FLASH
Shkruar nga Pamfleti
In Berlin, einst Symbol eines geteilten Deutschlands und Europas, hielt der albanische Ministerpräsident Edi Rama eine Rede zur Zukunft Europas. Rama rief Europa dazu auf, einen „Helmut-Kohl-Moment“ zu ergreifen. Euronews veröffentlichte seine Rede in voller Länge, in der Rama Brüssel offenbar belehrt, wie es zu handeln habe. Bekanntlich versteht er sich als globaler Führer und spielt nun die Rolle eines „europäischen Professors“.
Ramas vollständige Rede
Meine Damen und Herren, wenn jemand zu solchen Anlässen zu einem Vortrag eingeladen wird, gebietet es die Konvention, mit dem bekannten Satz zu beginnen: „ Es ist mir eine große Freude und eine besondere Ehre, heute Abend bei Ihnen zu sein .“
Aber so will ich es nicht ausdrücken. Denn ich bin nicht einfach nur wegen der Wichtigkeit dieses Treffens hier. Ich bin hier aufgrund eines eher ungewöhnlichen Zusammentreffens dreier Dinge: der Stadt, in der wir uns trafen, des Zeitpunkts unseres Treffens und des Themas, zu dem ich sprechen sollte.
Berlin, der Ort, an dem die vielleicht größte geopolitische Umwälzung unserer Zeit Wirklichkeit wurde. Und das nicht nur, weil die Mauer fiel. Sondern weil nach dem Fall der Mauer eine Führungspersönlichkeit hervortrat, die den Mut besaß, zu verstehen, was die Geschichte als Nächstes verlangte.
Helmut Kohl sah die deutsche Wiedervereinigung nicht als administrative Herausforderung, sondern als geopolitische Notwendigkeit. Entgegen aller Vorsicht, aller Skepsis und der gängigen Meinung seiner Zeit entschied er, dass Deutschland wieder ein Land werden sollte. Die Geschichte gab ihm Recht.
Die Suche nach einem neuen „Helmut Kohl“-Moment
Ich beginne mit Berlin und Kohl nicht, weil dieses Publikum an Deutschlands Bedeutung für Europa erinnert werden müsste. Ich tue es, weil ich zunehmend glaube, dass Europa selbst einem ähnlichen Wendepunkt entgegengeht. Einem Wendepunkt, an dem das Bewältigen der Realität durch überkommene Verfahren, Zögern und Annahmen gefährlicher wird als strategische Entscheidungen. Einem Wendepunkt, der nach einem neuen Helmut-Kohl-Moment verlangt.
Denn Europa steht heute vor einer Frage, die der damaligen Deutschlands bemerkenswert ähnelt: Ist die Wiedervereinigung lediglich ein auf unbestimmte Zeit hinausgezögerter Wunsch oder eine Notwendigkeit, die endlich erfüllt werden muss? Und das führt mich direkt zu dem Thema, zu dem ich mich äußern soll: Albaniens europäische Zukunft: Reform, Nachhaltigkeit und Innovation in einem sich wandelnden geopolitischen Umfeld.
Konrad Adenauer, einer der Gründerväter des modernen Europas, bemerkte einst weise: „Die europäische Einheit war der Traum einiger weniger. Sie wurde zur Hoffnung vieler. Heute ist sie eine Notwendigkeit für uns alle.“ Ich glaube, diese Worte sind heute aktueller denn je. Denn wir treffen uns in einer Zeit, in der die regelbasierte internationale Ordnung unter starkem Druck steht.
War has returned to Europe. Strategic competition has gone global. Technology is not only transforming economies, political systems, and societies at an unprecedented speed; it is also transforming the very way we connect with each other and experience everyday life. Demographic decline is reshaping entire regions, and a severe demographic winter threatens Europe's future.
Economic security has become inseparable from national security. Political resistance has become inseparable from informational resistance. And Europe is no longer the continent of permanent peace and prosperity that it believed itself to be until recently. Europe has once again become a great power facing great challenges at one of the great crossroads of its history.
In such circumstances, strategic hesitation becomes a luxury and fragmentation becomes a weakness.
Dear friends, You all know that I am the greatest painter among prime ministers. Some would even say among chancellors. But you don't have to be a great painter to understand that what remains of a composition often reveals more than what is put inside.
