FLASH
Shkruar nga Ditmir BushatiDie Initiative des albanischen Premierministers und des serbischen Präsidenten erzeugt einen Nebelkerzenvorhang, da sie Modelle vorschlägt, die nicht miteinander in Zusammenhang stehen: die Teilnahme am EU-Binnenmarkt und am Schengen-Raum bei gleichzeitigem Verzicht auf die EU-Mitgliedschaft.
Die enthusiastischen Versprechen, die Verhandlungen bis 2027 und den Beitrittsprozess zur Europäischen Union bis 2030 abzuschließen, wurden etwas von der gemeinsamen Initiative des albanischen Ministerpräsidenten und des serbischen Präsidenten überschattet, die in der Frankfurter Allgemeinen Zeitung veröffentlicht wurde und in der sie den Verzicht auf die Mitgliedschaft und die Akzeptanz einer Art „Beziehung zweiter Ordnung“ zur EU vorsahen.
Seit der russischen Aggression in der Ukraine hat sich die Erweiterungspolitik der EU gewandelt. Vom letzten EU-Beitritt Kroatiens im Jahr 2013 bis Februar 2022 war die Erweiterung ein stockender und politisch umstrittener Prozess. Infolge des Krieges wird sie nun als wichtiges Instrument der europäischen Sicherheit betrachtet.
In diesem Kontext wird die Erweiterung zunehmend nicht nur genutzt, um Länder im Hinblick auf Rechtsstaatsreformen und nachhaltige wirtschaftliche und soziale Entwicklung auf die Mitgliedschaft vorzubereiten, sondern auch, um ihre Widerstandsfähigkeit zu stärken, indem sie geopolitisch an die EU angeglichen werden – in einem Sicherheitsumfeld, das vom Krieg auf dem Kontinent geprägt ist. Ein Krieg, der nun schon im fünften Jahr andauert.
Vor diesem Hintergrund hat sich die Debatte darüber, ob der Erweiterungsprozess neue institutionelle Modelle erfordert, um ihn zu intensivieren, verstärkt. Unter anderem wurden folgende Ansätze vorgeschlagen: (i) ein schrittweiser Beitrittsprozess oder ein Prozess mit verschiedenen Phasen, wobei jede Phase an den Abschluss bestimmter Reformen geknüpft ist; (ii) die Integration in den EU-Binnenmarkt als Zwischen- und Vorbereitungsphase zur Erleichterung des EU-Beitritts; (iii) eine umgekehrte Erweiterung, die dem Beitritt Vorrang vor der Erfüllung der Kriterien einräumt und mit entsprechenden Garantien für deren Erfüllung durch die EU-Mitgliedschaft einhergeht.
Diese Vorschläge zielen darauf ab, die geopolitische Dringlichkeit mit dem aktuellen Rahmen des EU-Beitrittsprozesses in Einklang zu bringen. Von den genannten Vorschlägen wurde der Vorschlag der „umgekehrten Erweiterung“ von den EU-Mitgliedstaaten abgelehnt, die auf einem Prozess bestehen, der Rechtsstaatsreformen mit geopolitischer Angleichung verbindet.
Die Initiative des albanischen Premierministers und des serbischen Präsidenten dient derweil als Nebelkerze, da sie Modelle vorschlägt, die nichts miteinander zu tun haben: die Teilnahme am EU-Binnenmarkt und am Schengen-Raum bei gleichzeitigem Verzicht auf die EU-Mitgliedschaft.
Bei einem Thema wie der EU-Mitgliedschaft, die nach dem NATO-Beitritt als nationales Ziel gilt, sollte die Initiative im Vorfeld einer echten politischen und gesellschaftlichen Debatte unterzogen werden. Die Regierung muss ihre Fähigkeit unter Beweis stellen, drei Aufgaben zu erfüllen: (i) die Probleme in den verschiedenen Phasen des Erweiterungsprozesses rechtzeitig zu erkennen; (ii) die vorgeschlagenen Lösungen detailliert auszuarbeiten, ohne sich der Verantwortung zu entziehen; und (iii) eine Strategie für die Umsetzung der jeweils wirksamsten Lösung transparent zu formulieren.
Wir Albaner stehen nicht vor einem Dilemma und halten unbeirrt an unserem Wunsch fest, uns den anderen Völkern der europäischen Familie anzuschließen. Daher haben wir ein Recht darauf, über die Gründe für diese Initiative informiert zu werden und gehört zu werden, was unserer Meinung nach getan werden muss, um den europäischen Weg zu beschreiten.
