FLASH
Shkruar nga Agron Aranitasi
When I started writing the book, “The Truths I Believe”, (PAPIRUS Publishing House), I had not thought of writing about myself. The first impetus came to me when I became acquainted with the State Security files on the surveillance of citizen Agron Hajdar Aranitasi. Those files are, one more proof, of how someone could be persecuted, who, at a certain moment, was placed in the ranks of the enemies of the popular power. Nothing was taken into account, neither how he had worked, nor how he had behaved, nor how he had lived. Not even the attitude of his parents, brothers and numerous cousins was taken into account, who, automatically, were subjected to the savage blow and suffered the consequences without any fault.
Chapter One
Family origin
Hajdar Aranitasi
Characteristics of work for the period 1946-1957
"It must be said that during 1955, he was busy with work, but, taking into account, on the one hand, the volume of work in his sector and on the other hand, his health condition, I propose that the possibility of replacing him be considered. He wishes to continue his studies and has also raised this matter with his ministry." With that, the work characteristics of Ambassador Prifti are concluded. It seems strange that the file does not contain work characteristics for the years 1956 and 1957, especially since that year, he would return to his homeland. Perhaps they existed? Perhaps the ambassador had changed his position and had made good characteristics? Perhaps the same hand that dealt with Hajdar's file had erased them?
I remember in 1965, when we were on vacation in Vlora. Mihal was also vacationing there with his family. Hajdari and Liria continued to maintain the same dismissive attitude towards him. I used to hang out with his children (two girls and a boy), and one day we even went together, with Mihal, to Zvërnec and filled a bag with almonds. Ironically, the trees were located inside a military depot with anti-aircraft guns, the land of which was returned to the heirs of my grandparents, Tol and Katina Arap (1995). To be honest, I did not like my parents' attitude, but when I read Mihal Prifti's characteristics, I realized that they had been right.
In February 1958, Hajdar Aranitasi started working in Vlora as the commissioner of the Naval Fleet. There is no description of him either before starting his new job, or for the years 1958 and 1959! This was also not normal and could never have happened during the years of the communist regime. Especially for a cadre of his level. Hajdar Aranitasi worked for six years as a party secretary in the Ministry of Interior. For all these years, there is no description of his work in the file. Undoubtedly, there were such and they must have been good. The minister was Kadri Hazbiu, with whom Hajdari was familiar since the war.
There is no characteristic, but the file lists two cash rewards, the granting of which is accompanied by the motivation; “for good work”. In the apparatus of the Central Committee, Hajdari worked for five years, always next to Hysni Kapo. Hysni loved and respected him. It could not have happened that, during these years, work characteristics were not made for him. From 1971 to 1976, Hajdar Aranitasi worked as vice-chairman of the Control and Revision Commission of the Albanian People's Army. Here too, no characteristics of his work are found! In 1971, at his own request, he was appointed commissioner of the Higher School of Officers of the Ministry of the Interior. He worked there for 4 years.
There are two characteristics in the file, one for 1973 and one for 1974. Both are very good, but in the 1974 characteristic, he is criticized for an event that had occurred at school. The criticism was fair. In the Security course, a group of nine people had formed who opposed the school's regulations. Hajdari had often reprimanded them, but had contented himself with advice and not with measures. These students were, for the most part, children of his former comrades, members of the Central Committee, functionaries of state institutions and senior officers in the Ministry of the Interior (I am not writing down their names).
Severe measures were taken against them, up to expulsion from school. Hajdar Aranitasi made self-criticism and recognized his responsibility for this event. He was given a warning with a note on his party member registration card, which he welcomed (this is what is written in the characteristic). Two months later the measure was approved by the Party Committee of the Ministry of the Interior. Immediately after this, Hajdar Aranitasi submitted a request for release from the duty of school commissioner. It was accepted, under the pretext of health reasons. The punitive measure was lifted on October 1, 1975.