A few months ago, the European Council adopted the most ambitious integration plan since the time of Jacques Delors: one Europe, one market. A very ambitious document. Necessary. With a vision for the future. Strategic. However, one thing was missing: the Western Balkans. A region completely surrounded by the European Union. A region physically located in the heart of Europe. A region missing from Europe's vision of itself. Like an empty space in the center of the painting.
Europe painting a self-portrait that increasingly resembles Edvard Munch’s “The Scream.” Especially strange when that very space is located in one of Europe’s oldest strategic corridors.
More than two thousand years ago, the Romans built the Via Egnatia. It connected East and West. Markets with markets. People with people. Power with power. The Romans understood something that we sometimes forget: connectivity is not infrastructure. Connectivity is power. And a system is only as strong as its missing link.
Europe needs Albania
Twenty centuries later, Europe is discussing energy corridors, digital corridors, military mobility corridors, strategic supply chains, and technological sovereignty. Yet the region through which many of these corridors naturally pass remains outside the architecture.
Korridoret e energjisë që i nevojiten Evropës kalojnë nëpër gjeografinë tonë. Rrjetet dixhitale që dëshiron Evropa kërkojnë territorin tonë. Mineralet kritike që Evropa i ka rizbuluar papritur si strategjike ndodhen nën tokën tonë. Kina e kupton këtë. Rusia sigurisht që e kupton. Edhe Evropa e kupton. Megjithatë, ndonjëherë e harron kur harton planet e veta.
Dhe merrni me mend? Rruga Egnatia përshkoi kontinentin pikërisht aty ku ndodhet Shqipëria sot. Shqipëria i ka hapur të tridhjetë e tre kapitujt negociues më shpejt se çdo vend kandidat në historinë e zgjerimit. Ne po përparojmë me vendosmëri të fortë. Objektivi ynë është i qartë.
Të përfundojnë negociatat deri në vitin 2027, të bëhen anëtare të plota të Bashkimit Evropian para fundit të kësaj dekade. Dhe më lejoni të jem po aq i qartë. Për Shqipërinë, anëtarësimi nuk ka të bëjë thjesht me hyrjen në një klub. Nuk ka të bëjë me marrjen e fondeve. Nuk ka të bëjë me blerjen e stolive institucionale.
Bëhet fjalë për transformimin e shtetit tonë, të institucioneve tona dhe të mënyrës sonë të të menduarit. Bëhet fjalë për përfundimin e transformimit më të thellë demokratik në historinë tonë kombëtare. Kam qenë ndër zërat e parë nga rajoni ynë që kam mbrojtur përfitimet e shumta të integrimit gradual. Por integrimi gradual nuk mund të bëhet një shtyrje e përhershme. Nuk mund të bëhet një dhomë tjetër pritjeje.
A është ribashkimi i Evropës një ‘domosdoshmëri vërtet strategjike’?
Sepse nëse ribashkimi i Evropës është vërtet një domosdoshmëri strategjike, atëherë Ballkani Perëndimor nuk mund të mbetet i bllokuar midis vlerësimeve objektive të Komisionit dhe anktheve subjektive të shteteve anëtare. Kjo kontradiktë po bëhet gjithnjë e më e vështirë për t’u përballuar. Zgjidhja nuk është as e komplikuar dhe as e kushtueshme.
Na sillni tani në arkitekturën strategjike të Evropës. Na jepni vende përpara se të na jepni veto. Na jepni pjesëmarrje përpara se të na jepni komisionerë. Na jepni përgjegjësi përpara se të na jepni çdo zbukurim institucional. Na sillni në Bashkimin e Energjisë. Në Bashkimin Dixhital. Në korniza të përbashkëta sigurie. Në instrumente të përbashkëta financiare. Në zinxhirë të përbashkët furnizimi.
Sepse Evropa nuk mund të flasë seriozisht për autonomi strategjike, ndërkohë që ruan një boshllëk strategjik në qendër të saj.
Helmut Kohl nuk pyeti nëse ribashkimi ishte administrativisht i përsosur. Ai pyeti nëse vazhdimi i ndarjes mbetej strategjikisht i pranueshëm. Kjo është një pyetje thellësisht e ndryshme. Dhe ndoshta është pyetja që Evropa duhet t’i bëjë vetes sot.
