FLASH
Shkruar nga Gideon Rachman
Lindja e Mesme dhe ekonomia botërore nuk e kanë parë ende më të keqen e kësaj krize...
Mjegulla e luftës është një ide e njohur. SHBA-të dhe Irani tani po i prezantojnë botës një koncept të ri; mjegullën e paqes.
Një armëpushim është në fuqi në konfliktin midis Amerikës, Izraelit dhe Iranit. Por pak gjëra të tjera janë të qarta. Kjo javë filloi me amerikanët që thanë se bisedimet e reja të paqes ishin gati të fillonin dhe iranianët e mohuan këtë. A do të zgjasë armëpushimi aktual përtej së mërkurës? A ka ofruar Irani të ndalojë të gjithë pasurimin bërthamor? A do të mbetet e mbyllur Ngushtica e Hormuzit apo do të rihapet?
E gjitha varet se kë pyet, dhe kur e pyet. Të premten, më 17 prill, Presidenti Donald Trump njoftoi triumfalisht se “Irani ka rënë dakord të mos e mbyllë më kurrë Ngushticën e Hormuzit”. Të nesërmen, Irani njoftoi se po e mbyllte ngushticën.
Duke parë përmes mjegullës së paqes, ja ku është parashikimi im më i mirë për atë që ka të ngjarë të ndodhë më pas. Lajmi i mirë është se si Irani ashtu edhe SHBA-ja duan një marrëveshje paqeje. Iranianët e dinë sa të prekshëm janë ndaj bombardimeve të mëtejshme ajrore. Amerikanët e kuptojnë kërcënimin për ekonominë globale nga mbyllja e vazhdueshme e ngushticës.
Lajmi i keq është se të dyja palët nuk i besojnë njëra-tjetrës dhe mbeten shumë larg njëra-tjetrës në të gjitha çështjet thelbësore. Këto përfshijnë pasurimin bërthamor, lirinë e lundrimit, lehtësimin e sanksioneve, të ardhmen e Libanit dhe Izraelit, programin raketor të Iranit dhe mbështetjen e tij për aleatët rajonalë si Hezbollahu.
Në rrethana normale, zgjidhja e të gjitha këtyre çështjeve do të zgjaste me muaj, madje edhe me vite. Marrëveshja bërthamore e Iranit (e njohur si JCPOA) që u nënshkrua në vitin 2015, dhe më pas u anulua nga Trump në vitin 2018, mori afërsisht tre vjet për t'u zbatuar.
Megjithatë, ekonomia botërore nuk mund të presë me muaj që negociatat të japin rezultate. Mbyllja e vazhdueshme e Ngushticës së Hormuzit do të vazhdojë të rrisë çmimet e energjisë. Mungesa e karburantit për avionë mund të ndihet brenda disa javësh. Fermerët në të gjithë botën janë të tmerruar nga rritja e çmimit të plehrave, dhe kjo së shpejti do të ndikojë në çmimet e ushqimeve. Bllokada amerikane ndaj Iranit do të rrisë gjithashtu presionin e drejtpërdrejtë ekonomik mbi republikën islamike.
Pyetjet kryesore tani janë: a do t’i detyrojë presioni ekonomik në rritje të dyja palët të arrijnë një marrëveshje me shpejtësi diplomatike? Apo vështirësia për të ngushtuar hendekun midis qëndrimeve iraniane dhe amerikane do të çojë në një ndërprerje të bisedimeve dhe në një përshkallëzim të konfliktit?
Secili rezultat është i mundur, por unë mendoj se situata do të përshkallëzohet. Nëse kjo është e vërtetë, atëherë Lindja e Mesme dhe ekonomia botërore nuk e kanë parë ende më të keqen e kësaj krize.
Përshkallëzimi është i mundshëm sepse si SHBA-ja ashtu edhe Irani duket se mendojnë se mund ta detyrojnë palën tjetër të tërhiqet e para. Zëvendëspresidenti i SHBA-së, JD Vance, u kthye në shtëpi nga bisedimet e dështuara me iranianët në Pakistan më 12 prill me një humor optimist - duke u thënë njerëzve të besuar se bllokada amerikane ndoshta do t'i detyronte iranianët të tërhiqeshin brenda pak ditësh.
Por gjatë gjithë këtij konflikti, administrata Trump vazhdimisht e ka mbivlerësuar aftësinë e Amerikës për ta nënshtruar Iranin sipas vullnetit të saj dhe e ka nënvlerësuar qëndrueshmërinë e regjimit iranian. Ky model tani kërcënon të përsëritet.
Amerika mund të ketë filluar tashmë një cikël të ri luftimesh duke sekuestruar një anije iraniane. Nëse SHBA-të përshkallëzojnë më tej situatën, për shembull, duke ndjekur kërcënimin e Presidentit Trump "për të rrëzuar çdo termocentral dhe çdo urë në Iran", atëherë Irani ka shumë më tepër gjasa të kundërpërgjigjet sesa të tërhiqet. Hakmarrja iraniane mund të përfshijë goditjen e rafinerive të naftës dhe platformave në det të hapur në Gjirin Persik, ose inkurajimin e rebelëve Huthi në Jemen që të zbatojnë kërcënimin e tyre ndaj anijeve që kalojnë nëpër Detin e Kuq.
Çdo një nga këto lëvizje do ta përkeqësonte ndjeshëm krizën globale energjetike. Edhe në gjendjen aktuale, iranianët e dinë se bllokimi aktual i ngushticës do të ketë efekte gjithnjë e më të mprehta në ekonominë botërore.
Javët në vijim, dhe ndoshta muajt, ka të ngjarë të shohin periudha përshkallëzimi, të përziera me periudha bisedimesh, me të dy proceset që ndonjëherë ecin krah për krah, ndërsa Irani dhe SHBA-të testojnë vullnetin e njëri-tjetrit. Disa çështje do të jenë më të lehta për t'u zgjidhur sesa të tjerat. Irani ndoshta nuk po pasuron uranium aktualisht, kështu që mund të bjerë dakord për një moratorium të pacaktuar në këmbim të pranimit amerikan të së drejtës së tij ligjore për t'u pasuruar.
Vendosmëria e Teheranit për të imponuar një lloj sistemi pagese në Ngushticën e Hormuzit mund të jetë problemi më i ndërlikuar. Por edhe këtu, mendjet diplomatike krijuese janë në punë. Po sikur të ardhurat të ndaheshin midis Iranit dhe Omanit, ose edhe SHBA-së, siç ka sugjeruar Trump, dhe pastaj të visheshin si një fond i përkohshëm rindërtimi pas luftës?
Ka edhe “të panjohura të njohura” të mëtejshme që mund t’i ndërlikojnë gjërat. Sa presion ekonomik ka Irani dhe sa i ndarë është regjimi? Provat duket se tregojnë se ekstremistët po fitojnë ndikim në Teheran. Nga ana amerikane, është e paqartë nëse, përtej guximit të tij, Trump e kupton vërtet natyrën e kufizuar të opsioneve të tij ushtarake. Roli i Izraelit është gjithashtu i paparashikueshëm. A mund të provokojë qeveria e Netanyahut një krizë tjetër nëse nuk i pëlqen mënyra se si po shkojnë negociatat?
Tregjet financiare e mbyllën javën e kaluar me një rritje, me sa duket të bindur se më e keqja e krizës ka mbaruar. Ky supozim duket shumë optimist./Përshtati “Pamfleti” nga “Financial Times”
Lini një Përgjigje