FLASH
Shkruar nga PamfletiGazetaria ka mangësitë e saj, por pengimi i saj sjell pasoja të rënda. Një ekosistem i fortë informimi, sapo shkatërrohet, rindërtohet me vështirësi. Një botë me më pak liri të medias do të jetë më e korruptuar dhe më keq e qeverisur.
Gazetarët shpesh i irritojnë njerëzit.
Ata thjeshtojnë realitetin, ndonjëherë e ekzagjerojnë dhe herë pas here gabojnë. Shumica vijnë nga shtresa të arsimuara universitare, janë të klasës së mesme dhe priren drejt bindjeve të majta, gjë që shpesh nuk përputhet me qëndrimet e pjesës tjetër të shoqërisë. Kur veprojnë në mënyrë joetike si rasti kur emisioni Panorama i BBC-së transmetoi pamje të montuara në mënyrë keqorientuese të presidentit amerikan Donald Trump reagimi publik është i justifikuar. Besimi te mediat ka rënë në shumë vende të zhvilluara, sidomos pas shfaqjes së rrjeteve sociale, të cilat i bëjnë gabimet mediatike më të dukshme dhe më të kritikuara. Për këtë arsye, disa njerëz nuk shqetësohen kur dëgjojnë se gazetaria po kalon vështirësi. Megjithatë, kjo i dëmton edhe ata vetë.
Liria e shtypit është në rënie në mbarë botën.
Që nga viti 2014, rezultati global në indeksin e lirisë së medias të përpiluar nga organizata Reporterët pa Kufij (RSF) është përkeqësuar ndjeshëm: nga nivele që dikur krahasoheshin me ato të Shteteve të Bashkuara sot, në nivele po aq të zymta sa në Serbi, ku gazetarët që raportojnë mbi protestat kundër korrupsionit rrihen rregullisht nga policia.
Kjo ka rëndësi për disa arsye. Liria e shprehjes nuk është vetëm një e drejtë themelore mbi të cilën mbështeten të drejta të tjera. Gazetaria kritike është gjithashtu një mekanizëm thelbësor kontrolli ndaj pushtetit shtetëror. Kur pushtetarët e dinë se abuzimet e tyre nuk do të zbulohen apo publikohen, gjasat që t’i përsërisin ato rriten.
Sipas një analize të The Economist, e bazuar në të dhëna nga rreth 180 vende përgjatë 80 viteve të fundit, të mbledhura nga projekti kërkimor suedez V-Dem, ekziston një cikël vetë-përforcues mes kufizimit të medias dhe rritjes së korrupsionit. Politikanët që synojnë të përvetësojnë fondet publike kanë interes ta mbyllin gojën e shtypit. Sa më shumë ta kufizojnë atë, aq më e lehtë bëhet vjedhja. Ndërkohë, sa më shumë sekrete të paligjshme grumbullojnë, aq më i madh bëhet motivi për të shtypur raportimet kritike në të ardhmen.
Llogaritjet tregojnë se një rënie e lirisë së medias nga niveli “si Kanadaja” në “si Indonezia” shoqërohet me një rritje të korrupsionit nga “si Irlanda” në “si Letonia”. Ky proces zhvillohet gradualisht, përgjatë disa viteve, ndaj votuesit shpesh nuk e vërejnë deri pas zgjedhjeve të radhës. Fenomeni është më i theksuar nën qeveri populiste, të cilat priren të demonizojnë kritikët dhe të dobësojnë institucionet që kufizojnë pushtetin e tyre.
Një nga zhvillimet më shqetësuese është se qeveritë që vetëquhen demokratike po adoptojnë metoda të përdorura prej kohësh nga regjime autoritare. Zakonisht, ato nuk e ndalojnë plotësisht raportimin e së vërtetës. Në vend të kësaj, krijojnë një ekosistem mediatik ku lavdërimet për partinë në pushtet amplifikohen, ndërsa zërat kritikë mbeten të zbehtë.
