FLASH
Shkruar nga Mitro Çela
Then came the "death" sentence for Ernest's works. All the books were collected. What were burned? They became cardboard. Then came the great oblivion: 50 years! No one dared to read it, comment on it, or mention it...
Nina Simoni is the granddaughter of Cardinal Koliq, Ernest Koliq and my mother-in-law.
- I haven't seen Uncle Ernest, - says Nina. - I haven't known him.
-In 1943, the family went to Tivar. From Tivari to Italy. He died in emigration.
- Uterus! Ernest was a genius! Do not you believe me? I am showing you two stories.
-First. In 1921, a national anthem competition was organized. The jury was "terrible": Gjergj Fishta, Fan Noli, Mit'hat Frashëri, Luigj Gurakuqi.
Ernesti won the first prize... He was only 18 years old.
-Secondly. He wrote a play. "The roots move". The events take place in Shkodër. Year 1970. The main character makes two prophecies.
1. Predicts his death.
2. Predicts the fall of communism.
And Ernest's prophecy came true.
He died in 1975.
The dictatorship "died" 25 years later.
First note.
You will not find such a prophecy in any work written by Eastern European writers!
- 21 year old Ernesti was made a secretary in the ministry Fan Noli.
Became friends with Avni Rustem and Zai Fundo.
- The Bird came. Ernest escaped. Two years in Croatia. There he gained a "great friend":
Mustafa Krujen.
There he wrote one of his best books: "The Shadow of the Mountains".
-Nga Kroacia shkoi në Itali. Në vitin 1929 u kthye në Shqipëri. Mësues në Vlorë: Shkolla Tregtare. Pastaj në Shkodër: Gjimnaz.
-Në vitin 1933 la zanatin e mësuesit.
U bë student. 30 vjeç.
Në Padova. Me humor i thoshin “pellazg”-student i moshuar.
-Në vitin 1939 u bë ministër i Arsimit i qeverisë fashiste. Për mirë apo për keq? Nuk di me thënë. Por kur Ernest Koliqi ishte ministër, 200 mësues nga Shqipëria, shkuan në Kosovë.
-Në vitin 1942 u martua me Vangjelia Vuçanin. Mësuese. Zonjë. Në Tiranë lindi djalin-Markun. Në Romë lindi vajzën-Elisabetën.
-Gruaja i vdiq në vitin 1969.
Djali, Marku vdiq në një aksident.
Vajza, Elisabeta është martuar me një italian. Ka tre fëmijë.
-Elisabeta erdhi në Shkodër në vitin 1994. Ndenji një javë. Femër - akull. Nuk fliste shqip. U përkul para Kardinalit. Kaq.
-E takova. E pyeta për Ernestin. Nuk mora përgjigje. Vetëm tha:
-Baba ka një mal me libra. Kulturë dhe pasuri e madhe. Duhen futur në bibliotekë. Të ruhen. Të përdoren! Por në “roje” është vëllai, Marku. Ai vendos!
-Pas vdekjes së Markut, askush nuk di për fatin e librave!
-Kam dëgjuar. Një gazetare e Radio Vatikanit, Ana Luka i ka telefonuar Elisabetës...Folën. Kortezi. Dhe kaq. Po librat? Nuk di!
-Du me të dëftu një tregim të Ernestit,- më tha Nina. -Si për mbyllje të historive.
-Katund në Malësinë e Madhe. Një familje. Kishin edhe një vajzë. Një ditë ndodhi hataja. Vajzës iu rrit barku: shtatzënë.
E mori në pyetje babai:
-Më kë e ke fëmijën?
-...
-Si quhet djali?
-...
Babai hodhi pushkën mbi sup. Doli nga shtëpia. Vajza i shkonte pas si manare.
Ndaluan në të dalë të fshatit.
Një krisëm! ...
U hap fjala në katund...U mbyll fjala:
Babai kishte vrarë me kanun.
...Kaluan disa kohë. Vazhdoi tregimin vjehrra ime.
Një ditë dikush trokiti në derë:
-Vajza jote kishte mbetur shtatzënë me djalin tim. Bashkë me vajzën ke vrarë edhe fëmijën tim. Me kanun jemi në gjak?!
U mblodh kryepleqësija.
I pari foli babai i djalit:
-Kam gjak për të marrë!...
U ngrit babai i vajzës:
-Çfarë donte mielli jot, në thesin tim?
... Me kanun: Nuk pati gjakmarrje...
Shënim i dytë.
Ernest Koliqi ministër. Bashkëpunoi me fashizmin. Në botë, kush i ka shërbyer fashizmit, ka marrë dënim.
Kështu ka ndodhur me shkrimtarin norvegjes Knut Hamsun. Nga më të njohurit në shekullin e kaluar.
Me ndikim të madh tek Franc Kafka, Gorki, Heminguej. Fitus i çmimit Nobël në vitin 1920.
Adhurues i Hitlerit. Çmimin Nobël ia dhuroi Hitlerit. Në viti 1945, kur mori vesh vdekjen e Hitlerit, bëri një elegji.
U çlirua Norvegjia. Shkrimtari u arrestua. I bënë testin e marrëzisë. E futën në burg. Pagoi si garanci 65 mijë dollarë. U lirua...
Po veprat? U ribotuan. Jo vetëm në Norvegji. Por edhe në Danimarkë. Në Evropë. Në botë. Me romanet, novelat dhe tregimet e tij, janë bërë skenare për shumë filma. Është hapur një fondacion me emrin e tij.
Shënimi i tretë.
Poeti Ezra Paund. Elitë e poezisë amerikane. Në vitin 1923 u vendos në Romë. Adhurues i Hitlerit dhe Musolinit.
Në vitin 1940 kishte një rubrikë në Radio -Roma. I bënte elozhe Musolinit.
Në “grykë të topit” Amerikën. Presidentin Ruzvelt. Hebrejtë. Zezakët. Ushtarët amerikanë. Ishte fashist dhe racist.
U çlirua Italia. Ushtarët amerikanë e arrestuan poetin. Tradhtar i kombit amerikan. Bashkëpunëtor i fashizmit. Dy akuza të rënda.
Poetin e futën në një kafaz në Kullën e Pizës. Tre javë të tmerrshme. Skëterrë. E çuan në Amerikë. I bënë testin e marrëzisë.
Poeti i “marrë” shkroi për tre javë në burg. Në vitin 1949 fitoi çmimin “Bollingen”. Ky çmim jepet nga Libraria e Shtëpisë së Bardhë!
Nga i njëjti shtet-ShBA-Për tradhti-burg. Për talentin-çmim!
Shënim i katërt.
Në vitin 1945 Tirana i kërkoi Romës të kthente Ernest Koliqin.
Sebepi? Bashkëpunëtor i fashizmit! Qeveria italiane nuk e “dorëzoi”.
Dhe Ernest Koliqi u dënua në mungesë. Në emër të tij, u dënua vëllai: Mikel Koliqi.
Në internim një plak 80 vjeçar, i sëmurë. Kockë e lëkurë. Një fantazmë që “ushqehej” vetëm me muzikë-sifoni!
Then came the "death" sentence for Ernest's works. All the books were collected. What were burned? They became cardboard. Then came the great oblivion: 50 years! No one dared to read it, comment on it, or mention it!
Even after the 90s, the "architect" of the modern story, together with Kutel, is seen as a black sheep. Ernest Koliqi in textbooks?! No and no. It was fascist!
Lini një Përgjigje