardhësi i tij ai që e shndërroi në shtetin që është sot. Ishte Khamenei ai që siguroi që lideri suprem të mbetej autoriteti kryesor në praktikë. Ishte ai që e shtyu Iranin drejt hegjemoni rajonale, duke e angazhuar në konflikt të vazhdueshëm me Izraelin dhe Shtetet e Bashkuara. Dhe ishte ai që e shndërroi Gardën Revolucionare Islamike (IRGC) në shtyllën qendrore të regjimit.
Elita iraniane veproi shpejt për të emëruar një zëvendësues. Pak më shumë se një javë pas vdekjes së tij, Asambleja e Ekspertëve shpalli se djali i tij, Mojtaba, do të merrte postin. Por shpejtësia dhe trashëgimia familjare nuk do të shmangin një vakum pushteti. Vetëm Khamenei i vjetër kishte përvojën dhe autoritetin për të mbajtur nën kontroll kampet e ndryshme të regjimit. Si rezultat, zyrtarët më të lartë të Iranit tani po pozicionohen për të përcaktuar të ardhmen e vendit.
Në kohën e shkrimit, aktorët më të favorizuar janë ata të lidhur me IRGC-në, përfshirë edhe Mojtaba Khamenein. Si forca më e fuqishme e armatosur, ajo ka burimet për të imponuar vullnetin e saj mbi popullsinë. Kjo nuk është një shenjë e mirë për Iranin. Udhëheqësit e IRGC-së janë kryesisht të linjës së ashpër, që mbështeten në konflikt të vazhdueshëm si me jashtë ashtu edhe brenda vendit. Nëse ata konsolidojnë pushtetin, Teherani do të mbetet kundërshtar i vendosur ndaj Izraelit, SHBA-së dhe elementëve pro-demokracisë brenda vendit.
Megjithatë, kjo e ardhme nuk është e paracaktuar. Politikat e pandryshueshme të IRGC-së kanë dështuar të mbrojnë vendin dhe të përmirësojnë jetën e qytetarëve, dhe prej kohësh janë parë nga reformistët si një rrugë pa dalje. Ka shumë reformistë, përfshirë zyrtarë aktualë dhe ish-presidentë, që mund të ndjekin një kurs më bashkëpunues. Nëse ata arrijnë të ndikojnë shtetin, regjimi mund të pranojë të shkëmbejë programin bërthamor dhe agresionin rajonal për lehtësim ekonomik dhe zhvillim.
Pragmatistët përballen me sfida të mëdha. Ndryshe nga linja e ashpër, ata kanë pak fuqi ushtarake. Ata gjithashtu kanë humbur besimin e popullit për shkak të rolit të tyre në shtypjen e protestave. Por Irani është në kaos, dhe reformistët kanë përvojën për ta drejtuar vendin drejt stabilitetit. Ata mund të përfitojnë nga fakti që linja e ashpër është dobësuar nga goditjet amerikane dhe izraelite. Për ta arritur këtë, ata duhet t’i drejtohen qytetarëve të zhgënjyer me premtime për një të ardhme më të qetë dhe më të begatë.
Ali Khamenei nuk ishte menduar fillimisht të bëhej lider suprem. Gjatë revolucionit, ai ishte një ndër shumë ndjekës të Khomeinit. Statusi i tij si klerik i nivelit të mesëm nuk përmbushte standardet e larta fetare të kërkuara për këtë post. Megjithatë, ai krijoi aleanca të fuqishme dhe u bë president në vitin 1981. Në atë kohë, presidenca kishte rol dytësor përballë autoritetit të Khomeinit.
Khomeini kishte larguar figura të tjera fetare që mund ta sfidonin dhe, para vdekjes së tij në 1989, ndryshoi kushtetutën për të lejuar që edhe klerikë të nivelit të mesëm të bëheshin lider suprem. Kjo i hapi rrugën Khameneit. Me mbështetjen e Akbar Hashemi Rafsanjanit, ai u emërua pasardhës.
Megjithatë, Khamenei fillimisht kishte legjitimitet të kufizuar. Ai e kompensoi këtë duke krijuar një aleancë të fortë me IRGC-në. Ai i dha kësaj force më shumë ndikim në politikë dhe shoqëri, ndërsa ajo përdori fuqinë e saj për të shtypur reformistët. Me kalimin e kohës, kjo aleancë siguroi dominimin e linjës së ashpër në Iran.
Në politikën e jashtme, Khamenei dhe IRGC ndanë të njëjtin vizion: kundërshtimin e SHBA-së dhe Izraelit dhe përhapjen e ndikimit iranian në rajon. Ata ndërhynë në Afganistan, Irak, Siri dhe Jemen dhe zhvilluan programe raketore dhe bërthamore.
Fillimisht, kjo strategji e rriti ndikimin e Iranit në Lindjen e Mesme. Por kostot ishin të mëdha: sanksione të rënda, inflacion i lartë dhe pakënaqësi në rritje. Protestat u shfaqën në mënyrë të përsëritur.
Pas sulmit të Hamasit ndaj Izraelit më 7 tetor 2023, Izraeli ndërmori një seri sulmesh kundër objektivave iraniane dhe aleatëve të tij. Në shkurt 2026, Izraeli dhe SHBA goditën sërish, duke vrarë Khamenein dhe duke dëmtuar rëndë aparatin ushtarak dhe të sigurisë së Iranit.
Vdekja e tij ka hapur rrugën për ndryshime, por gjithashtu ka fuqizuar IRGC-në. Tani ajo nuk ka rival të brendshëm. Kjo mund të çojë në një shtet autoritar të kontrolluar nga ushtria, me një figurë fetare në krye.
Megjithatë, kjo rrugë përballet me vështirësi: ekonomi e dobët, mungesë burimesh dhe mbështetje e kufizuar nga aleatët si Kina dhe Rusia. Ndërkohë, pakënaqësia e popullit vazhdon.
Brenda sistemit ekzistojnë figura që kërkojnë ndryshim, përfshirë presidentin Masoud Pezeshkian dhe ish-udhëheqës si Rouhani dhe Khatami. Ata mund të përpiqen të mobilizojnë mbështetje për një kurs më pragmatik.
Citizens can also play a key role. Traditional traders, unions, and young people have the potential to exert pressure for change through protests and strikes.
If reformists manage to gain influence, Iran could pursue a more moderate path, seeking agreements with the US for sanctions relief in exchange for restrictions on its nuclear and military programs.
In conclusion, according to Ostovar, the most effective way to change Iran is through actors within the system. They have the knowledge and ability to influence the direction of the country, and the current situation gives them a real opportunity to do so. /Adapted from Pamphlet /
Lini një Përgjigje