Gjatë viteve 1975 dhe 1976, Hajdar Aranitasi punoi pranë Komisionit të Kontrollit dhe Revizionimit të PPSH-së (ishte nënkryetar, i zgjedhur nga Kongresi i VI-të i PPSH-së). Në vitin 1982, sapo u arrestua Kadri Hazbiu, Hajdarit iu hoqën fletë hyrjet për në Komitetin Qendror dhe për në Klubin e Ministrisë së Brendshme. Siç përmenda, më lart, çështja e krushqisë me Kadri Hazbiun, u bë tema kryesore e disa mbledhjeve të organizatës bazë të pensionistëve, të lagjes ku banonte familja Aranitasi. Akuza kryesore, ishte mungesa e vigjilencës: “Liria dhe Hajdari nuk kishin zbuluar veprimtarinë e krushkut armik”! Në fund organizata bazë doli me një vërejtje të rëndë partie për të dy. Pa humbur kohë, hyri në veprim Zylyftar Ramizi.
Ende pa u arrestuar Kadriu, ai hodhi dyshime për Hajdar Aranitasin. Mbështetur në raportimin e oficerit të Sigurimit, Ylli Birçe (që rezultoi i gënjeshtërt), se Agron Aranitasi kishte nxjerrë (ditën kur zhvillohej mbledhja e Byrosë Politike) dokumente nga shtëpia e Kadri Hazbiut, Zylyftari shkruan se ato ishin fshehur në shtëpinë e Hajdar Aranitasit. Menjëherë urdhëron që të survejohet Hajdari. Urdhërin e jep pa marrë leje nga organet e partisë (nga Sekretari i parë i Tiranës), pra në kundërshtim me Platformën e Sigurimit të Shtetit. Survejimi i Hajdar Aranitasit do arrinte kulmin në muajin gusht të vitit 1984, kur ndaj tij nis survejimi në përpunim paraprak. (PP).
Disa muaj më vonë, më 2 nëntor, “një grup fshatarësh nga fshati Aranitas” i shkruajtën një letër anonime Enver Hoxhës.
Po e ndërpresim këtu shkrimin dhe të shohim se si u gatua letra anonime e radhës. Në vitin 1977, Mehmet Shehu udhëtoi për në Aranitas. Mori me vete edhe Hajdar Aranitasin. Në fjalën e tij, para banorëve të fshatit, Mehmeti lavdëroi Hajdarin. Tha se ai kishte luftuar heroikisht. E krahasoi kontributin e tij njëlloj me të vetin. Foli edhe për Xhafon, i cili kishte qenë komandanti i parë i çetës së fshatit Aranitas dhe, më vonë, zëvendëskomandant batalioni në Grupimin partizan të Mallakastrës. Mehmeti ishte në dijeni për letrën anonime kundër Hajdarit, që ishte bërë në vitin 1976. Dinte edhe si ishte zgjidhur problemi i saj.
Gjatë fjalimit, Mehmeti nuk e përmendi Ramiz Aranitasin, megjithëse ai ishte dekoruar “Hero i Popullit”. Ai nuk e pëlqente Ramizin, sepse dinte edhe si e, përse u vra ai! Kjo preku njerëzit e Ramizit, të cilët ishin të pranishëm në mbledhje. Pas largimit të Mehmetit, grupi që kishte bërë letrën e anonime, bëri një letër tjetër. Kësaj radhe shkruesit vendosën edhe emrat e tyre. Njeri ishte kushëriri i parë i Zylyftar Ramizit. Ata i shkruanin Mehmetit, se vëllezërit e Hajdarit kishin qenë me “Ballin”. Shtonin se vëllai i tij, Xhafua, nuk kishte qenë komandant i Çetës së Aranitasit. Përmendnin tjetër emër si komandant të saj. Shtonin se ai, pra “komandanti i vërtetë”, kishte rënë dëshmor.
Mehmeti, që kishte mbështetur Hajdarin dhe familjen e tij, u ndie keq. Kërkoi që shokët kryesorë të luftës, ta sqaronin, të analizonin çështjen dhe t’i raportonin. Personat, e caktuar prej tij, ishin Bilbil Klosi, Hajdar Aranitasi, Faik Ahmetaj, Feçor Shehu dhe Ismail Klosi. Ky, i fundit, kishte qenë komandanti i batalionit të tretë të Grupimit partizan të Mallakastrës. Në këtë batalion, Xhaferr Yzeiraj, kishte qenë zëvendëskomandant.