Die Initiative, die einem deutschen Publikum – das die Hauptlast der EU-Finanzausgaben trägt – vorgestellt wurde, stieß bei deutschen Politikern auf Ablehnung. Einzig die Erweiterungskommissarin äußerte sich dazu und sagte: „Die Befürworter haben keine Ahnung, wie viel Arbeit und Reformen nötig sind, um Teil des Binnenmarktes und des Schengen-Raums zu werden.“ Eine entmutigende Aussage im Vergleich zu ihren früheren Äußerungen, wonach „Albaniens Ziel, die EU-Beitrittsverhandlungen bis 2027 abzuschließen, zwar ambitioniert, aber erreichbar ist“. Wenn der Abschluss der Verhandlungen ein erreichbares Ziel ist, gibt es keinen Grund, warum die Teilnahme am EU-Binnenmarkt, die ohnehin weniger als eine Mitgliedschaft bedeutet, für Albanien nicht ebenfalls erreichbar sein sollte.
Jegliche Anregung oder Initiative der Kommissarin zur Einleitung eines politischen und demokratischen Prozesses, der in Albanien und Serbien völlig fehlt und solchen Initiativen vorausgehen sollte, würde als Zeichen der Sensibilität der von ihr vertretenen Institution gegenüber den Werten und Prinzipien von Demokratie, Dialog und politischer Verständigung gewertet. Gleichzeitig wäre dies ein Zeichen für die Rückbesinnung auf die besten Traditionen der Europäischen Kommission, die sich besonders für die Förderung und Achtung demokratischer Prozesse im politischen und gesellschaftlichen Leben einsetzt, anstatt unzählige Pläne, Matrizen und Strategien zu erstellen, die mitunter keine messbaren Auswirkungen auf das Leben der Bürgerinnen und Bürger haben.
MISSVERSTÄNDNISSE ÜBER DEN BINNENMARKT
Die Teilnahme am Binnenmarkt bedeutet für Nicht-EU-Länder die Anerkennung der EU-Regeln zur Umsetzung der Freizügigkeit von Waren, Dienstleistungen, Kapital und Personen, jedoch ohne die Möglichkeit finanzieller Vorteile und den Einsatz von Instrumenten zur Korrektur etwaiger Ungleichgewichte, die ausschließlich Mitgliedstaaten zur Verfügung stehen. Der Schengen-Raum hingegen ist kein Wirtschaftspaket, sondern ein strenges Vertrauenssystem, das Sicherheit, Justiz, Visapolitik und Grenzkontrollen umfasst.
Është e rëndësishme të dihet se Zona Ekonomike Europiane u krijua në vitin 1992 për të mundësuar pjesëmarrjen në tregun e brendshëm të BE-së të vendeve si Norvegjia, Islanda, Lihtenshtajni, të cilat nuk synonin anëtarësimin, por një treg të përbashkët me BE-në, për shkak të interesit ekonomik dhe politik të ndërsjellë. Vendet e lartpërmendura pranuan rregullat e mbikëqyrjes së BE-së, për shkak të madhësisë së tregut dhe standardit të lartë, pasi Zona Ekonomike Europiane përbëhet nga ekonomi të zhvilluara me institucione të konsoliduara, demokraci të përparuara, standarde sigurie dhe sundim të së drejtës. Në këtë mënyrë, si anëtarët e BE-së ashtu dhe jo anëtarët përfitojnë në një treg më të madh e më të rregulluar, ku ekonomitë kombëtare janë në gjendje të përballojnë forcat e konkurrencës dhe ku konsumatori ka më shumë mundësi zgjedhjeje.
Në praktikë kjo do të thotë se të gjitha bizneset dhe njerëzit trajtohen sikur të jenë pjesë e BE-së, dhe mund të vendosen e lëvizin lirisht kudo bizneset e tyre, pa kurrfarë pengese, tarifore apo jo-tarifore. Gjithashtu, rregullat e prokurimit publik janë në mbështetje të tregut të brendshëm. Parimet e përgjithshme të tregut si mos-diskriminimi, transparenca, trajtimi i barabartë, njohja e ndërsjellë, proporcionaliteti aplikohen edhe për prokurimin publik.
