FLASH
Shkruar nga Soner Cagaptay
Erdogan likes to be seen as the center of things, with the world revolving around Turkey. He has tried to arbitrate the war in Ukraine, played an active role in the South Caucasus and projected Turkey's power in the Sahel, the Horn of Africa, the South Caucasus and the Western Balkans...
At the end of January, the Turkish parliament ratified Sweden's accession to NATO, ending a nearly 2-year blockade by the Turkish government. Ankara had blocked Stockholm's entry into the alliance on the grounds that Sweden has allowed members and fundraisers of the Kurdistan Workers' Party, or PKK, an internationally listed terrorist group, to operate on its territory as it fights for decades against the Turkish state.
However, the blockade was lifted after Turkish President Recep Tayyip Erdogan secured what he really wanted: 40 F-16 fighter jets from the United States, equipment upgrades for Turkey's existing fleet of military aircraft and a potential opportunity to meet US President Joe Biden.
The fact that Washington agreed on a $23 billion arms and equipment deal is no small feat. Because the US had imposed a de facto embargo on Turkey, since Ankara bought Russian missile defense systems in 2017.
On the other hand, Joe Biden is the only American president who has not invited Erdogan to the White House in the latter's two decades in power. However, the United States is so interested in strengthening the ranks within NATO and smoothing out any kind of disagreement within the alliance that it has agreed to submit to Turkish demands.
And this has given Erdogan a major diplomatic victory. American officials have even hinted that Biden may soon invite his Turkish counterpart to the White House. Some analysts have interpreted this agreement as a major reset in US relations with Turkey.
According to them, allowing Sweden to join NATO could lead to the re-strengthening of ties between Turkey and the West, and could signal Turkey's closer alignment with key members of the alliance on all issues. But this simplistic analysis misunderstands Turkey's true geopolitical orientation.
Because the agreement actually reflects the fundamentally transactional nature of Turkish foreign policy under the leadership of Erdogan, who for the sake of his ambitions is ready to turn his head from East, West, North and South. Indeed, an even deeper and more important change is taking place within Turkey, which is distancing it from the West.
Themeluesi i Turqisë moderne, Mustafa Kemal, i njohur gjerësisht Ataturk, e cilësoi atë një republikë laike evropiane. Shumë udhëheqës dhe elita turke e ndoqën Ataturkun në përpjekjen për ta modernizuar shtetin dhe institucionet e tij sipas modeleve evropiane.
Ata do të siguronin anëtarësimin e vendit në NATO në 1952 dhe më vonë do të përpiqeshin të bëheshin pjesë e Bashkimin Evropian. Por të paktën që nga vitet e para të këtij shekulli, elitat turke dikur me prirje perëndimore, nisën të humbnin kontrollin mbi një shoqëri që ata ishin përpjekur ta drejtonin që nga themelimi i republikës, në vitin 1923.
Erdogan e mishëron këtë ndryshim, ndonëse nuk është plotësisht përgjegjës për të. Në dallim nga Ataturku, i cili ishte me origjinë nga provincat evropiane të Perandorisë Osmane, Erdogan vjen nga Anadolli. Baza e tij politike përbëhet nga anadollakë të devotshëm, shumë prej të cilëve nuk kanë qenë asnjëherë plotësisht dakord me projektin radikal laik të Ataturkut.
Prandaj, Turqia e Erdoganit ka më pak lidhje emocionale dhe politike me Perëndimin. Turqia e re që ai ka krijuar është e ankoruar jo në Evropë, por në brendësi të Gadishullit të Anadollit. Politika e saj e jashtme përfaqëson ndjeshmëritë politike dhe kulturore të anadollakëve që janë shumë larg etikës laike të elitave që themeluan vendin.
Sigurisht, kjo s'do të thotë se Turqia do të braktisë vendin e saj në tryezën e Perëndimit. Tek e fundit, synimi i Turqisë për t'iu bashkuar Perëndim, që i ka fillesat tek përpjekjet e para për evropianizim nga elitat osmane në fillim të shekullit XVIII, është po aq i vjetër sa vetë Evropa moderne.
Por me qendrën e saj të gravitetit që gjendet tashmë në Anadoll, mund të pritet që Turqia të pozicionohet si një fuqi hibride midis Perëndimit dhe pjesës tjetër të botës. Kjo sepse tani Turqia e sheh botën përmes “lentes” anadollake. Qëkur u ngjit Erdogan në pushtet, një elitë e ndryshme e biznesit, ka pasur ndikim dhe e ka formësuar axhendën politike.
Bizneset dhe miliarderët me origjinë nga Anadolli e mbështesin presidentin dhe inkurajojnë Turqinë që të heqë dorë nga angazhimi i saj ndaj sekularizmit kemalist, të mbajë lidhjet ekonomike me Rusinë dhe të rrisë ndikimin e saj politik në vendet e hemisferës jugore.