Njerëzit e caktuar, përpiluan qëndrimet e tyre. Pastaj bënë një raport të përbashkët. Atyre iu ngjit edhe Zylyftar Ramizi, i cili dënoi kushëririn e tij, për letrën anonime të vitit 1977. Pas kësaj, ai shkoi te Hajdari dhe iu betua se nuk kishte qenë në dijeni të poshtërsive të kushëririt.
Mehmeti, pasi lexoi raportin e paraqitur, iu drejtua Komitetit të Partisë së Fierit. Kritikoi, në mënyrë të veçantë, Naunka Bozon, e cila kishte lejuar veprime që kishin përçarë banorët. Kërkoi që qëndrimi i tij t’u bëhej i njohur gjithë banorëve të fshatit Aranitas. Pas kësaj, banorët e fshatit, dolën në mbështetje të familjes së Hajdarit. Ata treguan se komandanti i parë i çetës së fshatit, kishte qenë Xhaferr Yzeiraj. Vetëm pas daljes së tij në mal, erdhi komandanti tjetër, i cili, më vonë, ra dëshmor në fushën e luftës. Edhe vëllai i këtij të fundit, ndryshoi qëndrim, pranoi se e vërteta ishte ashtu siç raportuan personat e caktuar nga Mehmeti.
Nuk dëshiroj të zgjatem më shumë. Materiali, që sqaron këtë çështje, ndodhet në Arkivin Qendror të Shtetit dhe numëron më shumë se 80 faqe. Mirëpo, pas vetëvrasjes së Mehmet Shehut dhe arrestimit të Kadri Hazbiut, grupi i të pakënaqurve u ringjall. Nuk kishin më frikë. Thonin se Hajdar Aranitasi; “kishte humbur fuqinë e tij”. Dhe shkruan një letër tjetër, përsëri anonime. Vazhdojmë më tej. Letra ra në duart e Lenka Çukos. “Kuadrovikja” e Komitetit Qendror (ajo mbulonte problemet e kuadrit-shënimi im), vihet në veprim dhe i jep udhë asaj. Ia dërgon letrën Hekuran Isait.
Partia e Punës e Shqipërisë Tepër sekret
Komiteti Qendror
Nr. 114/1
Lënda: Anonime në emër të popullit të Mallakastrës
Ministrisë së Punëve të Brendshme
Shokut Hekuran Isai
Tiranë
Ju dërgojmë letrën anonime, të sipërpërmendur, dhe fotokopje të përmbledhjes së saj, mbi të cilën shoqja Lenka vuri shënim: Për Ju, se “mbase ju hyjnë në punë këto të dhëna që shkruhen në letër”.
I ngarkuari me punën e letrave dhe ankesave
Petrit Shijaku
Letra, e përmbledhur, i jepet Enver Hoxhës, me këtë përmbajtje.
Letra anonime kundër Hajdar Aranitasit:
“Hajdar Aranitasi ka qenë shok e besnik i armikut M. Shehu dhe krushk i armikut K. Hazbiu. Vëllezërit e Hajdarit (Xhafo dhe Bajram Bektashi Yzeiraj) kanë qenë ballistë. Thuhet (nga kush?!) se kur vdiq Bajrami, iu bë ceremoni e madhe varrimi dhe, për të mbuluar të kaluarën e tij të keqe, pati vajtur edhe armiku K. Hazbiu i cili është shprehur se, gjoja atë, Bajramin e kishte dërguar Partia në radhët e Ballit. (Gënjeshtër! Kadriu ka marrë pjesë vetëm në varrim. Nuk ka qëndruar as për drekën e mortit dhe nuk ka folur me asnjë person, përveç gruas së Bajramit dhe vëllezërve të tij. – Shënimi im).