A mund të jetë modeli i Norvegjisë, Islandës dhe Lihtenshtajnit i zbatueshëm në rastin e Shqipërisë dhe Serbisë? Ky mund të ishte një opsion që duhej eksploruar shumë kohë më parë në bashkërendim edhe me nismat e integrimit rajonal. Ky i fundit është konsideruar gjithnjë si parakusht për anëtarësimin në BE. Por fatkeqësisht vijon të mbetet i pashfrytëzuar siç duhet ose i keqshfrytëzuar.
Në Samitin e Sofjes në vitin 2018, BE-ja dhe Ballkani Perëndimor u angazhuan për krijimin e Tregut të Përbashkët Rajonal të Ballkanit Perëndimor, si parapërgatitje për përfshirjen e rajonit tonë në tregun e brendshëm të BE-së. Në vend që të punonin për përshpejtimin e këtij procesi të ndërlikuar që kërkon përmbushjen e standardeve europiane, Kryeministri i Shqipërisë dhe Presidenti i Serbisë krijuan një projekt paralel, të quajtur Ballkani i Hapur, qëllimi dhe rezultatet e të cilit mbeten edhe sot të paqarta.
Mund të tingëllojë ironike, por sapo Shqipëria përparoi me grup-kapitujt për anëtarësim në BE, e braktisi Ballkanin e Hapur. Teksa presim Raportin për Piketat e Ndërmjetme dhe qëndrimin e përbashkët të BE-së për grup-kapitullin e parë që ka lidhje me sundimin e së drejtës dhe që është përcaktues për cilësinë dhe shpejtësinë me të cilën do të mbyllen kapitujt e anëtarësimit në BE, Shqipëria ribashkohet me Serbinë duke deklaruar heqjen dorë nga anëtarësimi dhe pranimin e njëfarë raporti “të nivelit të dytë” me BE-në.
Duke lënë mënjanë kontekstin e mësipërm kontradiktor, në shikim të parë, kërkesa për t’u bërë pjesë e tregut të brendshëm të BE-së mund të duket tërheqëse, pasi njerëzit me të drejtë orientohen për nga përfitimet ekonomike kudo në botë. Shqiptarët dhe serbët nuk bëjnë përjashtim në këtë drejtim. Mjafton të kujtojmë impaktin që pati tek qytetarët dhe bizneset rënia e ‘Murit të Schengen-it” dhe sigurimi i lëvizjes pa viza.
Mirëpo në BE nuk ka asgjë falas. Sidomos kur bëhet fjalë për tregun e brendshëm, i cili, është një nga format më të sofistikuara të integrimit ekonomik që njohim deri më sot. Pjesëmarrja në të nuk është si shëtitjet në park, por si garat olimpike, ku nevojitet stërvitje serioze dhe e përditshme. Tregu i brendshëm funksionon mbi një nivel besimi për zbatimin pa pengesa të lirisë së mallrave, shërbimeve, kapitaleve dhe njerëzve. Për ta bërë të mundur këtë, vendet anëtare të BE-së duhet të besojnë se ne kemi jo vetëm ligjet e shkruara, por edhe kapacitetin për të zbatuar rregullat dhe politikat e BE-së.
Tregu i brendshëm i BE-së nuk ka të bëjë veç me ekonominë, por mbi të gjitha me sundimin e së drejtës në ekonomi. Ndaj, integrimi në tregun e brendshëm të BE-së është i pamundur nëse nuk ndryshohet modeli i tanishëm i qeverisjes që bazohet tek personalizimi i pushtetit dhe kontrolli i plotë mbi të gjitha institucionet, metastazat e korrupsionit dhe krimit të organizuar në sektorët kritikë të ekonomisë.
Hetimet e SPAK-ut në lidhje me tenderat në infrastrukturë dhe teknologji, ndër të tjera, na dëshmojnë nevojën për të siguruar një garë të barabartë për të gjithë bizneset vendase apo europiane, duke zbatuar rregullat e prokurimit publik dhe konkurrencës. Po kështu, nevojiten politika dhe veprime që krijojnë besimin e vendeve anëtare për sa i takon zhbllokimit të fondeve të BE-së në fushën e bujqësisë dhe teknologjisë, si pasojë e shkeljeve të pretenduara dhe hetimeve të ndërmarra nga institucionet europiane dhe shqiptare. Me fjalë të tjera, çdo para që del nga buxheti i shtetit apo euro që vjen nga buxheti i BE-së dhe që prokurohet duhet t’i nënshtrohet të njëjtës logjikë.