‘Historia rrallë lëviz sepse burokracia është gati’
Historia rrallë lëviz sepse burokracia është gati. Historia lëviz sepse udhëheqësit vendosin se duhet ta bëjë. Dhe Evropa nuk mund të përballojë të kalojë kohën e saj duke rishikuar debatin e famshëm bizantin rreth seksit të engjëjve, ndërsa muret e Kostandinopojës tashmë po dridhen nga stuhia që po mblidhet jashtë. Zonja dhe zotërinj, e ardhmja e Evropës nuk do të vendoset vetëm nga gjeopolitika. Ajo do të vendoset edhe nga inovacioni.
Dhe gara e madhe e radhës midis kombeve nuk do të zhvillohet kryesisht përmes territorit. Ajo do të zhvillohet përmes inteligjencës: inteligjencës artificiale, infrastrukturës dixhitale, kërkimit shkencor, sovranitetit teknologjik, aftësisë për të inovuar më shpejt se konkurrentët. Inteligjenca artificiale nuk është thjesht një tjetër revolucion teknologjik, ajo po bëhet me shpejtësi infrastruktura nga e cila do të varen gjithnjë e më shumë fuqia ekonomike, aftësia ushtarake, lidershipi shkencor dhe rezistenca demokratike.
Sovraniteti kërkon shkallëzim
Për herë të parë që nga Revolucioni Industrial, lidershipi teknologjik mund të përcaktojë jo vetëm se kush bëhet më i pasur, por edhe se kush mbetet sovran. Evropa e kupton këtë. Kjo është arsyeja pse ajo flet gjithnjë e më shumë për sovranitetin teknologjik. Por sovraniteti kërkon shkallë. Dhe shkalla kërkon integrim.
Asnjë kontinent nuk mund të aspirojë seriozisht të udhëheqë revolucionin e IA-së, ndërkohë që vullnetarisht lë miliona qytetarë, mijëra inxhinierë, gjeografi strategjike dhe talente të pashfrytëzuara jashtë ekosistemit të saj të inovacionit. Evropa nuk mund ta fitojë garën e shekullit të njëzet e një me njërën dorë të lidhur pas shpine.
Nga ana e saj, Shqipëria po ndjek një nga transformimet më ambicioze dixhitale në Evropë. Ne po e ridizajnojmë administratën publike rreth teknologjisë. Ne kemi dixhitalizuar 95% të shërbimeve publike. Reduktimi i burokracisë është bërë një obsesion. Ne po vendosim inteligjencën artificiale në të gjithë qeverinë. Jo sepse teknologjia është në modë. Por sepse inovacioni është bërë rruga më e shkurtër nga periferia në qendër.
Një Shqipëri më e gjelbër, më dixhitale dhe më inovative nuk është e mirë vetëm për Shqipërinë. Është e mirë edhe për Evropën. Sepse konkurrueshmëria e Evropës do të varet gjithnjë e më shumë nga mobilizimi i të gjithë talentit të saj, i të gjithë gjeografisë dhe i të gjithë potencialit të saj.
Dhe Ballkani Perëndimor nuk është thjesht kandidat për anëtarësim. Ne jemi kontribues në konkurrueshmërinë e ardhshme të Evropës. Sa më shpejt që Evropa të fillojë ta shohë zgjerimin jo si një lëshim, por si një investim, aq më e fortë do të bëhet vetë Evropa.
Kjo më çon te ajo që unë e konsideroj gjithnjë e më shumë si një nga sfidat më të mëdha me të cilat përballet Evropa. Një sfidë më pak e dukshme se kërcënimet ushtarake. Më pak dramatike se krizat ekonomike. Megjithatë, potencialisht po aq e rrezikshme. Korozioni i vetë demokracisë. Për dekada të tëra kemi supozuar se më shumë informacion do të sillte automatikisht qytetarë më të informuar. Ky supozim doli të ishte i gabuar. Gënjeshtrat e sotme udhëtojnë shumë më shpejt se faktet.
‘Zemërimi përhapet shumë më shpejt se provat’
Zemërimi përhapet shumë më shpejt se provat. Algoritmet e shpërblejnë zemërimin shumë më bujarisht sesa e vërteta. Turmat dixhitale mund të bëhen më me ndikim sesa institucionet demokratike. Realitete të tëra mund të prodhohen përpara se faktet të kenë kohë të dalin në dritë. Dhe ndoshta paradoksi më i madh i epokës sonë është se ne e ngatërrojmë gjithnjë e më shumë lirinë e fjalës me lirinë e shtrirjes.
