FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Kalimi nga zotërimi i hapësirës digjitale te akuzimi i algoritmit si armik zbulon një panik komunikues dhe humbje kontrolli gjatë protestave. Pyetja mbetet nëse kjo shënon fundin e një epoke ku një qendër e vetme vendoste se çfarë shihnin shqiptarët në telefonat e tyre.
Për gjashtë vjet, një qeveri e qeverisi hapësirën digjitale shqiptare me të njëjtën siguri me të cilën qeverisi vendin. Pamje pas pamjeje, fjalim pas fjalimi, gjatë 22 ditëve të Revolucionit të Flamingove, ajo e ka humbur atë siguri. Kjo është kronologjia e një kthese: si kaluam nga zotërimi i platformave te lufta e hapur kundër logjikës së tyre.
Dominimi mbi rrjetet sociale ishte infrastrukturë. Karizma apo prania vetjake luanin një rol dytësor. Ndërsa një qytetar kritik prodhonte një postim, aparati qeveritar vendoste në lëvizje një ushtri komentuesish dhe profilesh që prodhonin vëllim, cilësi grafike dhe shpërndarje që asnjë zë i vetëm nuk e përballonte. Ekspertët e quajnë këtë mekanizëm "saturizim": censurë e hapur nuk është, por mbytje e të vërtetës nën një oqean përmbajtjeje, ku kritika mbetet e bllokuar nëpër oborre të ngushta digjitale.
Krahu njerëzor i kësaj makinerie njihet në fjalorin politik shqiptar si 'patronazhizmi'. Mekanizmi është përshkruar herë pas here nga aktivistë dhe zëra opozitarë: patronazhistët komentojnë online dhe, sipas këtyre rrëfimeve, ndikojnë në renditjen e përmbajtjes përmes aplikacioneve të dedikuara që organizojnë reagimet në masë. Gjatë protestave kjo praktikë mori trajtën e frikësimit të hapur. U bënë publike raste ku profile anonime u kërkonin qytetarëve të fshinin urgjent komente kritike, duke pretenduar se dinin ku banonin, me çfarë merreshin dhe çfarë biznesi kishin.
Kulmi i kësaj logjike ishte publikimi i listave. Kur u nxor një listë me rreth 100 emra, krahasimi që u bë në shtypin shqiptar ishte i rëndë: shpallja e "armiqve të popullit", fletërrufeja e diktaturës, Enver Hoxha me Facebook. Ky ishte zotëruesi i hapësirës digjitale para 30 majit. Ky ishte "mjeshtri".
Kthesa ka një datë të saktë dhe një shkak konkret, dhe pikërisht kjo e bën të mbrojtshme. Më 30 maj, pamjet e dhunimit dhe rrëmbimit të një qytetari nga roje private sigurie në Zvërnec u përhapën në rrjete. Deri të dielën më 31 maj, kur disa qytetarë thirrën në Tiranë protestën e parë me mijëra pjesëmarrës, makineria e saturimit ishte tashmë e tejkaluar. Indinjata organike e theu murin e oborreve tradicionale dhe u derdh në bulevardin "Dëshmorët e Kombit". Mekanizmi i ndërtuar për të luftuar argumente ishte projektuar për një betejë tjetër, jo për një video dhune që prodhonte zemërim të menjëhershëm. Ai u gjend i armatosur për luftën e gabuar.
Përgjigja e parë erdhi më 1 qershor, në një fjalim mbi një orë të gjatë para Grupit Parlamentar të Partisë Socialiste. Aty Rama nuk foli për algoritmin, por për "forcat e huaja" që, sipas tij, nuk duan zhvillimin e Shqipërisë dhe po manipulonin opinionin publik. Referenca e tij kulturore ishte filmi i vitit 1997 "Wag the Dog", ku një propagandist qeveritar shpik një luftë të rreme për të zhvendosur vëmendjen, një ironi që i ktheu kah vetes pikërisht akuza që ai ngrinte ndaj të tjerëve.
Nga "forcat e huaja" abstrakte, narrativa kaloi shpejt te një armik me emër. Rreth ditës së gjashtë të protestave, gjatë një Samiti ndërkombëtar, Edi Rama dhe 'zarët' që i kanë mbetur u ankuan se Irani kishte sulmuar Shqipërinë dhe se vendi po përballej me një "luftë hibride", duke aluduar se protestat para zyrës qeveritare ishin të ndikuara nga ky armik i njohur. Rrjeti i argumenteve u zgjerua: Irani, sulmet kibernetike që nga viti 2022, ndërprerja e marrëdhënieve diplomatike me Teheranin, dhe më pas aktorë greqishtfolës, rusë dhe rrjete anti-Trump.
