FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Nëse ecni nëpër qytetin rus të Jekaterinburgut, mund të hasni disa qen që mbajnë disa parzmore ngjyrë portokalli...
Qentë endacakë, sillen rrugëve duke mbajtur në trup pajisje që veprojnë si “hot spot Wi-Fi” për të siguruar qasjen në internet në rastin e ndërprerjes energjisë. Kjo metodë, bllokimet e synuara dhe rregullave të reja të kontrollit, po e çojnë Rusinë drejt një izolimi dixhital të paparë.
Nëse ecni nëpër qytetin rus të Jekaterinburgut, mund të hasni disa qen që mbajnë disa parzmore ngjyrë portokalli. Sado e çuditshme që mund të duket, ato u janë vendosur nga njerëzit për të siguruar funksionimin e internetit në Rusi.
Qentë endacakë janë pjesë e projektit projekti Lai-Fi, një startup që i ka pajisur kafshët e rrugës me pika Wi-Fi të instaluara në shpinën e tyre. Synimi është të krijohet një rrjet i lëvizshëm dhe elastik, i aftë të sigurojë lidhjen e internetit në Rusi edhe gjatë ndërprerjeve të energjisë elektrike, të cilat janë gjithnjë e më të zakonshme në Federatën Ruse.
Kjo po i jep qenve endacakë një rol të dobishëm shoqëror (dhe ndoshta një familje). Prej ditësh, disa qytete në Rusi kanë përjetuar ndërprerje gjithnjë e më të shpeshta të internetit. Dhe ndërsa kafshët endacake të Jekaterinburgut marrin ushqim dhe disa përqafime nga kalimtarët që kërkojnë sinjal, banorët po përballen me shqetësimet e lidhjeve gjithnjë e më të paqëndrueshme të rrjetit.
Autoritetet ruse, kanë filluar të kufizojnë ose bllokojnë qasjen në internet, sidomos me celularët, për t’iu kundërvënë sulmeve ukrainase me dronë, të cilat mbështeten tek rrjetet mobile për të funksionuar. Rezultati është një ndërprerje e ndërprerë e energjisë që po ngadalëson komunikimet, shërbimet dhe disa sektorë të ekonomisë në disa qytete ruse.
5.000 ndërprerje të WhatsApp brenda një dite
Mbrëmjen e 2 dhjetorit, guvernatori i rajonit të Leningradit, Alexander Drozdenko, dha alarmin për një sulm ukrainas me dronë, duke theksuar se “mund të ulet shpejtësia e internetit në celular”. Edhe pse emergjenca kishte mbaruar që herët në mëngjes, banorët raportuan probleme gjatë gjithë pjesës tjetër të ditës.
Dhe kjo nuk është hera e parë që ndodh. Ndërsa Moska dhe Uashingtoni po përpiqen pa sukses të ringjallin negociatat për Ukrainën - me NATO-n që po shqyrton mundësinë e ndërmarrjes së “sulmeve kibernetike parandaluese” dhe me Kremlinin që pretendon se ka pushtuar Pokrovskun, një pretendim i mohuar shpejt nga Kievi - mijëra raportime po merren çdo ditë në faqen e internetit të monitorimit të internetit sboj.rf.
Platforma ËhatsApp u bllokua mbi 5.000 herë brenda një dite. Dhe ndërsa sistemi i mesazheve deri më tani, i kishte shpëtuar ndalimeve ruse të vendosura për produktet e tjera Meta si Instagram dhe Facebook, ditët e tij tani do të jenë të numëruara.
Roskomnadzor, Shërbimi Federal për Mbikëqyrjen e Komunikimeve, ka deklaruar se WhatsApp do të bllokohet plotësisht në Rusi. Arsyeja: po përdoret për të organizuar “veprime terroriste”. Ndër arsyet e tjera prapa kësaj bllokade, shpjegoi Anton Gorelkin, Zëvendëskryetari i Parë i Komitetit të Dumës Shtetërore për Politikën e Informacionit, ishte rrjedhja e të dhënave diplomatike.
Ai po i referohej telefonatave të përgjuara midis të dërguarit special të Trump, Stiv Uitkof, dhe këshilltarit diplomatik të Putinit, Juri Ushakov, dhe më pas me kreun e fondit sovran rus të pasurisë, Kiril Dmitriev. Në fund të nëntorit, Bloomberg transkriptoi dhe publikoi bisedat, të cilat ngritën dyshime se rrethi i ngushtë i presidentit amerikan po bashkëpunonte me rusët, dhe se plani fillestar i paqes ishte një produkt i Moskës.
Me pak fjalë, lufta po zhvillohet edhe për telekomunikacionin. Ose më saktë, për kontrollin e tyre. Dhe ndërsa po shpeshtohen ndërprerjet e energjisë elektrike, popullsia ruse po fillon të pyesë veten nëse do të duhet të mësohet me kthimin në epokën para internetit.
Kufizimet e internetit
Autoritetet ruse kishin vendosur kufizime në internet që në shkurt të vitit 2022, menjëherë pas pushtimit të Ukrainës. Fillimisht, kjo ishte censurë ushtarake , e cila më vonë u shtri edhe në shtypin e pavarur. Gati njëkohësisht, Bashkimi Evropian ndaloi dy mediat më të njohura pro-qeveritare ruse jashtë vendit: kanalin televiziv shtetëror RT (Russia Today) dhe gazetën online Sputnik, të cilat Brukseli i konsideronte si mjete dezinformimi.
