FLASH
Shkruar nga Lutfi Dervishi
Therefore, the question is not only: why is the lek so strong, but also who gains from this exchange rate and who loses?
How is it possible that the currency of one of the most powerful economic areas on the planet is constantly depreciating against the lek?
The official answer given by the financial patrons is magical: our economy is soaring!
The numbers "don't" lie. When you look at the figures, you get the impression that Wall Street is a subsidiary of the Cham market in Tirana.
Today, the euro has fallen to around 94 lek. Just a few years ago, the same euro was exchanged for 120 or 125 lek. The strengthening of the lek is now a multi-year trend and not a seasonal whim, when immigrants come to spend their savings and foreign tourists discover the “Maldives of Europe” at Dubai prices.
Of course, the exchange rate is not a boxing match where the heavyweight beats the lightweight. The strength of a currency is not determined mechanically by the muscles of the real economy. It is also influenced by a cocktail of interest rates, inflation, capital flows, remittances, investments and confidence, where some ingredients mix in the sunlight and others in the moonlight.
But if the lek is strengthening so much and for so long, the question is not whether euros are entering the country. Even a blind man walking on the sidewalks of Tirana can see this, where kullas are being planted at a speed that even socialist agriculture in the era of hybrid corn would envy.
The question is: where do the euros come from, how much do they come in, how do they come in, and where do they end up?
The official version is well-known: tourism is experiencing galactic growth, immigrants are sending money, foreign investments are increasing, and even foreigners have fallen in love with our concrete and are buying apartments.
An argument worthy of being told as a bedtime story on a hot day.
The country continues to be an economy with a large trade deficit. We have such a weak manufacturing base that we import garlic from China, beans from Egypt, and milk from Serbia. Exports face existential difficulties, and our productivity is so far behind the European average that we need a NASA telescope to see it.
However, a country that produces relatively little, imports almost everything, and has low productivity, has a currency that behaves as if Albania has suddenly discovered artificial intelligence, electronic microchips, and the production of spacecraft.
Let's look at Turkey, a friend and strategic ally. In 2023, one euro was worth about 21 Turkish liras. In July 2026, one euro was worth about 53 liras.
And we are talking about a country with an automotive, textile, electronics industry, developed agriculture, and a military industry that exports Bayraktar drones all over the world. In Turkey, that is, it sells drones to Ukraine, radar systems to Poland, ships to Portugal, and soon, aircraft to Spain.
Por ja që lira turke bie, ndërsa leku ynë fluturon sikur ushqehet me kerozinë. A është Shqipëria ekonomikisht më e fuqishme se Turqia? Pa dyshim. Ata prodhojnë dronët, ne i përdorim për të parë nga lart sa veta kanë ardhur në protestë.
Atje, inflacioni i lartë, politikat monetare dhe humbja e besimit e kanë gjunjëzuar lirën, ndërsa këtu, hyrja e madhe e valutës në një treg të vogël ka herkulizuar lekun.
Banka e Shqipërisë ka ndërhyrë duke blerë sasi të mëdha eurosh për të frenuar forcimin e lekut. Vetëm në nëntë muajt e parë të vitit 2024, ndërhyrjet valutore arritën në rreth 2.6 për qind të PBB-së së vitit 2023, pothuajse trefishi i së njëjtës periudhë të një viti më parë.
Pra, edhe Banka Qendrore po përpiqet ta mbajë nën kontroll këtë lekun tonë rebel, që vuan nga shëndeti i tepërt.
Por mesa duket kjo nuk është më vetëm punë bankierësh.
Sepse, kur përveç turizmit, remitancave dhe investimeve të deklaruara, në ekonomi qarkullon edhe një sektor i madh informal, pyetja mbi origjinën dhe natyrën e të gjitha flukseve valutore nuk është teori konspirative, është pyetje ekonomike, institucionale dhe çështje e zbatimit të ligjit.
Nuk mund të thuhet se forcimi i lekut është vetëm produkt i parasë së zezë, por është po aq joserioze që çdo pyetje mbi flukset informale të valutës të trajtohet si herezi ekonomike.
Dosjet e hetimeve të fundit të Spak kanë treguar se ekonomia kriminale nuk është një univers paralel që jeton në Mars. Paratë kërkojnë të hyjnë në ekonominë reale, të investohen, të ndërtojnë, të blejnë dhe të qarkullojnë. Pyetja është se në çfarë mase këto flukse ndikojnë në ekonominë shqiptare dhe në tregun valutor.
Kjo pyetje kërkon përgjigje, jo patronazhizëm financiar.
Por guximi më i madh nuk është të shpjegosh pse leku forcohet. Guximi më i madh është ta shesësh rënien e euros si sukses.
Sukses për kë?
Eksportuesi shqiptar paguhet në euro dhe paguan punëtorët, energjinë dhe një pjesë të kostove në lekë. Kur euro bie, të ardhurat e tij në lekë tkurren.
Familja që pret 200 euro nga djali jashtë, dikur merrte rreth 24 mijë lekë. Sot merr rreth 18 mijë.
Punonjësi që paguhet në euro sheh pagën e tij të zvogëlohet në lekë pa i rënë në qafë shefi.
Ndërkohë, çmimet në Shqipëri vuajnë nga një sëmundje e çuditshme: kanë memorie të shkëlqyer kur duhet të rriten dhe amnezi të plotë kur duhet të ulen. Kafja e mëngjesit nuk është bërë më e lirë sepse ra euro, por më e shtrenjtë, qiratë në Tiranë nuk janë ulur, janë ngritur, apartamentet nuk janë bërë më të përballueshme, janë të pamendueshme për t’u blerë.
Ushqimet nuk janë kthyer në çmimet e vitit 2020, perimet në treg kushtojnë sikur janë rritur në sera të ujitura me ujë të bekuar.
Këtu qëndron dallimi i madh mes një treguesi të bukur në tabelën e Excel-it dhe jetës reale në xhepat e qytetarëve.
Politika ekonomike nuk ekziston për të prodhuar shifra dhe krahasime me vitin 2013. Pyetja nuk është a janë rritur shifrat pyetja është a jetojnë me mire njerëzit?
You can have economic growth and citizens who are running away from home, you can have more tourists and Albanian families who can't take two days off, you can have luxury towers and young people who live in rent until they are in their forties, you can have a strong currency and a weak manufacturing economy, you can have soaring numbers and people who can barely make ends meet.
Therefore, the question is not only: why is the lek so strong, but also who gains from this exchange rate and who loses?
How much does tourism affect? How much do remittances affect? How much do real estate investments affect?
How many other financial flows?
And, above all, why is such spectacular monetary success not translating with the same force into well-being, real wages, productivity, and productive capacity?
Saying that the strong lek is proof of the iron health of the economy
It requires an extraordinary dose of courage, or an optimism of Olympic proportions.
Because measuring the strength of an economy only by the exchange rate is like looking at the result of a match and declaring the Sopot team stronger than Bayern Munich.
Lini një Përgjigje