FLASH
Shkruar nga Emin Azemi
Laddove Milosevic usava la tribuna di pietra, i giovani studenti di oggi utilizzano i social network e le piazze universitarie per scandire gli stessi slogan per il "ritorno del Kosovo". È un parallelismo agghiacciante: giovani che non hanno vissuto né la guerra, né Milosevic, né l'isolamento, si abbandonano alla stessa trance collettiva. Trasformano Vidovdan da luogo di riflessione in una piattaforma per una rivincita geopolitica. Questa generazione cresciuta con la tecnologia occidentale sceglie volontariamente di essere custode di tombe medievali...
Nel sanguinoso teatro della storia balcanica, i miti raramente muoiono, si limitano a cambiare pelle, trasformandosi da storia in dogma, da dogma in sostanza esistenziale. Dal 1389, un fantasma narrativo si aggira nei corridoi oscuri della coscienza balcanica: quello della "Serbia Celeste" ("Nebeska Srbija"). Secondo questa leggenda, che assomiglia più a un patto metafisico che a una cronaca, il principe Lazar dovette scegliere tra la polvere di un regno terreno e l'eternità di un regno spirituale. Scegliendo quest'ultimo, non solo sigillò una sconfitta militare, ma diede vita a un paradosso nazionale: un popolo che trova legittimità proprio dove perde la realtà, una nazione che rifiuta la geografia per rifugiarsi nella cosmologia.
Questa costruzione non è una reliquia morta ricoperta dalla polvere dei secoli, ma un organismo vivente, un motore psicologico che continua a secernere carburante per il presente. Questo mito è tanto irrazionale quanto ostinato. Quando la realtà geopolitica non corrisponde ai desideri di Belgrado, la narrazione mette le ali false e "si libra in cielo".
Oggi, quando il Kosovo non è più sotto il suo controllo fisico, quel vecchio "lupo" dei Balcani si rifiuta di essere domato o trasformato in un cane domestico dell'integrazione europea. Si nasconde nella tana del mito, considerando il tempo terreno come un'illusione fugace in attesa del momento dell'"oslobođenje" (liberazione). A questo punto, la psicologia delle masse rivela la sua patologia più profonda: la perdita della capacità di distinguere tra simboli e fatti. Quando un popolo viene nutrito per secoli con l'idea di un martirio eletto, la sconfitta non viene vissuta come un fallimento politico, ma come una prova di purezza spirituale. Questo produce una coscienza collettiva che soffre della "sindrome dell'amnesia da colpa". La massa non cerca la verità, cerca conforto in una falsa grandezza. In questa matrice mentale, il mondo esterno è sempre ostile, mentre l'interno rimane intoccato dal tempo. Il mito diventa una droga psicologica che anestetizza il senso della realtà.
L'allegoria assume toni tragici e assurdi quando questo mito discende dall'altare della storia. Il caso del tennista Novak Djokovic, che dopo un trionfo sulla scena mondiale invoca gli istinti di un "popolo celeste", dimostra che da queste parti il secolarismo è solo una sottile resina su una trama medievale. Il paradiso qui non è più uno spazio spirituale di pace, ma uno scudo politico, una sorta di "corazza" mitologica che protegge la nazione dal confronto con lo specchio delle amare verità terrene. Questo lupo balcanico non si accontenta della sola carne, si nutre di simboli, ed è proprio questo che lo rende imprevedibile, una bestia che si rifiuta di essere domata.
È qui che risiede lo spettacolare fallimento di Bruxelles. L'approccio pragmatico dell'Unione Europea, che nel linguaggio balcanico si traduce semplicemente in "coccola" burocratica, si basa sul presupposto errato che qualsiasi lupo possa essere domato se gli si offre sufficiente carne economica e fondi strutturali. La logica europea, abituata a misurare con calibri e bilance commerciali, non riesce a comprendere che con una mentalità guidata dal "mito del Kosovo" non si può negoziare come con un partner commerciale. La costante indulgenza dell'UE, la tolleranza verso la retorica nazionalista serba e la speranza che le lusinghe finanziarie possano vincere il misticismo non hanno fatto altro che alimentare l'arroganza di Belgrado. Il lupo non vede il compromesso dell'altro come un invito alla pace, ma come una debolezza del gene pragmatico occidentale.