Në mars 2022, një gjykatë ruse e shpalli Meta-n një organizatë ekstremiste, duke ndaluar qasjen në Facebook dhe Instagram në Rusi. Edhe Google News është bllokuar, ndërsa YouTube po përjeton kohët e fundi një ngadalësim të madh. Më 4 dhjetor, Roskomnadzor njoftoi bllokimin e FaceTime, shërbimit të video thirrjeve në pajisjet Apple, sepse sipas saj po përdorej “ për të rekrutuar kriminelë dhe për të kryer mashtrime”.
Sipas projektit Setevye Svobody, i cili është i listuar si “agjent i huaj” nga autoritetet ruse, që nga viti 2022 në Rusi janë regjistruar 637.000 raste ndërhyrjeje në lirinë online, me një rritje prej 40 për qind krahasuar me vitin e kaluar. Shumica e rasteve përfshinin bllokimin e faqeve të internetit dhe adresave IP. Pastaj erdhi mbyllja e VPN-ve, shërbimit që lejon qasjen në faqet e internetit të bllokuara. Dhe në korrik 2023, si pjesë e një ushtrimi, Rusia shkëputi për disa orë nga interneti global rrjetin e saj kombëtar (RuNet).
Ky test, i përshkruar si “një sukses”, ishte hartuar për të testuar qëndrueshmërinë e një rrjeti sovran që do t’i lejonte vendit të shkëputej nga interneti global në çdo kohë, duke forcuar kështu kontrollin e tij mbi informacionin online, ashtu si modelet kineze dhe koreano-veriore.
Ushtrime të ngjashme u kryen 3 herë në vitin 2023. Për t’i kundërshtuar këto masa, Ministria Ruse e Zhvillimit Dixhital, ka publikuar të ashtuquajturat “lista të bardha”, një regjistër i faqeve të internetit dhe shërbimeve online që duhet të funksionojë edhe gjatë ndërprerjeve të energjisë. Lista përfshin portalin e shërbimeve shtetërore Gosuslugi, rrjetet sociale ruse VK dhe Odnoklassniki, motorin e kërkimit Yandex dhe disa tregje lokale. Zhvillimet e fundit ndodhën në shtator.
I pari është një ligj që ndalon kërkimin dhe shikimin e të ashtuquajturave “materiale ekstremiste” në internet; ndërsa tjetri është futja e shërbimit shtetëror të mesazheve Maks - shpesh i krahasuar me shërbimin kinez WeChat - i cili supozohet të instalohet automatikisht në të gjitha pajisjet e reja mobile dhe supozohet të përdoret në shkolla dhe kompani të mëdha në vend.
Liria online në rrezik, jo vetëm në Rusi
Gati 4 vjet pas fillimit të luftës në Ukrainë, liria dhe siguria janë gjithnjë e më shumë në rrezik, madje edhe në internet. Sipas një raporti të ri nga Freedom House, liria globale e internetit ka rënë për vitin e 15-të radhazi.
Ndërsa Kina dhe Mianmari mbeten vendet më të këqija në botë për lirinë në internet, rënie kanë pësuar edhe shumë nga vendet e klasifikuara si “të lira”. Përkeqësimi më i ndjeshëm në grupin e vendeve të “lira”, ka të bëjë me Gjeorgjinë, e ndjekur nga Gjermania dhe Shtetet e Bashkuara.
Në Gjermani, thekson Freedom House, “autoritetet kanë nisur procedura penale kundër njerëzve që kritikuan politikanët, dhe kërcënimet nga grupet e ekstremit të djathtë e kanë inkurajuar më tej autocensurën online”. Edhe në Shtetet e Bashkuara, kufizimet në rritje në hapësirën qytetare, kërcënojnë të kufizojnë aktivizmin dixhital, siç dëshmohet nga arrestimi i disa qytetarëve të huaj për shprehje online jo të dhunshme.
Një sistem për një kontroll të hekurt
Ndërsa masat e miratuara në Rusi, ndërprerjet e energjisë, ndalimet, futja e shërbimeve të reja shtetërore - mund të duken si një reagim kaotik ndaj kërcënimeve dhe sanksioneve perëndimore, ekspertët thonë se ato në fakt janë pjesë e një plani specifik: ndërtimi i një modeli të ri dixhital, në të cilin shteti jo vetëm monitoron përdoruesit, por kontrollon vetë qasjen tek informacioni.
Dhe infrastruktura teknike për të shtrënguar masat e rrepta ekziston aktualisht. Siç shpjegon media e pavarur ruse, është ndërtuar gradualisht një sistem që lejon kontrollin e rrjedhës së të dhënave, shpejtësisë dhe qasjes tek shërbimet individuale.
Një sistem i projektuar fillimisht si një mjet mbikëqyrjeje, pastaj si një filtër dhe tani si një çelës kryesor. Në zemër të këtij sistemi, janë dy mjete kryesore: SORM, një platformë përmes së cilës shërbimet e sigurisë mund të marrin të dhëna dhe informacione nga operatorët; dhe DPI (Deep Packet Inspection), një teknologji që e lejon shtetin të menaxhojë trafikun: të ngadalësojë YouTube, të bllokojë thirrjet në WhatsApp dhe Telegram dhe të pengojë VPN-të.
Duke filluar nga 1 janari 2026, operatorët celularë në Rusi do të jenë të detyruar të ruajnë të dhënat e mesazheve të përdoruesve jo më për 1 por për 3 vjet. Për më tepër, duke filluar nga 1 marsi, Roskomnadzor do të ketë autoritetin ekskluziv për të shkëputur RuNet nga pjesa tjetër e internetit global./Përshtati "Pamfleti" nga "Wired"
Nuk e di se kush ua pershtat, por nuk ka qytet me emer Jekaterinburg por Ekaterinburg