FLASH
Shkruar nga Ben Blushi
This was Albanian Bektashism. A graft. A way of survival.
If the religions of the world were to gather in a Great Museum, Bektashism would occupy a small room there.
This small room, which in this case would be in Albania, would show some unpleasant things.
And here's why.
The history of Bektashism is new, not even 800 years old.
Bektashism is considered a deviation and is not supported by any major state like other religions. He is an outcast boy, a rebellious troublemaker and transgressor of principles, a bad reader of the Koran, even a kind of graft.
Indeed, there is no religious product more grafted between Sunni Islam and Orthodox Christianity than Bektashism. This grafting of prehistoric trees took place in Albania in the 18th century, in the country where Islam and Christianity coexisted inside a bed, inside a house, inside a village, a neighborhood and a province, and because of this long coexistence a new product was born .
This was Albanian Bektashism. A graft. A way of survival.
After Skanderbeg, Bektashism was the only form of Albanian protest against the Turkish Empire. Christians who were violently converted to Sunnis gladly returned to Bektashi. The mosques were more welcoming than the mosques, there you could sleep as much as you wanted, eat well, drink and sing. As a Bektashi you could pray twice a day and have more time for work. As a Sunni you have to pray five times a day and you will work less. Women entered the mosque freely whenever they wanted in the presence of men.
Bektashism was more practical than Islam, and this happened to some Albanians of the Middle Ages who were used to daily work, that unlike the Arabs, who cannot sow the desert and have a lot of time to pray, they had to work the fields every day. them as they had done by the weather.
Bektashism was therefore an elegant rejection of Islam. It was a kind of opportunism.
The Albanians seem to be saying to the Turks, we will become Muslims, but in our own way. And a not small part were made. But unlike the Christians who had Greece, the Catholics who had Austria-Hungary, the Muslims who had Turkey, the Bektashis only had Albania.
That's why they didn't work for any other country, they weren't manipulated by any other country, because nobody loved them except Albania, which they also loved as the only Motherland. If Albania were bigger, there would be more of them.
But Bektashism was not always a jovial dervish who sat in the shade of a teqe, drank brandy and then sang and healed women with mystical methods. His life has not been so happy every day.
Bektashizmi ka patur shumë beteja me islamin sunit që ishte feja dominuese në Perandorinë Osmane. Turqit e ndaluan dy herë bektashizmin dhe i mbyllën teqetë. Një herë në 1826 kur Sulltani vrau 4000 jenicerë bektashinj në një natë, herën e dytë në 1925 kur gjithë dervishët u zbuan nga Turqia. Megjithëse Ataturku ishte laik, xhamitë nuk i mbylli, kurse teqetë po.
Jo vetëm sepse kryegjyshi bektashi i vitit 1925, Sali Njazi, që u dëbua nga Ataturku, ishte shqiptar nga Kolonja, por kryesisht për shkak të kësaj tradite shqiptare, të refuzimit oportunist ndaj Perandorisë Osmane, Ahmet Zogu i strehoi bektashinjtë. Nëse nuk do e kishte bërë bektashizmi do ishte zhdukur. Askush tjetër në Ballkan nuk mund ti strehonte bektashinjtë, në Evropë sigurisht që jo, por as në Turqi, as në Iran dhe aq më pak në Arabi.
Bektashizmi ishte djali i keq i Islamit që Shqipëria e adaptoi.
Por Ahmet Zogu nuk i strehoi bektashinjtë si bashkëkombas pa atdhe dhe as si emigrantë fetarë. Ai ishte i ftohtë dhe nuk kishte emocione të tilla. Përkundrazi. I strehoi duke bërë një gjest politik të fortë. Pas shpalljes se Pavarësisë në 1912, pranimi i bektashinjve si kundërshtarë të Perandorisë Osmane ishte akti i dytë i çlirimit nga Turqia të cilin Ahmet Zogu e bëri me qëllim. Edhe pse qëllimet e tij politike nganjëherë ishin të paqarta, largimi më çdo kusht nga Perandoria Turke ishte qëllimi për të cilën ai punoi çdo ditë me sukses.
Ataturku, turku më i emancipuar i kohërave, nuk ia fali Zogut, i cili në fakt nuk është se u mërzit si çdo njeri që bën me qëllim diçka për të mërzitur dikë tjetër. Ai i strehoi bektashinjtë me ndërgjegje për ta mërzitur Turqinë dhe kjo ishte një hakmarrje e merituar, megjithëse e vogël, në krahasim me atë që Turqia i kishte bërë Shqipërisë.
Para Ahmet Zogut, dy shqiptarë të tjerë, një pasha dhe një poet, të dy qytetarë të Perandorisë Turke kishin mbrojtur bektashinjtë, njëri me armë, tjetri me penë, secili në mënyrë e vet. Njëri ishte më i vrazhdë dhe më pragmatik, tjetri më i brishtë dhe më romantik.