Shkurt, pa sundim të së drejtës, demokraci dhe mirëqeverisje as që mund të imagjinohet pjesëmarrja në tregun e brendshëm të BE-së, rritja e fuqisë prodhuese, eksportuese dhe as gëzimi i përfitimeve që vijnë prej kësaj pjesëmarrjeje.
Nismëtarët bëjnë të qartë se nuk po kërkojnë integrim institucional në BE. Pra, nuk e konsiderojnë pjesëmarrjen në tregun e brendshëm si një etapë të ndërmjetme drejt anëtarësimit në BE. Austria, Suedia dhe Finlanda fillimisht u bënë pjesë e tregut të brendshëm të BE-së dhe më pas u pranuan në BE. Gjithashtu, Islanda, e cila është pjesë e tregut të brendshëm, ka paralajmëruar mbajtjen e një referendumi, për t’u konsultuar me qytetarët në lidhje më një anëtarësim të mundshëm në BE. Në rast se qytetarët do të përgjigjen pozitivisht, atëherë Islanda do të jetë vendi i 28-të i BE-së.
Pjesëmarrja në institucionet e BE-së është një element përbërës i procesit të anëtarësimit dhe pa të anëtarësimi nuk ekziston. Sado që qëllimi i nismës mund të jetë për të hapur vetëm derën e tregut të brendshëm të BE-së, duke njohur vështirësitë e hapjes së derës së madhe të BE-së, ambicia jonë nuk mund të përfundojë këtu. Aq më tepër që BE-ja është treguar bujare me Shqipërinë, duke na dhënë mundësinë për të hapur me një shpejtësi të paprecedentë të gjithë grup-kapitujt, dhe duke pritur prej nesh përmbushjen e kritereve që kanë të bëjnë me mbylljen e tyre për anëtarësimin në BE.
Nuk duhet të harrojmë se në mjedisin e tanishëm gjeopolitik BE-ja udhëhiqet jo vetëm nga logjika e tregtisë, por edhe nga logjika e sigurisë dhe madje e mbrojtjes së integritetit të tregut të vet. Prandaj, investimet gjithashtu shikohen nën prizmin e sigurisë. Është kjo arsyeja pse BE-ja ka miratuar rregullore mbi shqyrtimin e investimeve të huaja direkte. Këto elemente pasqyrohen edhe në procesin e bisedimeve për anëtarësim për të vlerësuar se kush po investon, ku po investohet dhe kush kontrollon sektorët kyç të tilla si: energjia, infrastruktura, telekomunikacioni, të dhënat dhe teknologjitë e përparuara.
ILUZIONI I SCHENGEN-it
Eksperienca e vendeve me të shkuar të ngjashme me atë të Shqipërisë dhe Serbisë tregon se vendet fillimisht janë bërë pjesë e BE-së, dhe më pas pjesë e zonës Schengen. E kundërta e asaj që propozohet në nismën e përbashkët të Kryeministrit të Shqipërisë dhe Presidentit të Serbisë, ku kërkohet pjesëmarrja në Schengen pa qenë pjesë e BE-së.
Vendeve që u anëtarësuan në BE në vitin 2004 dhe që vendosen të bëhen pjesë e Schengen-it iu deshën edhe katër vjet pas anëtarësimit në BE për t’u bërë pjesë e Schengen-it. Kroacisë, e cila u bë pjesë e BE-së në vitin 2013, iu deshën edhe dhjetë vjet të tjera për t’u bërë pjesë e Schengen-it. Ndërsa Bullgarisë dhe Rumanisë që u anëtarësuan në BE në vitin 2007 iu deshën plot tetëmbëdhjetë vjet për t’u bërë pjesë e Schengen-it. Pjesëtarët e Schengen-it që nuk janë anëtarë të BE-së janë Zvicra, Norvegjia, Islanda dhe Lihtenshtajni. Standardi i lartë i të cilëve, i pakrahasueshëm me atë të Shqipërisë dhe Serbisë, nuk ka nevojë për komente të mëtejshme.
