FLASH
Shkruar nga Andrea Muratore
Konflikti në Gjirin Persik ka shkaktuar një kolaps të furnizimit global, duke e shndërruar krizën e çmimeve në një mungesë reale fizike të kerozinit, karburantit për avionët. Pa një zgjidhje diplomatike të shpejtë, racionimi i tij dhe anulimi i mijëra fluturimeve po paralizojnë lëvizjen e njerëzve dhe tregtinë ndërkombëtare...
Oferta globale e karburantit për aviacion po kolapson si pasojë e valës së gjatë të Luftës së Tretë të Gjirit. Pavarësisht rezultatit të negociatave të ndërlikuara SHBA-Iran për të shmangur një përshkallëzim të ri pas qershorit 2025 dhe periudhës shkurt–prill 2026, situata nuk pritet të përmirësohet në afat të shkurtër.
Nga një problem çmimesh, karburanti i avionëve po përballet tashmë me mungesë reale fizike. Pasi kompania Lufthansa njoftoi se do të shkurtojë të paktën 20 mijë fluturime deri në fund të vitit dhe 7 aeroporte italiane paralajmëruan racionim karburanti, po bëhet gjithnjë e më e qartë se kriza ka një natyrë strukturore.
Karburanti për avionët po bëhet gjithnjë e më i pakët
Analisti gjeopolitik Aidan Simardone publikoi në profilin e tij në platformën X një grafik që tregon rënien strukturore të sasisë së kerozinit që transportohet me anije në nivel global.
Ka një rënie me rreth 40 për qind krahasuar me janarin, kur transportoheshin rreth 5 mijë tonë në ditë, kundrejt rreth 3 mijë tonëve sot. Në qendër të krizës është bllokimi i Ngushticës së Hormuzit, i kombinuar me dëmet në furnizimin me naftë dhe në kapacitetet e rafinimit të vendeve të Gjirit, të shkaktuara nga reagimi iranian ndaj sulmit izraelito-amerikan.
Sipas televizionit amerikan CNBC, rreth 25-30 për qind e karburantit global për avionë kalon përmes kësaj rruge detare, ndaj ndërprerja e saj i ka tronditur rëndë tregjet. Po ku ndihet më shumë goditja?
Në vendet që varen më shumë nga importet për të përmbushur konsumin e përditshëm, sidomos në ekonomitë e zhvilluara ku karburanti i aviacionit përdoret për fluturime logjistike, tregtare dhe civile, si dhe për të mbështetur turizmin ndërkombëtar.
Kush varet më shumë nga importet?
Sipas analistit John Kemp, Britania e Madhe (8.4 milionë tonë), Gjermania (5 milionë) dhe Australia (4.7 milionë) janë importuesit më të mëdhenj të karburantit për avionë. Italia renditet e shtata në botë me 2.2 milionë tonë në vit, pas Francës (e pesta) dhe përpara Zvicrës (e nënta) dhe Irlandës (e njëmbëdhjeta), duke reflektuar dobësitë strukturore të sektorit të transportit ajror.
Një dobësi strukturore
Këto dobësi po kthehen në varësi sistemike. Rreziku për vendet evropiane është i krahasueshëm me atë të vendeve aziatike, të cilat po përballen me mungesa serioze. Për të gjithë ekziston rreziku i një vale inflacioni, i nxitur nga mungesa e kerozinit dhe produkteve të lidhura me aviacionin.
Ndërsa kompanitë ajrore po ulin pritshmëritë për fitime, çmimet e këtij burimi jetik mbeten të larta. Edhe në SHBA, që kanë kapacitete më të mëdha prodhimi të brendshëm, çmimet janë rritur me afro 50 për qind që nga fillimi i Luftës së Tretë të Gjirit.
Sipas Bloomberg, në mungesë ndikon edhe rritja e kërkesës ushtarake, e cila devijon një pjesë të madhe të furnizimit nga tregu civil drejt sektorit të mbrojtjes. Ky zhvillim krijon një skenar kritik jo vetëm për financat e kompanive ajrore, por edhe për vetë strukturën e globalizimit, duke goditur aftësinë e transportit ajror për të lidhur vendet dhe për të lehtësuar tregtinë dhe lëvizjen e njerëzve.
Ashtu si kriza të mëparshme si 11 Shtatori 2001 apo pandemia e Covid-19, Lufta e Tretë e Gjirit po prek një nga arteriet më të ndjeshme të sistemit global, duke e bërë botën, të paktën përkohësisht, më të vogël dhe më të fragmentuar./Pamfleti nga “Inside Over”
Lini një Përgjigje