FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Moscow is making increasingly harsh threats to Armenia. Will the country continue its pro-Western course after the elections?
Just three months ago, Yerevan hosted the most senior American guest to visit Armenia since its independence 35 years ago: US Vice President JD Vance. European leaders are also appearing in the Armenian capital in unusual numbers. In early May, the first EU-Armenia summit and the European Political Community summit were held there simultaneously, with more than 40 European heads of state and government, as well as the leaders of the European Union, traveling to the South Caucasus. From many of these countries, no prime minister or president had previously visited Armenia.
Meanwhile, Russia is sending not visitors, but threats. On May 9, President Vladimir Putin warned Armenia that it could face the same fate as Ukraine if it continues its current foreign policy course. Since then, hardly a day has passed without statements from prominent Russian ministers or deputies warning Armenians of the grave economic and political consequences that, in their opinion, further rapprochement with the European Union would bring.
Russian authorities are increasingly banning imports of Armenian products, claiming that dangerous contaminants have been detected in them. So far, flowers, mineral water, wine, brandy, strawberries, tomatoes and other agricultural products have been affected. On Wednesday, the Russian Foreign Ministry went even further, threatening to cut off gas and oil supplies to Armenia, which gets about 85 percent of its gas and almost two-thirds of its oil products from Russia.
We also vote on the peace agreement
All of this is an expression of profound geopolitical changes in the Caucasus. In the parliamentary elections on June 7, Armenians will also vote on whether or not to continue the country's drift away from Russia and toward the West. Closely related to this are the main themes of the campaign: national security and the peace agreement with Azerbaijan, which Prime Minister Nikol Pashinyan negotiated last year with President Ilham Aliyev.
Rusia, e cila për tre dekada ishte paraqitur si mbrojtësja e armenëve në konfliktin me Azerbajxhanin, u përjashtua nga negociatat për marrëveshjen, e cila ende nuk është nënshkruar. Në vend të saj, rol kyç luajtën Shtetet e Bashkuara. Jo vetëm që Pashinyan dhe Aliyev udhëtuan në Uashington në gusht të vitit të kaluar për të shpallur në Shtëpinë e Bardhë, në prani të Donald Trumpit, synimin për të nënshkruar marrëveshjen e paqes. Pjesa qendrore e saj është një lidhje transporti 42 kilometra e gjatë mes Azerbajxhanit dhe enklavës së tij Nahçivan, përmes territorit armen, e quajtur “Trump Route for International Peace and Prosperity” (TRIPP), Rruga Trump për Paqe dhe Prosperitet Ndërkombëtar.
Kjo lidhje do të menaxhohet nga një sipërmarrje e përbashkët armeno-amerikane, ku investitorët amerikanë do të zotërojnë 76 për qind të aksioneve. Edhe pse përgjatë korridorit nuk do të ketë ushtarë amerikanë, projekti do t’u japë Shteteve të Bashkuara një prani të drejtpërdrejtë pranë kufirit të Armenisë me Iranin. Pikërisht në atë kufi ku deri tani ka qenë i përfshirë në kontroll edhe shërbimi sekret rus FSB.
Ajo që një ditë synohet të bëhet TRIPP, sot është ende një rrugë me dy korsi, ku dy kamionë të mëdhenj e kanë të vështirë të kalojnë pranë njëri-tjetrit. Ajo kalon përmes një lugine të ngushtë, e rrethuar nga shkëmbinj të thepisur që ngrihen shpejt mbi 2.000 metra lartësi, paralelisht me lumin kufitar Aras dhe pranë gardhit kufitar të ngritur nga Armenia.
Pranë qytetit Meghri mund të dallohen ende mbetjet e një linje hekurudhore të epokës sovjetike, e cila pritet të rikthehet në funksion.
Kërkesa që prekin një traumë kombëtare
Nëse planet për TRIPP realizohen, rruga do të hapë një korridor të ri transporti që lidh kontinente të tëra. “Do t’i ndihmojë kompanitë tona të shkëlqyera energjetike të fitojnë qasje nga Azia Qendrore deri në Shtetet e Bashkuara”, shkroi Trump në platformën Truth Social.