Ma l'assurdità più grande emerge quando si tracciano parallelismi temporali sulla nuova mappa della geopolitica balcanica. Il 28 giugno 1989, Slobodan Milošević si presentò a Gazimestan davanti a una folla di un milione di persone, dichiarando che la Serbia si trovava ancora una volta ad affrontare "battaglie non armate, sebbene non siano nemmeno escluse". Quel giorno di Vidovdan spalancò le porte dell'inferno e diede armi terrene al mito celeste. Oggi, quasi quarant'anni dopo, l'aspetto delle attuali manifestazioni a Belgrado o delle marce di Vidovdan non è cambiato nella sostanza, ma solo nell'estetica.
Laddove Milosevic usava il pulpito di pietra, oggi i giovani studenti utilizzano i social network e le piazze universitarie per scandire gli stessi slogan per il "ritorno del Kosovo". È un parallelismo agghiacciante: giovani che non hanno vissuto né la guerra, né Milosevic, né l'isolamento, si abbandonano alla stessa trance collettiva. Trasformano Vidovdan da luogo di riflessione in una piattaforma per una rivincita geopolitica. Questa generazione cresciuta con la tecnologia occidentale sceglie volontariamente di essere custode di tombe medievali. Sulla questione del Kosovo, tra lo sguardo di Milosevic nell'89, la retorica di Vučić oggi e gli appelli di uno studente a Belgrado, non c'è spaccatura ideologica. Sono tutti rami xenofobi dello stesso tronco mitologico.
Në rrugët e Beogradit sot luhet një shfaqje e rafinuar e teatrit të absurdit. Një brez i ri, i larë në dritën neon të modernitetit perëndimor, ngre grushtin kundër autokratit të radhës, duke mbytur bulevardet metropolitane me thirrje për liri, demokraci dhe evropianizim. Por kjo fasadë progresive, e kuruar me kujdesin e një algoritmi të rrjeteve sociale, shkrihet si dylli i qirinjve përpara një zjarri të vetëm: emrit të Kosovës. Sapo ky emër shqiptohet, lëkura e hollë e studentit kozmopolit çahet. Nën të shfaqet, e paprekur dhe e etur për hakmarrje, e njëjta anatomi mendore e Millosheviqit, Sheshelit dhe Vuçiqit. Nuk ka asnjë çarje ideologjike, asnjë milimetër distance, është thjesht një stafetë e re për të njëjtin mallkim të vjetër.
Sa therëse është ironia kur sheh këta kryengritës të kohës moderne që përdorin të gjitha rekuizitat e emancipimit perëndimor për të mbrojtur një dogmë mesjetare. Ata organizohen përmes platformave digjitale, flasin gjuhën e rafinuar të të drejtave të njeriut dhe recitojnë parime të sundimit të ligjit. Megjithatë, kjo "liri" që ata kërkojnë është një monedhë që vlen vetëm brenda mureve të tyre.
Këtu hyn në lojë simbioza e tyre me të shkuarën: dritat e telefonave inteligjentë dhe temjani i kishës ortodokse bëhen një në duart e tyre. Në mendësitë e tyre, thirrjet për integrim evropian bashkëjetojnë pa asnjë sforcim me bekimin e mantove të zeza klerikale. Për ata, Vuçiqi nuk është i dënueshëm sepse po mban peng të ardhmen e një rajoni të tërë me skenarë destabilizimi, por sepse shihet si një "Judë" i ri, një tregtar i dobët që po lëshon pe në pazarin gjeopolitik të "tokës së shenjtë". Ndryshimi i tyre nga pushteti nuk është parimor, por thjesht një xhelozi estetike se kush e mban më mirë skeptrin e hekurt të miteve dhe kush e meriton kungimin e parë në altarin e nacionalizmit.
