FLASH
Shkruar nga Ivo Daalder
Shtetet e Bashkuara mund të kenë ushtrinë më të fuqishme në botë, por dështimet e shumta tregojnë për një dobësi më të thellë në qasjen e tyre ndaj konflikteve ushtarake
Shtetet e Bashkuara kanë ushtrinë më të fuqishme në historinë e njerëzimit. Gjithashtu, ato nuk kanë fituar një luftë prej më shumë se 30 vitesh.
Që nga viti 1945, SHBA-ja ka zhvilluar luftëra të mëdha në Kore, Vietnam, Afganistan, Irak dhe tani në Iran. Midis tyre, vetëm Lufta e Gjirit e vitit 1991 mund të konsiderohet një sukses i vërtetë, por edhe ajo mbolli farat e katastrofave të ardhshme. Rezultatet e konflikteve të tjera kanë variuar nga ngërçi dhe humbja deri te katastrofa strategjike, ndërsa Irani mund të rezultojë gabimi strategjik më i madh që SHBA-ja ka bërë pas Luftës së Dytë Botërore.
Pse, atëherë, ushtria më e fuqishme në botë vazhdon të humbasë luftërat që vetë i nis? Përgjigjja nuk qëndron te fuqia e zjarrit, por te mënyra amerikane e të menduarit. Strategu i madh ushtarak prusian Carl von Clausewitz e përkufizoi luftën si vazhdim i politikës me mjete të tjera. Ushtria është shërbëtore e objektivave politike, një nga shumë mjetet në dispozicion dhe gjithmonë në shërbim të një qëllimi të përcaktuar qartë.
SHBA-ja e ka përmbysur këtë teori. Uashingtoni nuk e trajton luftën si vazhdim të politikës, por si dështim të politikës, si mjetin e fundit që përdoret kur diplomacia dështon, shpesh pa një rezultat politik të përcaktuar qartë. Rezultatet janë gjithmonë të njëjta: përdorim i forcës pa një objektiv përfundimtar të qartë dhe pa iu përgjigjur pyetjes që duhet t’i paraprijë çdo vendimi për luftë, si duket në të vërtetë fitorja?
Presidenti amerikan Donald Trump është shembulli më ekstrem i këtij problemi. Në Iran, diplomacia performative u zhvillua nga të dërguar që nuk kuptonin as diplomacinë dhe as fizikën bërthamore. Më pas pasoi një fushatë masive bombardimesh, e bazuar në bindjen pothuajse magjike se shkatërrimi sjell kapitullim ose, siç tha presidenti fundjavën e kaluar: ose do të kemi një marrëveshje “të mirë”, ose do t’i “hedhim në erë”. Por rezultati përfundimtar nuk do të jetë as njëra dhe as tjetra.
Ne e dimë këtë sepse, megjithëse Trump mund të jetë shprehja më radikale e qasjes së gabuar amerikane, ai nuk është aspak i vetëm në këtë.
Mënyra amerikane e luftës mbështetet mbi tri dobësi strukturore. E para është se objektivat dhe mjetet kanë ndërruar vendet: në vend që të përcaktojë objektivin politik dhe më pas të zgjedhë mjetin e duhur, Uashingtoni vepron në të kundërtën. Ai përdor mjetin ushtarak dhe shpreson që politika të vijë më pas. “Rolling Thunder” në Vietnam, “Shock and Awe” në Irak, “Epic Fury” në Iran, çdo herë SHBA-ja ka përdorur forcë dërrmuese me bindjen se shkatërrimi masiv do të prodhojë rezultatin e dëshiruar.
Kjo nuk ndodh kurrë.
Dobësia e dytë është teprimi me ambiciet. Luftërat amerikane paraqiten përmes objektivave sa më të gjera të jetë e mundur: ndryshim regjimi, transformim civilizues, vendosje demokracie, fund i terrorizmit. Por këto nuk janë objektiva; janë fantazi. Dhe fuqia ushtarake është një mjet i dobët për t’i realizuar ato.
Lufta e Gjirit pati sukses pikërisht sepse presidenti i atëhershëm George H. W. Bush e hodhi poshtë këtë logjikë. Qëllimi i tij ishte i kufizuar dhe i përcaktuar qartë: të zhbënte pushtimin irakian të Kuvajtit dhe të rikthente gjendjen e mëparshme, asgjë më shumë. Ai i rezistoi presionit të madh për të marshuar drejt Bagdadit dhe kjo përmbajtje nuk ishte dobësi. Ajo solli një koalicion të vërtetë, legjitimitet dhe fitore.
Vite më vonë në Lindjen e Mesme, presidenti George W. Bush, nën ndikimin e pikërisht atyre këshilltarëve që kishin nxitur të atin të shkonte më tej, bëri një zgjedhje tjetër. Rezultati? Një dekadë lufte, një Iran më i fuqishëm dhe një rajon shumë më pak i qëndrueshëm se më parë.
Së fundi, dobësia e tretë dhe më themelore është se planifikuesit në Uashington besojnë se forca dërrmuese mund të kompensojë motivimin asimetrik. Nuk mundet. Amerika mund të ketë forcën, por pala tjetër ka vullnetin. Vietkongu, talebanët, baathistët, revolucionarët islamikë, ata nuk tërhiqen. Nuk kanë ku të shkojnë dhe nuk kanë çfarë të humbasin.
Kur Vietkongu nisi Ofensivën Tet në vitin 1968, duke sulmuar njëkohësisht më shumë se 100 qytete, ushtria amerikane e shpalli atë një humbje të armikut. Dhe megjithëse kjo ishte taktikisht e saktë, strategjikisht ishte e kundërta. Ofensiva Tet shkatërroi mbështetjen e opinionit publik amerikan dhe ndryshoi rrjedhën e luftës. Vietkongu e dinte për çfarë luftonte, ndërsa Uashingtoni e kishte humbur prej kohësh atë orientim.
