FLASH
Shkruar nga Gideon Rachman
Ndonëse skeptikët besojnë se rendi i vjetër ka vdekur, reagimi në rritje i aleatëve dhe humbjet e fundit elektorale të lëvizjes MAGA sugjerojnë se një restaurim i Amerikës tradicionale mbetet ende i mundur. Ky proces do të jetë i vështirë dhe potencialisht i trazuar, por historia tregon se demokracitë kanë forcën t’i korrigjojnë devijimet e tyre.
“Janë vetëm 4 vite…”, tha duke psherëtirë një zyrtar i lartë britanik, fill pas fitores së Donald Trump në zgjedhjet presidenciale të vitit 2024. Logjika ishte e qartë: aleatët e Amerikës duhej të duronin sa të mundnin gjatë presidencës së dytë të Trump.
Pastaj do të rikthehej Amerika e dikurshme. Por një vit më vonë, atmosfera ka ndryshuar rrënjësisht. Në fjalimin e tij tashmë të famshëm në Davos, kryeministri i Kanadasë, Mark Carney, pohoi: “Ne e dimë se rendi i vjetër nuk do të kthehet më!”.
Ky qëndrim po bëhet gjithnjë e më i përhapur. Premisa e re është se presidenca Trump nuk përbën një anomali kalimtare. Përkundrazi, Trump përfaqëson forca që kanë hedhur mirë rrënjë në Amerikë dhe që nuk do të zhduken me largimin e tij nga Shtëpia e Bardhë.
Pra, nuk do të ketë një rikthim në status quo ante, as në arenën ndërkombëtare, as brenda vetë SHBA-së. Megjithatë, si çdo mendim në modë, edhe ky këndvështrim meriton një shqyrtim kritik.
Ndërsa sjellja e Trump po bëhet gjithnjë e më e pajustifikueshme, si brenda ashtu edhe jashtë vendit, ka nisur të marrë formë një reagim i ashpër dhe legjitim kundër tij. Ky reagim mund të fitojë vrull dhe të kulmojë përfundimisht në një kundërshtim të plotë të lëvizjes MAGA.
Aleatët e Amerikës po fillojnë të artikulojnë qëndrimet e tyre dhe të rizbulojnë guximin e tyre. Fjalimi i Carney-t ishte një shembull. I tillë ishte edhe dënimi nga Sir Keir Starmer i denigrimit që Trump u bëri sakrificave të trupave britanike dhe aleate në Afganistan.
Javës që shkoi, kryetari i parlamentit polak refuzoi të nënshkruante një peticion që kërkonte akordimin e Çmimit Nobel për Paqen për Trump. Një deputet tjetër polak vuri në dukje: “Koha kur Neroni, nën kërcënimin e ndëshkimit, kërkonte njohjen e talenteve të tij muzikore, është konsideruar si fillimi i rënies së Perandorisë Romake…”.
Reagimi që do të ketë një peshë reale duhet të ndodhë brenda vetë SHBA-së. Edhe atje ka më në fund lëvizje. Amerikanët e thjeshtë dolën me mijëra në rrugët e Minneapolis-it për të protestuar kundër taktikave të dhunshme të agjencisë ICE, të cilat u morën jetën dy qytetarëve.
Anëtarë të lartë të vetë partisë së presidentit janë deklaruar kundër ngjarjeve në Minesota dhe kanë hedhur poshtë kërcënimet e Trump ndaj Grenlandës. Shumë republikanë u tmerruan haptazi nga meme-ja raciste që presidenti postoi rreth familjes Obama, çka e detyroi Shtëpinë e Bardhë ta fshinte atë.
Edhe drejtuesit kryesorë të biznesit kanë nisur ta ngrenë zërin publikisht. Javën e kaluar, Ken Griffin i Citadel, një donator republikan dhe menaxher i fondeve spekulative, vuri në dukje se vendimet e administratës Trump kanë qenë “shumë, shumë pasuruese” për familjen e tij.