Kjo kornizë është quajtur "alibi e frikacakut". Lufta hibride, sipas këtyre zërave, nuk e mbulon dot krizën e thellë të besimit publik dhe as dështimin për të zbatuar strategjitë e veta. Po e njëjta logjikë ushqeu edhe një raport konfidencial të kompanisë amerikane Blackbird.AI që analizoi narrativat online rreth projektit të Zvërnecit. Kufiri i atij raporti është edhe kufiri i gjithë tezës qeveritare: ai mund të tregojë se disa narrativa u amplifikuan nga llogari të huaja, por nuk provon se këta aktorë e krijuan, e organizuan apo e mbajtën gjallë protestën. Amplifikimi është diçka tjetër nga autorësia.
Çasti që e mbyll udhëtimin erdhi më 20 qershor, sërish para grupit parlamentar, në fjalimin ku më në fund u emërua armiku i vërtetë: vetë algoritmi. Atje u ndërtua një teori e plotë. Algoritmi, u tha nga Rama, shpërblen konfliktin, indinjatën dhe frikësimin, sepse të gjitha këto prodhojnë klikime; klikimet prodhojnë kohë, koha prodhon para, dhe kështu "ekonomia e vëmendjes është bërë ekonomi politike". Qytetarët, sipas kësaj teorie, janë "skllevërit e algoritmeve", ndërsa fitimprurësit e vërtetë janë oligarkët e platformave globale.
Në të njëjtin fjalim, u zhvlerësua protesta si formë: nuk është më protestë, u deklarua, por "treg emocionesh dhe klikimesh dhe karrierash". Influencerët dhe analistët u ironizuan si profetë që lajmërojnë fundin e botës, si njerëz që po t'i vësh të masin një tavolinë ngatërrojnë gjatësinë me gjerësinë. Dhe u ofrua argumenti më i rrezikshëm, ai që do të përsëritej si refren: sheshi hapet vetëm në mbrëmje, dhe në mëngjes nuk ka njeri. Faktet e terrenit i dhanë pjesërisht material: pas tubimit masiv të 20 qershorit, vetëm rreth 30 protestues kaluan natën para selisë qeveritare. Por po ai argument e tradhton kthesen, sepse një lëvizje që mbledh qindra mijëra njerëz çdo mbrëmje për tri javë është mospranim politik i përsëritur, jo iluzion algoritmik.
Po atë ditë, autokolonat e diasporës që po vinin nga Anglia, Franca dhe Gjermania u quajtën thjesht efekt mediatik, makina "të paguara" për viralitet. Kishte kaluar plotësisht nga zotëruesi i mjetit te kritiku i mjetit.
Akuza ndaj algoritmit nuk mbeti pa kundërpërgjigje. Ish-ministri socialist Ditmir Bushati iu kthye Ramës me një fjali që e përmbledh gjithë debatin: protestuesit nuk janë të nxitur as nga Irani, as nga algoritmet, por janë shqiptarë të revoltuar nga trajtimi i atdheut si plaçkë, të vetëdijshëm për aleancën e dëmshme mes politikës, oligarkisë, medias dhe krimit të organizuar. Dezertimi i një zëri nga vetë radhët socialiste e bën akuzën e Ramës ndaj "tregut të klikimeve" edhe më të vështirë për t'u mbajtur.
Kjo kronologji është një hartë e një paniku komunikues që zhvillohet në sy të të gjithëve. Ajo që trondit nuk është vetëm humbja e kontrollit, por mënyra se si ajo humbje manifestohet: kalimi nga një qeveri që zotëron mjetin te një qeveri që e akuzon hapur mjetin si armik.
Çdo ndryshim toni, çdo zhvendosje e narrativës nga "forcat e huaja" te "lufta hibride", e më pas te "skllevërit e algoritmeve" është një shenjë se makineria e dikurshme nuk po funksionon më. Përshtatje strategjike kjo nuk është.
Pikërisht këtu qëndron pyetja pa përgjigje, pyetja që kërkon më shumë se analizë sipërfaqësore: a u çaktivizua ajo makineria, ndërroi anë, apo u mposht thjesht nga vëllimi organik i një indinjate që nuk mund të mbytej më?
Përgjigja e saj do të tregojë nëse ajo që po shohim është një shpërthim emocional kalimtar apo fundi i një epoke të tërë. Nëse një qendër e vetme nuk mund të vendosë më se çfarë do të shohin shqiptarët kur hapin telefonin, atëherë nuk është vetëm algoritmi që ka ndryshuar. Është vetë natyra e pushtetit. /Pamfleti
Lini një Përgjigje