Nuk janë e njëjta gjë. Liria e fjalës është një gur themeli i demokracisë. Liria e shtrirjes është një fuqi teknologjike e paparë me të cilën asnjë demokraci nuk është përballur më parë. Gjatë gjithë historisë, çdo sistem propagande është mbështetur në të njëjtin parim: të mbytë lirinë e vërtetë të fjalës, ndërkohë që maksimizon shtrirjen e gënjeshtrave të veta. Mjetet kanë ndryshuar. Mekanizmi jo. Ajo që është e ndryshme sot është se teknologjia ka industrializuar shtrirjen.
Një algoritëm tani mund të arrijë brenda pak minutash atë që makinerive të propagandës dikur u duheshin vite për ta arritur.
Një gënjeshtër nuk ka më nevojë për një ministri. Një gënjeshtër nuk ka më nevojë për një gazetë. Një manipulim nuk ka më nevojë për një transmetues shtetëror. Një algoritëm tani mund të arrijë brenda pak minutash atë që makinave të propagandës dikur u duheshin vite për ta arritur. Në të kaluarën, sistemet autoritare kufizonin lirinë e fjalës në mënyrë që të monopolizonin shtrirjen. Sot, shoqëritë demokratike shpesh mbrojnë shtrirjen e pakufizuar në emër të lirisë së fjalës. Megjithatë, këto nuk janë e njëjta gjë. Liria e fjalës mbron qytetarët nga censura. Liria e shtrirjes u ofron fuqi të paparë atyre që manipulojnë perceptimin.
Dhe kështu përballemi me një pyetje të pakëndshme. Sa më gjatë mund të vazhdojnë shoqëritë demokratike ta trajtojnë këtë fenomen sikur të ishte thjesht një zgjatim i lirisë së fjalës. Sepse kur manipulimi i koordinuar, rrjetet e botëve bot, amplifikimi algoritmik dhe dezinformimi në shkallë industriale formësojnë perceptimin publik, ndikojnë në zgjedhje, destabilizojnë institucionet dhe shtrembërojnë vetë realitetin, nuk po diskutojmë më vetëm fjalën e lirë. Po diskutojmë për pushtetin. Po diskutojmë për sigurinë. Po diskutojmë për sovranitetin.
Evropa po investon qindra miliarda euro në aftësi ushtarake, sisteme të mbrojtjes ajrore, siguri kibernetike, mbrojtje të infrastrukturës kritike dhe autonomi strategjike. E gjithë kjo është e nevojshme. Por çfarë vlere do të kenë të gjitha këto mburoja nëse shoqëritë tona mbeten të pambrojtura kundër manipulimit sistematik të mendjeve njerëzore? Çfarë vlere do të ketë rezistenca ushtarake nëse rezistenca demokratike shembet? Çfarë vlere do të ketë siguria territoriale nëse qytetarët humbasin progresivisht aftësinë për të dalluar faktet nga trillimet?
Evropa ka nevojë për një ‘mburojë për epokën e algoritmeve’
Sfida e ardhshme e madhe e sigurisë mund të mos jetë një ushtri që kalon një kufi, por një ortek gënjeshtrash mjaftueshëm të fuqishme për të thyer vetë arkitekturën e jetës demokratike. Dhe ndryshe nga sulmet konvencionale, objektivi nuk është pushtimi i territorit. Objektivi është pushtimi i perceptimit, dobësimi i besimit, përçarja e shoqërive, paralizimi i vendimmarrjes demokratike, bërja e qytetarëve të dyshojnë për gjithçka përveç fisit të tyre.
Evropa nuk ka nevojë vetëm për një mburojë nga raketat. Ajo ka nevojë edhe për një mburojë për epokën e algoritmeve. Dhe nëse do të më duhej të zgjidhja se ku të filloja, do të filloja aty. Në javët e fundit, vendi im përjetoi një shembull të gjallë. Një projekt i propozuar për zhvillimin e turizmit në bregdetin e Shqipërisë papritmas u bë qendra e një stuhie dixhitale ndërkombëtare. Katastrofa mjedisore u paraqit si një fakt i vërtetuar. Korrupsioni u shpall i provuar para se të ekzistonte ndonjë provë. Konspiracionet shumëfishoheshin me orë. Pretendimet u bënë tituj kryesorë. Titujt kryesorë u bënë të vërteta. Të vërtetat u bënë dogma. Dhe kushdo që kërkonte prova trajtohej si i dyshuar.