Ata ishin Ali Pashë Tepelena dhe Naim Frashëri.
Megjithëse i pari kishte qëllime politike kaotike dhe i dyti kishte vetëm qëllime letrare të qarta, të dy i mbështetën bektashinjtë si një mënyrë kundërshtimi ndaj Perandorisë Osmane. Ata ishin dy osmanë antiosmanë. Ata mbështetën kundërshtarët e brendshëm të Turqisë, tek të cilët projektuan veten. Ata i thanë shqiptarëve se rruga e bektashizmit ishte rruga e tretë, rruga që pajtonte lindjen me perëndimin, islamin me krishtërimin dhe Shqipërinë me veten.
Dhe për hir të së vërtetës Bektashizmi ishte rruga e tretë. Kjo është e vërteta historike.
Bektashizmi është një dolce amaro, një ashure e hidhur e kohës kur Shqipëria pushtohej nga Perandoria Osmane dhe shqiptarët konvertoheshin me dhunë.
Nëse në Muzeun e Feve të Botës do kishte një stendë për konvertimin me dhunë, stenda shqiptare do nxinte më shumë se çdo stendë tjetër. Shqipëria është prova e dhunës fetare, të cilën popujt mundohen ta shmangin duke kursyer shpirtin dhe duke gjetur forma të durueshme dhimbjeje, njëra nga të cilat ishte bektashizmi.
Bektashizmi ishte një mënyrë për të vuajtur më pak, prandaj historia e Bektashinjve është historia e qëndresës ndaj dhunës, gjatë pushtimit fatal të Perandorisë Turke, e cila është fatkeqësia më e madhe që na ka rënë përgjatë historisë.
Kur europianët u nisën të kolonizonin Amerikën në fund të viteve 1400, turqit u sulën të pushtonin Europën. Meqë nuk ia dolën disa herë, ndaluan në Ballkan dhe aty na shpërfytyruan ne për 500 vjet. Asnjë popull si shqiptarët, nuk e mbajti më shumë mbi shpinë peshën barbare të osmanëve.
Kur ata ikën, nuk lanë prapa asnjë urë, asnjë rrugë, asnjë port, asnjë ndërtim , asnjë institucion asnjë spital, asnjë shkollë por vetëm pluhur dhe mjerim dhe kur shoh që sot na thonë vëllezër dhe sinqerisht besoj se e kanë sinqerisht, mendoj se marrëdhënia e dashurisë mes vëllezërve në Turqinë Mesjetare, paska qenë diçka shumë e përgjakshme.
Por pushtuesit nuk i zgjedh dot dhe ne nuk i zgjodhëm turqit. Në një kuptim ata na ranë në pjesë.
Pushtuesit janë të papranueshëm në çdo rast, kushdo qofshin ata, por kolonizatorët europianë që shkuan në Amerikë, tamam në kohën kur turqit erdhën në Shqipëri, i përkisnin një civilizmi më të emancipuar se vendasit. Ata çuan atje artet, teknologjinë, zanatet, gatimet, higjienën, ilacet dhe armët dhe megjithëse shfarosën në mënyrë të pashpirt, i ndihmuan vendasit të dalin nga gjendja fisnore ku jetonin.
Kurse në rastin tonë ndodhi e kundërta. Pushtuesi jonë ishte më i prapambetur se ne që u pushtuam.
Shqipëria paraosmane ishte një vend normal europian, që nuk kishte shkëlqimin verbues të Venecias dhe muskujt e ushtrive të Napolit, por kishte institucione, kishte ligje, kishte kode, kishte diplomaci, kishte monedha, qarkullonte mallra, paguante taksa, njerëzit lëviznin lirisht dhe shkruhej shqip e latinisht që në atë kohë ishte si anglishtja sot.
Dëmi më i madh që na bënë turqit ishte që na zhveshën nga dëshira për punë. Ata na kthyen në një popull dembel, cilësi kjo që shkëlqen ende në kraharorin tonë. As historianët më patriotë nuk e shpjegojnë dot çfarë pune bëmë ne për 500 vjet, përveçse u ushqyem dhe u falëm duke pritur që Zoti të bënte për ne ato që ne nuk i bënim për vete.
Kurse dëmi i dytë ishte prishja e homogjenitetit tonë si popull. Një popull më homogjen në kuptimin fetar dhe kombëtar, sepse në Mesjetë këto dy shtylla ishin të pazgjidhura, do e kishte patur më të lehtë rrugën e historisë. Përveç komoditeteve të tjera, debati i flaktë mes bektashinjve dhe kundërshtarëve të tyre nuk do ishte sot kaq djegës, ose nuk do ishte fare, nëse ne do ishim një bashkësi homogjene e pandarë.
Kjo ndarje e vogël me ndikim të madh, që disa e quajnë ndarje e madhe me ndikim të vogël, është një peshqesh turk që ne bëjmë sikur e kemi zgjedhur vetë dhe e quajmë me termin modern tolerancë. Në fakt këtë dhuratë nuk e zgjodhëm por na e imponuam. Na konvertuan me dhunë duke na marrë fëmijët, pronat dhe armët. Shumë shpesh edhe jetën.
