FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The Israel-Jordan peace treaty brought a moment of hope to the region. But the assassination of Yitzhak Rabin killed the Israeli left and with it the idea and spark of hope.
On an afternoon in July 1994, I sat alongside 10 Jordanian journalists in the famous White House Rose Garden to witness a historic moment being written by King Hussein of Jordan, Israeli Prime Minister Yitzhak Rabin, and US President Bill Clinton.
I was 31 years old, filled with mixed emotions and admiration that I was meeting those we had learned to call enemies at school and at home. The Royal Court of Jordan had invited us to witness the signing of the Washington Declaration, which officially ended the state of hostilities between Jordan and Israel and paved the way for the Treaty of Wadi Araba three months later. Although I wore a press badge from the Reuters office in Jordan, I sat there as a Jordanian witness, biased towards my homeland, Jordan.
The scene was surreal—presidents, politicians, diplomats, journalists, security chiefs, Israeli and global television crews eager to document every handshake.
We saw Rabin shaking hands publicly with Hussein, after decades of secret meetings. The next day, Hussein invited us to lunch to personally explain his vision and concerns about the challenges of peace after decades of hostility. As usual, he was candid and made us feel that he understood that peace was a difficult and risky decision.
“I chose peace because I understood the meaning of war,” he told us that day. His facial expressions reflected his hopes, dreams, and beliefs at the time.
A time of hope
I accompanied the Jordanian delegation during the bus negotiations with the Israeli delegations, which took place in the border areas, to cover the news in a neutral manner. Often, I returned to the Jordanian capital in a car carrying Dr. Fayez Tarawneh, the head of the Jordanian delegation, and a group of his colleagues.
Colleagues accused me of normalization, simply because I was doing my job and covering joint meetings, despite my emotions, fears, and doubts.
On one of the trips, I could not find the military driver with whom I had come in an official car under the agreement with Israel. After getting stuck, I asked Tarawneh to come back with him. His car was the last one to leave “Beit She’an,” that is, Bisan. I sat in the front seat in silence. In the back seat sat Tarawneh and his Israeli counterpart, Elyakim Rubinstein, on their way to Amman to resolve a misunderstanding. Their dialogue was combative, and I listened from the front seat, smiling silently, to the calm diplomatic exchange that took place between them.
There was a sincere willingness to move towards a better future for the younger generations.
When things got complicated and negotiations stalled between peace delegations in August due to disagreements over borders, water and refugee issues, the participants did not lose hope.
They presented their recommendations to the leaders, who reviewed and approved them, and they became part of the treaty signed in Wadi Araba. There was a real willingness to move towards a better future for the younger generations, who had not lived through the painful past of hostility.
Death of the Rabbi
In November 1995, Rabin was assassinated by an Israeli right-wing extremist at the instigation of Zionist fanatics, simply because he chose to send his foreign minister, Shimon Peres, to sign the Oslo Interim Agreement with yesterday's enemy - PLO leader Yasser Arafat.
The course began to gradually change, the internal politics in Israel began to change. Likud was no longer just a ruling party, but became hostage to years of extreme nationalist and religious alliances. The left was killed and with it the idea and the spark of hope.
The Oslo Accords established a transitional phase, the establishment of a Palestinian Interim Self-Governing Authority for five years and a legislative council elected by the Palestinian people in the West Bank and Gaza, leading to a final settlement based on UN Resolutions 242 and 338 by the beginning of the third year of the transitional period.
Nothing materialized due to challenges, including the emergence of a Palestinian Authority plagued by favoritism and accusations of corruption, especially after Arafat's death from poisoning in Paris - according to Jordanian and Palestinian officials who experienced the moment.
Hope fades.
Bregu Perëndimor i pushtuar po i nënshtrohet aneksimit, abuzimit dhe fragmentimit sistematik — në kundërshtim të hapur me Jordaninë, e cila i vendosi kufijtë e saj me Izraelin, jo me Bregun Perëndimor, në pritje të nënshkrimit të një traktati të përhershëm paqeje. Kujdestaria e Jordanisë mbi vendet e shenjta islamike dhe të krishtera shkelet çdo ditë. Judaizimi i Jerusalemit u përshpejtua, shpërthyen luftërat me Libanin dhe Gazën, duke kulmuar me shkatërrimin e vazhdueshëm të Gazës në konfliktin më të gjatë dhe më të egër në historinë moderne të Mesdheut Lindor.
Izraeli tani marshon vazhdimisht drejt aneksimit të asaj që ka mbetur nga territoret e pushtuara palestineze për të zgjeruar kufijtë e tij, mes heshtjes ndërkombëtare dhe mbulimit të dyshimtë amerikan më afër bashkëfajësisë sesa diplomacisë.
Lufta e tërbuar e pushtimit në Gaza për gati dy vjet ka shkatërruar jetë dhe infrastrukturë, duke vrarë dhjetëra mijëra njerëz përmes bombardimeve, zhvendosjes dhe urisë - në kundërshtim të hapur me legjitimitetin ndërkombëtar, është përballur vetëm me kritika të turpshme nga udhëheqësit perëndimorë dhe arabë.
Ndërkohë, marrëdhëniet politike midis Izraelit dhe Jordanisë janë përkeqësuar.
Marrëdhëniet politike midis Izraelit dhe Jordanisë janë përkeqësuar, edhe nëse lidhjet formale ekonomike, të tilla si marrëveshjet për gazin dhe ujin dhe bashkëpunimi i inteligjencës për sigurinë kufitare, mbeten të forta, ashtu siç ishin para traktatit.