Por asgjë nga këto nuk do të ketë rëndësi nëse populli amerikan vazhdon të votojë për Trump dhe pasuesit e tij. Megjithatë, zgjedhjet e fundit të jashtëzakonshme kanë rezultuar negative për republikanët MAGA, madje edhe në bastione tradicionale si Teksasi, Luiziana dhe Florida.
Figura të larta në partinë e Trump po shprehin shqetësimin se republikanët mund të humbasin si në Kongres, ashtu edhe në Senat në zgjedhjet e mesmandatit në nëntor. Reagimi në rritje kundër Trump po shton vazhdimisht gjasat që presidenca e tij të shihet përfundimisht si një devijim grotesk dhe jo si një ndryshim i qëndrueshëm.
Ideja se SHBA-ja nuk do të jetë kurrë në gjendje të rikthehet te politikat e epokës para-Trump tingëllon pragmatike dhe realiste. Por shtetet mund ta kthejnë kohën pas. Greqia e restauroi demokracinë e saj në vitin 1975, pas shtatë viteve nën sundimin e juntës së kolonelëve.
India jetoi nën gjendjen e jashtëzakonshme për 21 muaj në vitet 1970 me shkelje të gjera të lirive civile derisa Partia e Kongresit në pushtet u mund vendosmërisht në zgjedhjet pasuese.
Duke shkuar pak më tej në histori, Anglia përjetoi një luftë civile dhe një republikë 11-vjeçare, përpara se të restauronte monarkinë në vitin 1660. Pse duhet hedhur poshtë ideja e një restaurimi amerikan?
Nëse kjo tingëllon tepër optimiste, merrni në konsideratë Qendrën Kennedy e emërtuar tashmë Qendra Trump-Kennedy nga vartësit e presidentit. Kush beson vërtet se qendra kryesore e arteve në Uashington do të mbajë në përjetësi emrin Trump-Kennedy?
Në një moment në të ardhmen, emri i Trump do të hiqet nga ndërtesa dhe i gjithë ky episod i turpshëm do t’i lihet harresës së kaluarës. Por ekziston një kthesë. Kur u bë e qartë se artistët dhe audienca po e bojkotonin Qendrën e re Trump-Kennedy, administrata njoftoi se ajo do të mbyllej për dy vjet për “riparime”.
Duke gjykuar nga fati i krahut lindor të Shtëpisë së Bardhë, kush e di se si do të duket ndërtesa në vitin 2028? Trump ka edhe tre vite në detyrë dhe mund të shkaktojë ende shumë dëme ndaj Qendrës Kennedy dhe, më e rëndësishmja, ndaj vetë SHBA-së.
Instinktet antidemokratike të presidentit përbëjnë rrezikun më të madh. Amerika mund të vendosë ta refuzojë Trump-in, por ai ka pak gjasa që ta pranojë atë verdikt. Trump e tregoi paaftësinë e tij për të toleruar humbjen pas zgjedhjeve të vitit 2020. Ai nuk do të largohet qetësisht. Trump është tashmë i rrethuar nga besnikë të devotshëm dhe duket se gëzon një mbështetje thelbësore prej rreth 40 për qind të vendit.
Kjo sugjeron se mund të ketë më shumë dhunë dhe trazira civile përpara se të mund të ndodhë vërtet një restaurim i pushtetit amerikan tradicional. Duke pasur parasysh të gjitha këto paqartësi, është e kuptueshme që vendet të reduktojnë varësinë e tyre nga Amerika.
Por, teksa diversifikojnë marrëdhëniet e tyre dhe mbrohen nga rreziqet e mundshme lidhur me SHBA-në, aleatët e Amerikës duhet të mbeten mendjehapur. Kombet, ashtu si njerëzit, ndonjëherë mund t’i braktisin gabimet e tyre dhe të rimëkëmben. Pas Trumpit, mund të rikthehet Amerika e dikurshme./Përshtati "Pamfleti" nga "Financial Times"
Lini një Përgjigje