Hajdar Aranitasi është përdorur nga armiqtë K. Hazbiu dhe F. Shehu për të përçarë popullin e Mallakastrës, duke përkrahur elementë me biografi të keqe (jepen emrat e disa personave me biografi të keqe). Për veprimtarinë e Hajdar Aranitasit ka dijeni Faik Ahmeti (babai i ish-kryeministrit Vilson Ahmeti -Shënimi im), që gjithashtu ishte mik i armiqve M. Shehu dhe K. Hazbiu. Kërkohet që të pyeten edhe disa shokë (jepen emrat e tyre) dhe Qemal Klosi, ish-komisari i Brigadës se 12-të”.
Vetëm kaq i është çuar Enver Hoxhës, ndërkohë që letra përmban 14 faqe dhe, shkruesi i saj, vende vende flet në vetën e parë, duke harruar që po shkruante në emrin e “një grupi fshatarësh”. Autorë të letrës nuk mund të ishin një grup fshatarësh, mjafton të shihet kaligrafia dhe ortografia me të cilat ishte shkruar (një shkrim i rregullt, gati i bukur, pa asnjë gabim ortografik).
Në letër, midis të tjerave, thuhej se M. Shehu dhe K. Hazbiu, përgatitën goditjen e disa shokëve (nga fshati Aranitas – Shënimi im) dhe i dënuan në gjyq si armiq, sepse ata kishin denoncuar biografinë (vëllezërit ballistë – Shënimi im) dhe bëmat e Hajdar Aranitasit. Në letër shkruhej se shtëpisë së Hajdarit, Xhafos dhe Bajramit, i “është vendosur padrejtësisht pllaka përkujtimore, si ‘Bazë e Luftës Nacionalçlirimtare’ dhe kjo është bërë nën influencën e Hajdarit”. Thjesht për sqarim: Shtëpia e tre vëllezërve ishte e para që u dogj nga gjermanët gjatë “Operacionit të Dimrit” (1943-1944), sepse, nga dera e saj, kishin dalë dy partizanë (Hajdari dhe Xhafua). Edhe pas letrës anonime, megjithëse Hajdar Aranitasi u vu në përpunim, pllaka përkujtimore nuk u hoq kurrë. Letra vazhdon:
“Kur erdhi Mehmet Shehu në Aranitas, e vuri Hajdarin në vendin e parë të makinës së tij. I thuri lëvdata si biri më i mirë dhe më i shquar i fshatit, por edhe i Mallakastrës. Harroi Dervishin (Hekali), Dinon (Kalenja) dhe Ramizin (Aranitasi), të tre “Hero i Popullit”, harroi edhe popullin e Mallakastrës. Hajdari u bë si gjenerali i Zogut, Xhemal Aranitasi, sepse, të dy, kishin në gjak përçarjen dhe sundimin”. Në letër sulmohen disa persona (me gjithë familjarët e tyre), midis të cilëve edhe një nga partizanët më të njohur të Mallakastrës, i dënuar në vitin 1982 (në gjyqin e organizuar nga Zylyftar Ramizi në Ballsh. – Shënimi im), se nuk pranonte, bashkë me disa persona të tjerë (njerëz të njohur dhe të nderuar të Mallakastrës), që Mehmet Shehu kishte qenë armik. Bëhej fjalë për Hekuran Qazimin, ish-partizan në Brigadën e I-rë, i cili ishte plagosur rëndë në luftë me gjermanët. Pas betejës, atij i prenë njërën këmbë. Në një legjislaturë të Kuvendit Popullor, Hekurani ishte zgjedhur deputet. Kishte qenë edhe kryetar i Komitetit Ekzekutiv të Ballshit.
Në faqe të tëra letërshkruesit sulmojnë M. Shehun dhe K. Hazbiun, shpreh gëzimin për dënimin e tyre dhe kërkojnë dënimin e agjentit të tyre, H. Aranitasi, “që populli i Aranitasit të gjente qetësinë”. A ishte rastësi, që kjo letër ishte shkruar, pasi Hajdari u vu nën survejim? Sigurisht që jo! Letra anonime nuk thoshte ndonjë gjë të re! Në një variant, shumë më të shkurtër, ku sigurisht nuk flitej për armiqtë Mehmet dhe Kadri, ajo i ishte dërguar Komitetit Qendror të PPSH-së, në vitin 1976. Në letër akuzoheshin vëllezërit e Hajdarit, për lidhje me Ballin Kombëtar gjatë Luftës. Letërshkruesit nuk e dinin se Hajdari e kishte shënuar në biografi faktin, që, gjatë Operacionit të Dimrit (kur një pjesë e madhe e partizanëve u shpërndanë në shtëpitë e tyre), Xhafo dhe i vëllai, Bajrami, kishin qëndruar në fshatin e tyre. Dihet se, në atë kohë, fuqinë në fshat e kishin ballistët.