E përmend këtë jo sepse vetë projekti ka rëndësi për Evropën – po. Por ajo që ka edhe më shumë rëndësi është ajo që zbuloi episodi. Zemërimi gjeneroi miliona përshtypje përpara se faktet të kishin mundësi të flisnin. Narrativat udhëtuan nëpër botë përpara se procedurat e dokumentuara të mund të udhëtonin nëpër një dhomë të vetme. Ky nuk është më një fenomen shqiptar. Është një fenomen evropian. Një fenomen amerikan. Një fenomen demokratik. Dhe nëse demokracitë dështojnë të mbrojnë dallimin midis fakteve dhe trillimit, midis shqyrtimit dhe histerisë, midis kritikës dhe linçimit dixhital, ato do të humbasin, më shpejt sesa më vonë, diçka shumë më të vlefshme se çdo argument i vetëm politik. Besimin.
‘Kur besimi zhduket, institucionet dobësohen’
And when trust disappears, institutions weaken. When institutions weaken, mainstream politics loses legitimacy. When legitimacy erodes, demagogues flourish. The center weakens. The margins widen. Politics becomes a race to the bottom, not a search for solutions. What seems extreme today is challenged by something even more extreme tomorrow. Democracy usually doesn’t collapse because people stop voting. Democracy collapses when citizens stop believing that truth exists regardless of tribal affiliation.
This is how democratic systems are emptied from within. Not through tanks. Not through coups. But through the gradual replacement of reality with competing tribes of alternative realities. This is why the future of Europe does not depend only on military strength, economic competitiveness or technological innovation. It also depends on our ability to defend reality itself. To defend evidence. To defend reason. To defend the difficult but necessary discipline of facts.
'Europe today needs courage. The courage of Adenauer. The courage of Kohl'
Meine Damen und Herren, Europa braucht heute Mut. Den Mut Adenauers. Den Mut Kohls. Den Mut zur Wiedervereinigung. Den Mut zur Innovation. Den Mut, anzuerkennen, dass Erweiterung keine Wohltätigkeit ist. Sie ist Strategie. Und den Mut, die Demokratie nicht nur gegen Angriffe von außen zu verteidigen, sondern auch gegen die schleichende Zersetzung, die sie von innen heraus schwächen kann. Albanien ist bereit. Bereit für Reformen. Bereit für Innovationen. Bereit, seinen Beitrag zu leisten. Bereit, seinen Teil der Verantwortung zu übernehmen.
Doch die eigentliche Frage ist nicht, ob Albanien bereit ist. Die eigentliche Frage ist, ob Europa bereit ist. Bereit, die unvollendeten Aufgaben seiner Geschichte zu vollenden. Bereit, seine Geografie mit seiner strategischen Vorstellungskraft zu vereinen. Bereit, bedarfsgerecht zu handeln, anstatt Zeit mit Verzögerungen zu verschwenden. Denn die Geschichte erwartet selten perfekte Abläufe.
Es erwartet eine Führung, die bereit ist, den Moment zu erkennen und entsprechend zu handeln. Und hier in Berlin, wo Deutschland einst den Mut aufbrachte, friedlich wieder zu vereinen, was die Geschichte gewaltsam getrennt hatte, wird die Frage für Europa überdeutlich: Ist Europa bereit für seinen nächsten Helmut-Kohl-Moment?
Si ta nxe goja emrin e tij. Po flet per burra shteti qe kane lene gjurme ne histori, jo per legena. c'ne ti nje hajdut ordiner, trafikant droge ben deklarata te tilla. Ata i perkasin historise ti je per burg o zoteri. Thirri mendjes sa nuk eshte vone.
Jo leksione por po i thote te verteten, dhe ketu ai gabon rende sepse po sillet si Enveri. Ti thuash Padronit te verteten = vetvrasje. Thuaja ti Pamflet te vertetat e shpirtit tend padronit, dhe per zhelesh tehequr ne mes te rruges veten do ta gjesh, neser. Sorry.