Për ata që nuk e kuptojnë dot cfarë ka ndodhur ato 500 vjet, është njëlloj sikur një fuqi e huaj të vijë sot në Shqipëri dhe të na marrë gjithë celularët, televizorët, librat dhe fotografitë që kemi në shtëpi, të hapë sëndukët dhe të zhdukë kujtimet e gjyshërve dhe stërgjyshërve, të djegi arkivat, të na ndalojë të gatuajmë mishrat dhe pijet që duam, të na mbylli shkollat, të na rrëmbejë fëmijët për ushtrinë e vet, të na izolojë nga bota, të shkatërrojë urat, rrugët dhe ujësjellësat dhe gjithë kjo errësirë torturuese të zgjasë 500 vjet. Natyrisht, ata prej nesh që do mbijetonin, kur të dilnin nga ky kafaz i llahtarshëm, do ishin gjysmë njerëz.
Kështu ishim dhe ne në vitet 1900.
Prandaj kur dolëm nga ky ferr na masakruan edhe më keq duke na grabitur territore sepse ne nuk kishim fuqi të mbronim tokat ku jetonim. Ne dolëm si një komb pa shtet sepse turqit na e shkatërruan shtetin dhe për pak edhe kombin. Nëse nuk do ishte Perandoria Turke, Shqipëria nuk do ishte copëtuar siç ndodhi në 1913 dhe sot do ishte një shtet dy herë më i madh. Me siguri të gjithë shqiptarët ose pjesa më e madhe e tyre do jetonin brenda shtetit të tyre.
Por nuk mbaron me kaq.
Nëse nuk do ishte Perandoria Turke, komunizmi shqiptar nuk do kishte qenë aq tragjik. Komunizmi ishte faza e fundit përmbyllëse e Perandorisë Osmane. Ishte një lloj verbimi pas errësirës. është njëlloj sikur ti nxjerrin sytë kur del nga një tunel i gjatë, pothuajse i përjetshëm.
Nëse nuk do kishim dalë aq të varfër dhe aq të mjerë nga 500 vjet robëri, ndoshta nuk do ishim kthyer fare një vend komunist sepse ushqimi kryesor i komunizmit është varfëria dhe mjerimi. Kjo është arsyeja që ne patëm regjimin komunist më të egër jo vetëm në Evropë, por në gjithë planetin dhe asgjë nuk i ngjan atij për nga fantazia që kishte për të kufizuar liritë personale.
Rrënjët e Komunizmit shqiptar janë të ujitura nga Perandoria Turke dhe ky ujë i ndotur vazhdon të kalojë nëpër themelet e shtëpisë sonë edhe tani që flasim.
Kjo është e vërteta.
Prandaj debati për bektashizmin, si një projekt rezistence ndaj Perandorisë Turke, është sot aq djegës, aq dinak dhe aq i pandershëm. Pjesa e mbetur e Perandorisë Turke po e përndjek bektashizmin bashkë me kujtimet tona të harruara.
Vitrina bektashije që mund të ekspozohet do tregonte mynzyrën e Perandorisë Turke, produkt i të cilës janë vetë bektashinjtë. Kjo pjesë e historisë i është fshehur shqiptarëve dhe botës me shumë dinakëri, aq sa ne jemi i vetmi popull që konsiderojmë Skënderbeun baba të kombit dhe njëkohësisht armiqtë e tij i konsiderojmë vëllezër.
As an atheist this debate does not interest me. The more I understand, the more I am convinced that God exists, but only in our minds. I believe that religions have hindered the progress of humanity, retarded science, attacked the arts and brought only division and division to the world and therefore do not deserve to have a state.
Building more places of worship, churches and mosques is a wasteful investment. 200 or 300 years later they will be empty. Science will have emptied it for our good. A modern state today has only one task: to help religions to retreat equally, without encouraging them to compete to see who runs the slowest towards extinction.
The debate about a religious state interests me like beautiful literature. I could write hundreds of pages imagining how it is to live inside the "state within the state" with music, toys, tambourines, entertainment and dervishes riding on buggies that regulate the traffic of an uninterrupted religious pilgrimage.
A country where free ashura is served to sweeten the bitter tongues of the world, would be much more exotic than the Vatican where nothing is forgiven and much more liberal than Mecca, where you have to undress on command. Tirana and Albania would earn millions from this traffic of pilgrims, but this is only a literary economy.
The most interesting part of this country without police, without army, without taxes, without elections, without trade unions, without televisions, without traffic, without ports, without airports, would be the Museum where the Albanian Resistance would be exhibited, a part of which the Bektashis are also.
In this Museum, I would serve every night as a guard, to protect it from those who want to burn it, as they burned it.
Lini një Përgjigje