Në korrik të vitit 2025, Knesseti izraelit votoi me shumicë votash në favor të një ligji simbolik që mbështeste sovranitetin izraelit mbi Bregun Perëndimor, duke përfshirë Luginën perëndimore të Jordanit. Ligji provokues pasqyron një drejtim strategjik të deklaruar, i cili tashmë është zbatuar në terren nga vendbanimet dhe një ushtri kolonësh.
Ligji, i cili e përcakton Bregun Perëndimor palestinez si “një pjesë të pandashme të atdheut historik të popullit hebre”, erdhi së bashku me justifikimin e Izraelit për masakrat e tij të përditshme në Gaza nën pretekstin e sigurisë kombëtare.
Zgjidhja me dy shtete “vdes”
Por aneksimi i tokës dhe zhvendosja me forcë e banorëve shënon ‘vdekjen’ e zgjidhjes me dy shtete - mbi të cilën Jordania ka vënë bast për të krijuar një shtet të pavarur palestinez, në vend të një shteti që lind në kurriz të fqinjëve të saj si Jordania.
Politikanët izraelitë filluan të hedhin dritë mbi idenë e një federate ose konfederate midis mini-shtetit dhe Jordanisë - një kërcënim për sigurinë, stabilitetin dhe rendin politik, i cili i ka hedhur poshtë propozime të tilla herë pas here.
Izraeli nuk e sheh më paqen si një partneritet me një shtet fqinj, por si një mjet.
Sa i përket Evropës, ashtu si pjesa më e madhe e botës e lidhur me politikën amerikane - një botë që qëndron fort kundër shkeljeve nga çdo vend tjetër, nga Iraku i Sadam Huseinit te mullahët e Iranit, Hezbollahu në Liban dhe Hamasi në Palestinë - ajo thjesht shikon dhe dënon në heshtje spastrimin etnik në Gaza, si pjesë e sionizmit ekspansionist të ekzekutuar nën Benjamin Netanyahun.
Sot, kur përmendet Traktati i Wadi Araba - traktati i dytë me shtetin hebre pas atij të Egjiptit në vitin 1979 - rishfaqen pyetjet: A ishte i mjaftueshëm? A garantoi interesat e Jordanisë? A ishte Izraeli vërtet i gatshëm për paqe? A nxitoi Huseini ta nënshkruante atë për të parandaluar pasojat e Oslos, të nënshkruara nga Arafati? Edhe pse Jordania mori pjesë në bisedimet e paqes në Madrid, delegacioni palestinez u lejua të merrte pjesë në mënyrë të pavarur, por nën një ombrellë jordaneze që formoi një ekip të përbashkët negociator para "tradhtisë së Oslos".
Paqja si mjet
Ironia e hidhur është se traktati i nënshkruar për të siguruar kufijtë, sigurinë dhe stabilitetin e Jordanisë është bërë sot një kërcënim më i madh se të gjitha sfidat e tjera me të cilat përballet ky vend i cili përballet me vështirësi ekonomike, mungesë uji, varfëri dhe papunësi në një rajon të ndezur nga konflikti dhe vatra ajrore.
Izraeli nuk e sheh më paqen si një partneritet me një shtet fqinj, por si një mjet për të rrënjosur pushtimin, duke imponuar ideologji fetare nacionaliste që madje i mohojnë Jordanisë rolin e saj historik në Jerusalem dhe vendet e shenjta. Kujdestaria e Mbretërisë Hashemite të Jordanisë përballet me margjinalizim dhe narrativa e "atdheut alternativ" kthehet në heshtje në mendjet e vendimmarrësve izraelitë.
Bregu Perëndimor tani është nën kërcënimin e aneksimit të plotë, gjë që do të shpërthente gjeografinë dhe demografinë e Jordanisë. Në këto rrethana, Jordania nuk është më një fqinj neutral, por një entitet i kërcënuar drejtpërdrejt në identitetin e saj politik, popullor dhe ekonomik. Çdo gur i hedhur në një vendbanim është një kërcënim i drejtpërdrejtë për sigurinë e Jordanisë.
Çmenduria e vendbanimeve, judaizimi i Palestinës dhe vrasjet sistematike për të zhvendosur njerëzit nuk janë vetëm reagime sigurie apo politika të përkohshme, por një projekt gjithëpërfshirës ideologjik për të aneksuar atë që ka mbetur nga Palestina dhe për të zbatuar sovranitetin e përhershëm izraelit nga lumi në det.
Izraeli bëhet i pabesë
Nën kryeministrin Benjamin Netanyahu, Izraeli është bërë një shtet fashist në strukturën e tij të vendimmarrjes, mashtrues në sjelljen e tij ndërkombëtare dhe i mbajtur peng nga aleancat ekstremiste të kolonëve, rabinët fanatikë dhe milicitë ideologjike. Figura si Itamar Ben-Gvir dhe Bezalel Smotrich të konsideruar dikur si të parëndësishëm ekstremistë, tani janë në zemër të vendimmarrjes politike dhe ushtarake. Ata mburren hapur me politika spastrimi etnik, urrejtje ndaj arabëve dhe përbuzje për të drejtën ndërkombëtare.
We missed a rare turning point in the region's history.
Netanyahu's government works to undermine judicial independence, silence the media, and ignite regional wars, all while turning a blind eye to threats against Jordan and inciting violence against Palestinians and holy sites.
A growing part of the international community now sees Israel as a "rogue state" that defies international conventions and UN resolutions, disregarding both moral and legal obstacles.
After three decades, marked by a brief lull and many battles, I am still convinced that Hussein was sincere and Rabin truly wanted peace. Looking back, I believe we lost more than two men; we lost a rare turning point in the history of the region, when two former enemies believed that war was not inevitable. Whoever killed Rabin also killed the last sparks of hope for change in the Middle East. / Adapted from “Pamphlet” by “WorldCrunch”.
Lini një Përgjigje