FLASH
Shkruar nga Ben Hall
Fokusi i Péter Magyar te problemet ekonomike sfidon strategjinë e Viktor Orbánit të bazuar te politika e jashtme
Zgjedhjet parlamentare në Hungari më 12 prill janë ndër më të rëndësishmet në Europë prej një kohe të gjatë. Ato do të kenë pasoja të drejtpërdrejta dhe relativisht të menjëhershme për mbrojtjen e Ukrainës, për aftësinë e Rusisë dhe Kinës për të ushtruar ndikim në Europë dhe për funksionimin efektiv të vetë Bashkimit Europian.
Nëse kryeministri Viktor Orbán humbet pas 16 vitesh në pushtet, kjo do t’i heqë demokratëve joliberalë në mbarë botën një figurë udhërrëfyese dhe model.
Kundërshtari i tij, Péter Magyar, ka kanalizuar zemërimin ndaj korrupsionit të përhapur në qeveri. Magyar u shfaq në skenën politike në vitin 2024, duke kritikuar pasurimin e elitës qeverisëse, pjesë e së cilës ka qenë edhe vetë më parë.
Financial Times ka dokumentuar sistemin e kapitalizmit klientelist dhe kontrollit politik të Orbánit në një seri artikujsh.
Mesazhi antikorrupsion i Magyar ka gjetur jehonë sepse ai e ka lidhur atë me një ekonomi hungareze në stanjacion, paga të ulëta dhe shërbime publike të dobëta.
Ndërsa Orbán e ka përqendruar sërish fushatën te ndërhyrjet e jashtme, këtë herë nga Ukraina, për të cilën ai pretendon se po përpiqet ta tërheqë Hungarinë në luftë me Rusinë, Magyar është fokusuar kryesisht te çështjet ekonomike, shëndetësia dhe arsimi.
“Është lufta kundër portofolit”, thotë Zselyke Csaky nga Qendra për Reformë Europiane.
Kush do ta paguajë ngadalësimin ekonomik të Hungarisë?
Një figurë e lartë nga partia Tisza e Magyar e përshkroi kështu situatën në Budapest muajin e kaluar: “nëse duhet të zgjedh një arsye pse Fidesz duhet të humbasë, ajo është mjedisi ekonomik dhe inflacioni i lartë i viteve të fundit. Kjo i ka bërë njerëzit të vërejnë probleme të tjera në vend. Ky është një ndryshim thelbësor. Njerëzit nuk mund të injorojnë më prapakthimin demokratik dhe korrupsionin nëse standardi i jetesës nuk po rritet.”
Performanca ekonomike e Hungarisë që nga zgjedhjet e fundit në vitin 2022 ka qenë e dobët. Një goditje globale inflacioni në vitin 2021 u përkeqësua në Hungari nga masat bujare para zgjedhjeve të Orbánit, përfshirë kthimet e taksave dhe pagesat shtesë për pensionistët. Kjo u pasua nga përpjekje të pasuksesshme të qeverisë për të kontrolluar çmimet dhe nga rënia e fortë e forintës kundrejt euros.
Inflacioni bazë arriti në 25 për qind në fillim të vitit 2023, niveli më i lartë në BE, dhe mesatarja vjetore ishte 18 për qind. Banka qendrore rriti normat e interesit në 13 për qind për të frenuar çmimet, duke ngadalësuar aktivitetin ekonomik. Recesioni në vitin 2023 u pasua nga dy vite rritje të dobët, megjithëse pritet një rimëkëmbje në vitin 2026.
Qeveria e Fidesz nuk ka arritur të adresojë problemet e sundimit të ligjit, për shkak të të cilave BE ka pezulluar rreth 20 miliardë euro fonde të rimëkëmbjes pas pandemisë, duke kufizuar investimet që mund të kishin nxitur rritjen.
Procesi i afrimit ekonomik të Hungarisë me pjesën tjetër të BE-së gjithashtu është ngadalësuar. PBB për frymë është rritur nga 65 për qind e mesatares së BE-së në vitin 2010 në 76 për qind në vitin 2023, më mirë se Sllovakia, por dukshëm më keq se Polonia apo Rumania.