Erdogan nuk është shkaku i këtij ndryshimi. Ai është më shumë një simptomë kryesore e tij. Elitat e reja anadollake të Turqisë nuk e shohin identitetin e vendit në kushtet e përcaktuara nga Ataturku dhe pasardhësit e tij kemalistë. Këto elita, të ndikuara shpesh nga llojet më konservatore të Islamit, e shohin Islamin si element të qenësishëm të identitetit kombëtar të Turqisë.
Këto elita të reja e mbrojnë Islamin me aq energji sa Ataturku u përpoq ta shtypte atë. AKP është përpjekur prej kohësh të sfidojë dhe më pas të eliminojë lidhjen e epokës kemaliste të Turqisë me Evropën dhe Perëndimin. Sapo erdhi në pushtet, Erdogan e ka hequr ndalimin e hixhabit të epokës kemaliste, dhe ka lejuar që Islami të ketë shumë ndikim në kurrikulën arsimore por edhe në jetën politike të vendit.
Nën sundimin e Erdogan janë përmirësuar lidhejt me Rusinë. Të dyja vendet janë rivalë historikë dhe ata kanë qenë në kampe të ndryshme në luftërat në Siri, Libi, Kaukazin e Jugut dhe Ukrainë. Madje Ankaraja i ka ofruar Kievit një mbështetje të madhe politike e ushtarake.
Por pavarësisht kësaj konkurrence, Erdogan dhe presidenti rus Vladimir Putin kanë pasur një lidhje të ngushtë që nga viti 2016, kur dështoi një përpjekje për grusht shteti në Turqi. Në atë kohë, aleatët perëndimorë të Turqisë, përfshirë Shtetet e Bashkuara të udhëhequra nga presidenti Barack Obama, humbën një mundësi të madhe duke mos qëndruar pranë Turqisë dhe demokracisë e saj pas përpjekjes traumatike të puçit.
Me shumë zgjuarsi, Putini e priti në Moskë vetëm 2 javë pas grushtit të dështuar, duke krijuar raportin që po zgjat ende sot. Kjo i ka dhënë mundësi Ankarasë dhe Moskës të arrijnë marrëveshje për ndarjen e pushtetit në Siri dhe Libi, ku mbështesin palë të ndryshme në konflikt.
Po ashtu ka një zgjerim të madh të lidhjeve tregtare dhe turistike. Pra 100 vjet pasi u krijua nga Ataturku, Turqia po zhvendoset në vendin e saj natyral, njëlloj si një shtëpi që rivendoset në themelet e saj: në Anadoll, në udhëkryqin midis Lindjes së Mesme, Evropës dhe Euroazisë. Kjo Turqi e sheh ende veten si pjesë e Evropës, por jo në dëm të aleancave të tjera të saj.
Tani Ankaraja ka raporte të ngushta me Iranin, Rusinë, Shtetet e Bashkuara, monarkitë e pasura të Gjirit, Evropën dhe aktorë të tjerë rajonalë dhe globalë, pa e ndjerë se duhet të zgjedhë një partner të preferuar. Aty ku udhëheqësit turq të shekullit të njëzetë kishin një lidhje emocionale me Evropën, Erdogan nuk e bën këtë.
Në këto kushte, mënyra më e mirë që Shtetet e Bashkuara t'i qasen Turqisë është të pranojnë realitetin e këtyre rreshtimeve të shumëfishta. Erdoganit i pëlqen të shihet si qendra e gjërave, me botën që rrotullohet rreth Turqisë. Ai është përpjekur të shërbejë si arbitër në luftën në Ukrainë, ka luajtur një rol aktiv në Kaukazin e Jugut dhe ka projektuar fuqinë e Turqisë në Sahel, Bririn e Afrikës, Kaukazin Jugor dhe Ballkanin Perëndimor.
Atij i pëlqen të jetë marrëveshje-bërësi në konfliktet rajonale, gjë që e forcon pozitën e tij tashmë shumë të fortë brenda vendit. Shtetet e Bashkuara duhet të merren me Turqinë, ashtu siç veprojnë me fuqitë e tjera të mesme, si India dhe Indonezia, duke pranuar se këto vende nuk shohin asnjë kontradiktë në mbajtjen e lidhjeve të forta si me Uashingtonin po ashtu edhe me kundërshtarët e tij./ Përshtati Pamfleti nga “Foreign Affairs”
Marrë me shkurtime
Note: Soner Cagaptay, director of the Turkish Research Program at the Washington Institute, and author of "The Fall of the Sultan: Erdogan Confronts Turkey's Irresistible Forces."
Lini një Përgjigje