Letërshkruesit (1976) denonconin Hajdarin se kishte ndërhyrë për të shpallur dëshmorë disa persona, që kishin qenë me Ballin Kombëtar. Kur fshatarët e Aranitasit ia “kishin venë në dukje këtë gjë, ai (gjithnjë sipas denoncuesve), paskësh thënë: E, mo, se nuk prish punë një dëshmor më shumë”! Letra i ishte përcjellë Hysni Kapos. “Nuk është e mundur që Hajdari të ketë folur kështu”, – kishte thënë ai. Megjithatë, meqenëse denoncohej një funksionar i lartë partie, që kishte punuar në Komitetin Qendror, Hysni Kapo dërgoi një ekip kontrolli. Ekipi kryesohej nga një funksionar i lartë i Komiteti Qendror, Mihallaq Gjinikasi. Ai e analizoi denoncimin. Sqaroi se ato që ngriheshin në letër nuk ishin të panjohura për partinë. Dha edhe masë partie për Naunka Bozon, sekretaren e Komitetit të Partisë në Fier, e cila kishte qenë në dijeni të thashethemeve që qarkullonin në Aranitas dhe nuk kishte marrë masa për ndalimin e tyre.
It didn't take long for the authors of the letter to be found. One of them was Zylyftar Ramiz's first cousin. Zylyftar, as I wrote above, swore that he had not known about his cousin's work. In addition, he spoke out, even publicly, against the authors of the anonymous letter. But vice dies with death! In 1984, the same Zylyftar, seeks to restore the "honor" violated by Mehmet Shehu, who had dared to "elevate" Hajdar more than the "People's Hero", Ramiz Aranitasi, his brother.
Hekuran Isai, after reading the anonymous letter, passes it to Zylyftar. He also puts his signature on the letter. Zylyftar Ramizi “studyes” the letter and responds. I didn’t accidentally put the word “study” in quotation marks. He reports to the minister:
"When Hajdari became a brother-in-law to Kadri Hazbiu, things started to take a different path and these, former ballistas, were called partisans (I'm talking about Hajdari's brothers). Bajrami died (in 1973. - My note), Hajdari's brother, Kadri Hazbiu came to Aranitas to offer condolences, where the whole village gathered (untrue. - My note), people started writing to the Party's Central Committee (in the meantime Bajrami was no longer alive. - My note). Some people (among them his first cousin - My note), were putting things outside the Party's norms, exaggerating them, even leading to hostile activity, for which they were convicted.
Hajdari Aranitasi in the village has constantly taken under his protection elements of the Ballistas and Kulaks, it is enough for them to say; Long live Hajdari! One of them was Sabri Xhafo, who was killed in Margëllic (fighting in the partisan ranks. – My note). Qazim Malon, considered a kulak and affected by the reform, called him a partisan because he was a family friend. Muhamet Telhanë, who was shot in Aranitasi's group, because he had committed crimes during the War, proposed that he become the chairman of the cooperative in Aranitasi" (untrue, Muhamet was one of the authors of the letter against Hajdari in 1976. – My note).
A clarification: After the capitulation of the Germans, Mit'hat Frashëri ordered the dissolution of the National Front. There were former Ballist fighters who joined the partisan units. After the Përmet Congress, compulsory recruitment into the ranks of the National Liberation Army began. Recruitment also included former Ballist and Zogist fighters. Some of them fell on the battlefield. Hajdar Aranitasi proposed that some of them, residents of the village of Aranitas, be declared martyrs. Where did he go wrong? Muhamet Telhaj, on the other hand, had never had Hajdar's support; he had been an opponent of the National Liberation War./ Memorie.al
Lini një Përgjigje