Edhe Bashkimi Evropian e konsideron këtë lidhje me rëndësi strategjike. Brukseli e sheh atë si një rrugë tregtare tokësore mes Kinës dhe Evropës, që shmang Rusinë dhe shkurton ndjeshëm kohën e transportit krahasuar me rrugët detare. Si Armenia ashtu edhe Azerbajxhani shpresojnë të përfitojnë ekonomikisht nga hapja e kësaj lidhjeje, e cila ka qenë e bllokuar për dekada për shkak të konfliktit mes dy vendeve.
Megjithatë, mbetet e paqartë nëse kjo do të ndodhë. Jo vetëm sepse Rusia dhe Irani e shohin projektin me skepticizëm, por edhe sepse nuk është ende e sigurt nëse marrëveshja e paqes do të nënshkruhet.
Presidenti Aliyev kërkon që Armenia të ndryshojë Kushtetutën e saj përpara nënshkrimit. Ai pretendon se dokumenti përmban pretendime territoriale ndaj Azerbajxhanit. Kjo është e vërtetë vetëm tërthorazi. Kushtetuta i referohet Deklaratës së Pavarësisë, e cila nga ana e saj përmend lëvizjen politike të fundviteve 1980 që kërkonte bashkimin e Armenisë me Nagorno-Karabakun, një rajon i Azerbajxhanit i banuar kryesisht nga armenë.
Edhe nëse partia e kryeministrit Pashinyan fiton bindshëm zgjedhjet e 7 qershorit, nuk është e sigurt nëse ai do të arrijë të realizojë një ndryshim të tillë kushtetues. Kërkesa e Azerbajxhanit prek plagë ende të hapura në shoqërinë armene. Historia shekullore armene në Karabak mori fund në shtator 2023, kur forcat azerbajxhanase pushtuan plotësisht rajonin dhe më shumë se 100.000 armenë u larguan prej andej. Për një popull që ende jeton me kujtesën e gjenocidit të vitit 1915 në Perandorinë Osmane, ky eksod shkaktoi frikëra të thella ekzistenciale.
Një paqe e përcaktuar nga fituesi
Megjithëse dëshira për paqe është e madhe në Armeni, gjë që vërehet edhe nga fakti se partitë opozitare pro-ruse tani deklarojnë se mbështesin marrëveshjen me Azerbajxhanin, të cilën më parë e kishin quajtur “tradhti”, shumë qytetarë vazhdojnë ta shohin procesin me dyshim.
Politologu Tigran Grigoryan, nga qendra analitike Regional Center for Democracy and Security në Jerevan, thotë se mbizotëron ndjesia se bëhet fjalë për një “paqe të padrejtë”. “Ky është një proces i njëanshëm, në të cilin kushtet i përcakton fituesi”, shprehet ai. Dobësia e Armenisë është e dukshme veçanërisht në provincën jugore Syunik, e cila ndodhet mes territorit kryesor të Azerbajxhanit dhe enklavës së Nahçivanit.
Rruga që lidh qendrën rajonale Kapan me Jerevanin kalon për disa kilometra mes pozicioneve të ushtrive armene dhe azerbajxhanase. Përgjatë saj është ngritur një barrierë dheu për të mbrojtur automjetet nga zjarri i mundshëm. Pasigurinë e shton edhe propaganda e regjimit autoritar në Azerbajxhan, e cila ndjek dy linja paralelisht. Nga njëra anë promovon retorikën e paqes, e cila është bërë më e dukshme që nga fillimi i vitit të kaluar. Nga ana tjetër, vazhdon të përhapë teorinë se Armenia në fakt nuk ekziston si shtet i veçantë dhe se territori i saj përbën “Azerbajxhanin Perëndimor”.