Mjetet janë të shumta: përdorimi i fondeve publike për të financuar mbulim servil, emërimi i drejtuesve besnikë në transmetuesit publikë, orientimi i reklamave shtetërore drejt mediave të bindura dhe nxitja e biznesmenëve të afërt me pushtetin shpesh të varur nga kontratat publike që të blejnë dhe neutralizojnë media të pavarura.
Në të njëjtën kohë, mediat kritike përballen me presion të vazhdueshëm. Qeveritë refuzojnë të reklamojnë në to dhe ushtrojnë ndikim edhe mbi kompanitë private që të bëjnë të njëjtën gjë. Kontrollet tatimore të shpeshta dhe paditë e pabaza ligjore janë praktika të zakonshme. Si pasojë, media në 160 nga 180 vendet e analizuara nga RSF ndodhen në gjendje financiare të pasigurt.
Sulmet shtrihen edhe ndaj gazetarëve individualë. Ata që bezdisin pushtetin shpesh ekspozohen, ngacmohen dhe kërcënohen, veçanërisht gratë. Sipas një ankete të OKB-së, 75% e gazetareve kanë përjetuar abuzim online dhe 42% janë kërcënuar ose ngacmuar fizikisht. Ligjet e sigurisë kombëtare ose rregulloret kundër “lajmeve të rreme” përdoren për të ndëshkuar raportime të padëshiruara. Në disa raste, gazetarët ndiqen penalisht për akuza që nuk lidhen drejtpërdrejt me profesionin e tyre.
Në Filipine, në janar, gazetarja Frenchie-Mae Cumpio u dënua me 12 deri në 18 vjet burg për “financim terrorizmi”, akuza që ajo i mohon, duke pretenduar se provat iu montuan nga forcat e sigurisë.
Teknologjia ka ndryshuar gazetarinë dhe ka krijuar forma të reja shprehjeje. Çdokush me një telefon mund të dokumentojë dhunën policore dhe ta publikojë atë, duke ushtruar një kontroll publik të dobishëm. Megjithatë, në tërësi, revolucioni dixhital nuk ka qenë aq çlirues sa pritej. Regjimet autoritare mbyllin internetin kur përballen me protesta, ndërsa demokracitë e brishta përdorin metoda më të sofistikuara: ligje për privatësinë që mbrojnë politikanët nga vëzhgimi, përgjime dixhitale për të zbuluar burimet e gazetarëve dhe, në disa raste, rrjedhje të qëllimshme materialesh komprometuese.
Një ndryshim tjetër i rëndësishëm lidhet me rolin e Shteteve të Bashkuara. Dikur, Uashingtoni ishte një mbrojtës aktiv i lirisë së shtypit në botë. Administrata Trump ka ndërprerë subvencionet për mediat e pavarura ndërkombëtare dhe ka mbyllur disa transmetues publikë, si Radio Free Asia. Për më tepër, presidenti Trump ka treguar se nuk ushtron presion diplomatik për lirinë e shprehjes, duke i lënë udhëheqësit autoritarë nga Azerbajxhani deri në El Salvador më të lirë të shtypin gazetarët kritikë.
Mbështetësit e masave shtrënguese shpesh argumentojnë se edhe mediat duhet të mbajnë përgjegjësi. Por ata anashkalojnë faktin se mekanizmat e llogaridhënies tashmë ekzistojnë: lexuesit mund të heqin dorë nga abonimet, të dëmtuarit mund të padisin për shpifje dhe drejtuesit mediatikë japin dorëheqjen kur gabimet janë serioze. Gazetaria ka mangësitë e saj, por pengimi i saj sjell pasoja të rënda. Një ekosistem i fortë informimi, sapo shkatërrohet, rindërtohet me vështirësi. Një botë me më pak liri të medias do të jetë më e korruptuar dhe më keq e qeverisur.
Lini një Përgjigje