Hungaria mbetet një ekonomi me paga të ulëta, me nivelin e tretë më të ulët në BE. Të ardhurat mesatare mujore neto janë 1038 euro, krahasuar me 2351 euro mesatarja e BE-së.
Fidesz ka kundërshtuar pretendimet për rënie të standardit të jetesës, duke argumentuar se pagat nominale janë rritur më shpejt se çmimet që nga viti 2021. Megjithatë, shtresat me të ardhura më të ulëta ndihen më të goditura nga rritja e çmimeve, veçanërisht kur përfshihen kostot e banimit.
Ekziston gjithashtu dyshimi mbi qëndrueshmërinë e rritjes së pagave, në kushtet e produktivitetit të ulët dhe financave publike të kufizuara. Papunësia u rrit në fund të vitit të kaluar në 4.9 për qind, niveli më i lartë në 10 vite, duke treguar se punëdhënësit mund të po reduktojnë fuqinë punëtore për shkak të kostove të larta.
Pagat mesatare u rritën me 26 për qind në janar, por kjo u ndikua ndjeshëm nga një bonus i njëhershëm për ushtarakët dhe policinë, i barabartë me gjashtë paga mujore, që shihet si një masë para zgjedhore.
Në total, qeveria ka shpërndarë përfitime fiskale dhe shpenzime për grupe të caktuara në vlerë prej 2.2 për qind të PBB-së këtë vit, sipas Këshillit Fiskal.
Këto masa kanë rënduar financat publike. Këshilli Fiskal paralajmëron se qeveria e ardhshme do të duhet të shkurtojë shpenzimet ose të rrisë taksat me 1.7 për qind të PBB-së për të përmbushur objektivat e BE-së për deficitin.
Megjithëse borxhi publik i Hungarisë është 75 për qind e PBB-së, më i ulët se mesatarja e BE-së prej 82 për qind, kostoja e shërbimit të borxhit është 6 për qind e PBB-së, më e larta në BE. Hungaria shpenzon pothuajse aq për interesat e borxhit sa për shëndetësinë publike dhe gati dyfishin e asaj që shpenzon për arsimin.
Magyar e ka bërë mungesën e financimit në shërbimet publike një nga temat kryesore të fushatës së tij.
Orbán erdhi në pushtet në vitin 2010 pasi qeveria socialiste kishte menaxhuar keq ekonominë pas krizës financiare globale. Sot situata nuk është aq e rëndë, por partia Tisza dhe disa ekonomistë të pavarur argumentojnë se hungarezët po paguajnë çmimin e një modeli ekonomik nacionalist që ka arritur kufijtë e tij.
“Orbánomics” është një kombinim i politikave industriale nacionaliste, taksimit agresiv sektorial dhe hapjes ndaj energjisë së lirë ruse dhe investimeve të mëdha industriale kineze. Ky model synonte të krijonte një klasë kapitaliste vendase të vetëqëndrueshme dhe të mbronte vendin nga paqëndrueshmëria perëndimore.
Në praktikë, sipas analizave, Hungaria ka performuar më dobët se fqinjët dhe mund të jetë më e ekspozuar ndaj goditjeve të jashtme.
Ilona Gizińska nga Qendra për Studime Lindore në Varshavë vlerëson se Hungaria ndodhet në një “kurth të të ardhurave të mesme”. Ajo mbetet e varur nga kapitali i huaj dhe prodhimi me vlerë të ulët të shtuar.
Gjatë 16 viteve të qeverisjes së Orbánit, hendeku i produktivitetit midis kompanive vendase dhe atyre të huaja nuk është ngushtuar ndjeshëm.
Sipas saj, “oligarkizimi i ekonomisë, sistemi klientelist i prokurimeve publike dhe politizimi i institucioneve kanë dobësuar konkurrencën, inovacionin dhe aftësinë e vendit për t’u ngjitur në zinxhirët globalë të vlerës.” /Përshtatur nga FT/
Lini një Përgjigje