Dekada më vonë në Afganistan, zyrtarët amerikanë admironin zgjuarsinë e tyre, forcat speciale mbi kuaj, bombat me precizion dhe një regjim të rrëzuar për vetëm disa javë. Megjithatë, vetëm pak ditë para fillimit të bombardimeve, Bush pyeti: “Kush do ta drejtojë vendin” pasi talebanët të rrëzoheshin, një pyetje e arsyeshme që askujt nuk i kishte shkuar ndër mend ta bënte para se bombarduesit B-52 të mbusheshin me municione. Njerëzit mbi kuaj ishin të shkëlqyer, por nuk ekzistonte asnjë teori për atë që do të vinte më pas. Për më tepër, lideri i Al-Kaedës, Osama bin Laden, mbeti i lirë.
Pastaj erdhi Iraku, arkitektët e luftës së të cilit parashikonin një fitore të lehtë, ku trupat amerikane do të priteshin si çlirimtare. Por autoritetet pushtuese shpërndanë ushtrinë irakiane, duke dërguar qindra mijëra njerëz të armatosur dhe të poshtëruar në rrugë, pa punë dhe pa asnjë perspektivë. Kryengritja që pasoi nuk duhej të kishte habitur askënd, e megjithatë i habiti të gjithë.
Kjo logjikë u shemb edhe më shpejt në Iran. Strategjia, nëse mund të quhej e tillë, reduktohej në këtë: të vritej udhëheqësi suprem i vendit dhe të shpresohej për një pasardhës më të moderuar. Sipas raportimeve të “The New York Times”, SHBA-ja dhe Izraeli kishin vendosur shpresa te ish-presidenti Mahmoud Ahmadinejad, i cili vetë nuk është i moderuar, për të mbushur vakuumin. Por ata nuk kishin asnjë plan se si ta vendosnin atë në pushtet, asnjë plan se çfarë të bënin në rast dështimi dhe asnjë plan se si ta pengonin Teheranin të bënte atë që të gjithë e dinin se do të bënte: të mbyllte Ngushticën e Hormuzit për të gjithë trafikun detar, përveç atij të vet.
Në këtë pikë, dështimet amerikane janë tepër të shumta, të kryera gjatë shumë dekadave dhe nën shumë udhëheqës të ndryshëm, si republikanë ashtu edhe demokratë, për t’u konsideruar rastësi. Ato pasqyrojnë një dobësi më të thellë të mënyrës amerikane të luftës.
Si do të dukej, atëherë, një qasje më e mirë?
Pika e nisjes duhet të jetë më shumë përulësi dhe më pak arrogancë. Po, ushtria amerikane është e jashtëzakonshme, gjë që u demonstrua me arrestimin e presidentit venezuelian Nicolás Maduro në janar. Asnjë shërbim tjetër inteligjence nuk do të mund ta gjente Bin Ladenin dhe asnjë ushtri tjetër nuk do të mund ta nxirrte atë nga thellësia e Pakistanit pa u vënë re. Por këto aftësi të jashtëzakonshme nuk zëvendësojnë mendimin e qartë dhe strategjinë e shëndoshë.
Epërsia taktike nuk garanton sukses strategjik, po aq sa dobësia taktike nuk garanton dështim.
Udhëheqësit ushtarakë amerikanë e kuptuan këtë shumë kohë përpara se Uashingtoni ta harronte. Sekretari i atëhershëm i Mbrojtjes, Caspar Weinberger, i formësuar nga përvojat e Vietnamit dhe Libanit, paraqiti në vitin 1984 një kuadër të qartë për të vendosur kur dhe si SHBA-ja duhet të përdorë forcën ushtarake: interesa jetike të qarta, objektiva të përcaktuar dhe të arritshëm, mbështetje vendase dhe ndërkombëtare, forcë dërrmuese e përdorur për objektiva të kufizuar, një strategji të qartë daljeje dhe luftë vetëm si mjeti i fundit.
Ish-kryetari i Shefave të Shtabit të Përbashkët, Colin Powell, i cili kishte shërbyer si oficer i ri në Vietnam dhe më vonë si ndihmës ushtarak i Weinbergerit, i përsosi dhe i mprehu këto parime një dekadë më vonë. Të dy kishin parë se çfarë ndodh kur SHBA-ja lufton pa strategji dhe u përpoqën të siguronin që kjo të mos përsëritej.
Doktrina Weinberger-Powell mbetet edhe sot kuadri i duhur. Nuk është pacifizëm, por logjikë strategjike, që u zbatua me sukses në Luftën e Gjirit. Pikërisht kjo logjikë ka munguar në çdo konflikt që pasoi. Sekretari i Mbrojtjes Pete Hegseth mund t’i jetë referuar Weinbergerit si udhërrëfyes për përdorimin amerikan të forcës në Iran, por më pas shpërfilli secilin prej parimeve të tij.
SHBA-ja vazhdon të humbasë jo sepse ushtria e saj është e dobët, por sepse vazhdon të zgjedhë mjetet para se të përcaktojë objektivat. Duke pasur parasysh këtë, nuk është çudi që ushtria më e fuqishme në historinë e njerëzimit nuk arrin të fitojë luftërat që vetë nis. /Përshtati Pamfleti/
*Ivo H. Daalder është një diplomat amerikan i cili shërbeu si Përfaqësues i Përhershëm i SHBA-së në Këshillin e Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut nga maji 2009 deri në korrik 2013 nën Presidentin Barack Obama
Lini një Përgjigje