Faktet e sipërpërmendura flasin vetë. Për t’u bërë pjesë e Schengen-it, kërkesat janë edhe më të rrepta sesa anëtarësimi në tregun e brendshëm apo anëtarësimi në BE, sepse kërkohet besim i plotë në institucionet e shtetit që po anëtarësohet, luftë pa kompromis ndaj korrupsionit dhe krimit të organizuar, bashkëpunim i plotë në fushën policore dhe gjyqësore, si dhe harmonizim i plotë me politikat e BE-së.
First of all, this cooperation means acting on European arrest warrants so that the country acceding to Schengen does not become a “safe haven” for individuals or structured criminal groups that evade justice. The balance of the Albanian police and law enforcement institutions in executing arrest warrants of structured criminal groups is extremely deficient.
Die Sensibilität gegenüber den wiederholten Forderungen internationaler Partner zur Bekämpfung organisierter Kriminalität ist gering. Sicherheitsstrukturen im Allgemeinen und die Polizei im Besonderen leiden unter dem fehlenden Vertrauen internationaler Partner. Keine Marketingstrategie und kein Aktionsplan können in diesem Bereich eisernen politischen Willen ersetzen. Entscheidend ist allein der Glaube, dass ein Land sein Territorium und seine Sicherheitsrisiken kontrolliert und dass die Strafverfolgungsbehörden für alle gleichermaßen funktionieren.
Der Weg in den Schengen-Raum ist um ein Vielfaches schwieriger und anspruchsvoller als die Erfüllung der Kriterien für die Visumfreiheit im Schengen-Raum oder die Kriterien für die EU-Mitgliedschaft. Daher sollten wir uns keiner Illusion hingeben. Unser Weg in den Schengen-Raum wird noch länger und schwieriger sein als der Weg zur Teilnahme am Binnenmarkt und zur EU-Mitgliedschaft.
NACHHALTIGER WEG
Unter diesen Umständen müssen die Initiatoren des Vorschlags selbst die Frage beantworten, warum sie von der EU etwas fordern, das unmöglich zu erreichen ist, und welchen Wert dieser Vorschlag überhaupt hat. Warum gerade jetzt diese Nebelkerze?
Was auch immer die Gründe für diese Initiative sein mögen, für Albanien ist die Vollmitgliedschaft in der EU der einzig nachhaltige Weg. Es geht darum, mit Würde an einem Tisch zu sitzen, an dem Rechte und Pflichten für alle gleichermaßen gelten, und nicht um eine zweitrangige Beziehung zur EU. Gleichzeitig bleiben die EU-Belohnungen für Reformen im Bereich der Rechtsstaatlichkeit und der geopolitischen Ausrichtung unerlässlich für die Effektivität der Erweiterung und ihre Rolle bei der Stärkung der europäischen Sicherheit.
Die EU-Mitgliedschaft kann durch den Aufbau eines Klimas der Zusammenarbeit und des politischen Verständnisses erreicht werden, das die Rechtsstaatlichkeit fördert, freie und faire Wahlen, Medienfreiheit und die konsequente Umsetzung europäischer Regeln in allen Bereichen der Regierungsführung gewährleistet. Dieses Ziel lässt sich nur durch nachhaltige Reformen und messbare Ergebnisse erreichen, nicht durch Illusionen oder die Vermeidung politischer Verantwortung.
*Die Analyse stammt von der Facebook-Seite des Autors Ditmir Bushati und ist eine Veröffentlichung der Friedrich-Ebert-Stiftung Tirana. Originaltitel: Rauchvorhang
Z. Bushati , je nje burre i mire dhe i afte por : 1. Saliu dhe Rama nuk duan kurre te hyjne ne BE. Ata jane shume te kenaqur te bejne again ne kete Shqiperi te varfer per popullin por shume te pasur per ta. 2. Argumenti me i thjeshte eshte qe ne nuk kemi Parlament te zgjedhur nga populli e si rrjedhoje te pavarur. 3. Po bejne lloj lloj marifetesh qe te sigurojne (dhe do e arrijne) paprekshmerine e perjeteshme te tyre. Ca kuptimi ka parlamenti me 140 apo 101 vete kur aktualisht jane vetem dy Sali Berisha e Edi Rama, te tjeret , me perjashtim shume te vogel, jane skorje dhe cofetina, injorante dhe by..lepires. 4. Rama ka tradhtuar Kosoven qe ndihmon hyrjen e Serbise ne BE pa njohur me pare Kosoven. Kaq nuk eshte pak, pa futur hajnine dhe deshtimin total ne investimet publike.
Totalisht dakord me parashkruesin M.