Ky brez përfaqëson një paradoks të frikshëm psikologjik: ata janë profetët e një lufte që nuk e kanë parë kurrë, të rritur nën hijen e dyfishtë të katedrales së Shën Savës dhe kulturës popullore të tribunave të futbollit. Të rritur nën ajrin e kondicionuar të epokës së paqes relative, të paprekur nga sanksionet, të mbrojtur nga tmerri i alarmeve të bombave dhe të paudhëtuar nëpër gropat e përgjakshme të historisë së viteve '90, ata e shohin tragjedinë si një ekuacion abstrakt.
Për ata, fushëbetejat nuk janë baltë dhe gjak, por grafikë kompjuterike në ekranet e telefonave dhe motive për muralet urbane që zbukurojnë muret e Beogradit. Ky sterilitet empirik u fal atyre një komoditet të frikshëm e të pashpirt. Me gishtat që sapo kanë shkruar një ese mbi liberalizmin, ata ringjallin kultin e Car Lazarit dhe të humbjes mistike. Ata brohorasin në kor këngët e tifozëve radikalë për "kthimin e ushtrisë në Kosovë", të bindur se kjo e fundit nuk është një thertore reale, por një procesion solemn e fetar. Ata luajnë me fantazmat e historisë si fëmijët me shkrepëse mbi një fuqi baruti, të sigurt se zjarri djeg vetëm tjetrin, matanë kufirit.
Si ka mundësi që universitetet, që historikisht duhet të jenë laboratorë të thyerjes së dogmave dhe tempuj të mendimit kritik, sot shërbejnë si inkubatorë të të njëjtit helm? Përgjigjja qëndron te suksesi i heshtur i strukturave të mbyllura të shtetit dhe klerit, të cilat nuk lejuan kurrë një katarsis. Regjimet ndryshuan, perandorët ranë, por tekstet shkollore dhe predikimet mbetën të pandryshuara, të ujitura me lëngun e zi të Akademisë së Shkencave dhe Arteve (SANU) dhe të bekuara nga sinodi i shenjtë.
Që nga kopshtet e fëmijëve e deri në auditoret universitare, mendësia e Sheshelit nuk ka pasur nevojë të imponohet me kamxhik, ajo është instaluar si softueri bazë i vetëdijes së tyre përmes ikonografisë popullore dhe festave fetare të kthyera në manifeste politike. Studentët e sotëm nuk kanë nevojë të dëgjojnë fjalimet e Millosheviqit në Gazimestan, ata e mbajnë atë Gazimestan brenda strukturës së tyre mendore, si një kod gjenetik që aktivizohet automatikisht sa herë që bien këmbanat e kishës për "shpirtrat e rënë".
In this political theater, the student opposition does not offer a way out, but simply a more radical alternative to the same horror. They compete with Vučić over who is more loyal to medieval tombs and sacred relics. In their discourse, the most serious accusation made against the government is the “sin of betrayal” through international agreements, an act they see almost as religious blasphemy. They do not seek bridges of peace or the acceptance of historical truths, but the freezing of the conflict, a kind of geopolitical “fast”, awaiting an imaginary “reawakening” when global circumstances allow them to write a new chapter of violence with the blessing of their high priests.
Consequently, this proves that the entire scene of student protests is a single mythological body, wrapped in the mantle of the church and armed with modern technology. While Vučić uses Kosovo as a bargaining chip to buy longevity on his earthly throne, the student youth uses it as a “Dardan ram” to break down the doors of that throne, singing nationalist psalms. Both sides drink water from the same poisoned well, proving that in that ideological journey, time has remained frozen in the same millimeter of 1989./ Pamphlet
Skopje, 30 giugno 2026
Lini një Përgjigje