Nga fitoret e viteve 1990 te humbja e Karabakut
Në luftën e parë për Nagorno-Karabakun në fillim të viteve 1990, pala armene doli fituese. Por balanca e forcave ndryshoi gradualisht. Në vjeshtën e vitit 2020, Azerbajxhani rimori pjesë të Karabakut, derisa luftimet u ndalën me një armëpushim të ndërmjetësuar nga Rusia.
Në shtator 2022, trupat azerbajxhanase pushtuan pozicione strategjike në territorin e njohur ndërkombëtarisht si pjesë e Armenisë. Tre muaj më vonë, Azerbajxhani nisi bllokimin e korridorit që lidhte Karabakun me Armeninë, duke izoluar popullsinë armene të rajonit. Në shtator 2023, forcat azerbajxhanase ndërmorën ofensivën përfundimtare dhe morën kontrollin e plotë të Karabakut.
Ushtria armene nuk ishte në gjendje të rezistonte. Azerbajxhani kishte përdorur të ardhurat e mëdha nga nafta dhe gazi i Detit Kaspik për të modernizuar dhe zgjeruar në mënyrë masive forcat e armatosura. Përballë kësaj epërsie ushtarake, Armenia nuk kishte mundësi reale mbrojtjeje.
Armenia përshpejton largimin nga Rusia
For decades, the conflict with Azerbaijan had served Russia as a means to maintain its influence in Armenia. Moscow continues to maintain a large military base in the Armenian city of Gyumri. Although Russia also maintained good relations with Azerbaijan and even sold weapons to Baku, the prevailing belief in Armenia was that Moscow was the main guarantor of the country's security. This belief was severely shaken after 2020.
The Russian forces that were supposed to guarantee the ceasefire did not take effective action to prevent its violations by Azerbaijan. The government of Nikol Pashinyan, who came to power in 2018 after the so-called “velvet revolution”, then accelerated the withdrawal from Russia, a process that had been very cautious until then.
Armenia suspended its participation in the Collective Security Treaty Organization (CSTO), the military alliance led by Russia, and began looking for new partners for its security. For three years, the Armenian armed forces have been regularly conducting joint exercises with the US military. The most recent exercise was held in August last year. At the same time, Armenia has begun purchasing military equipment from France, the Czech Republic and India. This broad strategic reorientation was publicly demonstrated during the large military parade organized in Yerevan on the occasion of Republic Day.
A symbolic moment in the move away from Russia was the purchase of American surveillance drones. The deal was made public in February, during the visit of US Vice President JD Vance to Armenia. It was the first time that Armenia had purchased American military equipment. At the same time, the complex situation in the South Caucasus is reflected in the fact that Armenia is also believed to have purchased military equipment from Iran.
Approaching the European Union
In parallel with the changes in security policy, the Armenian government has also begun political rapprochement with the European Union. Last year, the Armenian parliament passed a law aimed at opening the EU membership process. However, Armenia remains a member of the Russian-dominated Eurasian Economic Union, where a large part of Armenian exports are directed. This fact is central to Moscow’s warnings. Russian officials have hinted that Armenia could lose the economic benefits of membership in the bloc, even unilaterally.
However, so far these threats do not seem to have produced the desired effect. According to recent polls, support for Nikol Pashinyan's government continues to grow. For many Armenians, the challenges stemming from national security and relations with Azerbaijan are perceived as more urgent than the warnings coming from Moscow. /Adapted from Pamphlet by FAZ/
Kur erdhe autobuzet e pare te perdorur nga Franca kishin ca perde qe terhiqeshin per tu mbrojtur nga dielli. U habita qe pas 10 vitesh perdorimi ishin aq te mire e te paster, por pashe qe ne disa pre tyre ishte zhgarravina 'Viva le Armenians'. Pernjehere krijova pershtypjen qe qenkan popull muti. Qe ne fillim kuptova ne Angli, po bere nje here nje gabim ne pune, qofte edhe shume mikroskopik te flakin ne rruge. E duke jetuar e punuar edukata te behet moral. Prandaj kane ecur keta te perendimit sepse nuk te falin qimen. Origjina e specieve vazhdon.