FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The great debate that has developed over the last two centuries after the birth of Marxist theory and Christianity, would undoubtedly leave its mark in fierce political clashes between countries where the communist ideal inspired by Marx's teachings would persecute the societies of countries with a communist one-party system. In 19th-century Europe, after the conclusion of the Congress of Vienna and the establishment of a new system in international relations that ended the wars of the French Revolution, a variety of radical, republican and socialist ideas began to flourish on the old continent. The years 1830-1840 were years of political inspiration and ambition, having as an example Frederick the Great, Jacobin ideas, the thoughts of Kant and Fichte and the innovation of the new age. Marx's political thought was shaped precisely in this era. The rational heritage was particularly important in separating identity from what became known in the 1830s and 1840s as 'socialism'.
For every failure that could occur in daily life, especially in the Shkodra district, the reactionary forces led by the Catholic clergy were to blame. The identification of this structure as enemy no. 1 of the communist government in Albania made it easy for the secretaries of the Party Committees in Shkodra to accuse the Catholic Church and its clergy of everything.
The information even takes on grotesque forms, since the Catholic clergy undoubtedly had a hand in the wars that were taking place in those years in Greece, China, and Palestine. However, the arrests of clergy continued, and by the end of 1948, it was reported that four more Catholic clergymen had been arrested, as well as twelve Catholic citizens who had fled.
Catholic youth, a dangerous enemy of the communist regime
Even in terms of education in the Shkodra district, the most closely monitored and consequently most severely affected professors were those of the Catholic faith. The accusation was that they had incited the youth of the Lyceum and the 'Normale' to oppose voluntary work during the years 1946 and 1947.
Trying to “sabotage” the work of the Democratic Front, by propagandizing the youth not to participate in those meetings or rallies, was a serious crime that should not go unpunished. The arrests and expulsions from school and the pressure that was put on their families had for some time curbed their activity against the popular government.
Duke marrë shkas edhe nga një vërejtje e Enver Hoxhës me shënimin përkatës në fund të raportit, kryetari i Komitetit Abaz Laze, rekomandon se katër studentë të demaskoheshin dhe të përjashtoheshin menjëherë nga shkolla. Si për ironi të fatit të katër këta student, ishin të besimit katolik.
Një nga parullat e shkruara në një copë letër dhe që ishte kapur prej Sigurimit të Shtetit ishte: “Rr. Sh. (Rroftë Shqipnia). Dita 28 nëntor Dita e Flamurit nuk festohet. Kurse dita e 29 nëntorit, dita e okupimit të Shqipnis prej Bishës Komuniste Festohet. Mos e humb shpresën popull se pas vuajtjeve vjen Liria…”!
Seksioni Organo-Instruktor i Komitetit Qendror të PKSH-së i kryesuar nga Manush Myftiu, kërkonte gjatë të gjithë muajit janar 1948, sesi ishte gjendja në liceun e Shkodrës dhe çfarë masash ishin marrë në përgjigje të aktivitetit kundër-revolucionar të studentëve atje. Ndërkaq edhe pse u morën masa të rrepta, përsëri hedhja e parullave në copa letrash nuk u ndal.
Duke qenë se masat e marra nuk po jepnin rezultat, Komiteti i Partisë për rrethin e Shkodrës, i kërkonte organizatës bazë që të vijonte me demaskimin dhe izolimin nga masa të gjithë elementëve që ishin kundër pushtetit dhe të vijonte përjashtimi nga shkolla të elementëve të cilët ishin propozuar edhe më parë për këtë masë.
Goditja e Komitetit të Partisë dhe organizatës bazë të Shkodrës nuk u ndal vetëm tek katolikët gjimnazistë, por edhe tek ata katolikë që ishin anëtarë partie dhe pjesëtarë të Sigurimit të Shtetit, si Pjerin Kçira etj. Ky grup katolikësh anëtarë të PKSH-së, u godit me akuzën se gjoja paraqiteshin si komunistë për të mbrojtë sektorin katolik, i cili gjoja po goditej nga pushteti dhe nga partia.
Në të gjithë qytetin e Shkodrës sipas raporteve të vitit 1948, kishte nga 1800, deri në 2000 të rinj e të reja katolikë. Sipas raportit të gjithë këta ishin nën ndikimit e Klerit Katolik me anë të organizatave dhe shoqërive si “Don Bosko”, “Stigmatine”, “Antoniane”, rrethi katolik “Juvendes” etj. Sipas raportit, kleri me anë të këtyre shoqatave kishte rrënjosur tek të rinjtë katolikë kulturën fashiste.
Kjo dallohej se ata thuajse të gjithë dinin italisht, dëgjonin këngë italiane dhe akoma më keq lexonin libra italisht, nëpër shtëpitë e tyre. Një tjetër element që e dallonte rininë katolike në Shkodër ishte dashuria e madhe për Italinë dhe urrejtja karshi popujve sllavë. Për të treguar se nuk ishin dhe nuk do të ishin të prirur të merrnin kulturë marksiste, pas mbylljes së gjimnazit të etërve jezuitë dhe françeskanë, 90% e të rejave dhe të rinjve katolikë nuk vazhduan në shkollat e shtetit.
Me gjithë goditjen e rëndë të Klerit Katolik i cili sipas raportit të vitit 1948, tregon se nga më shumë se 24 priftërinj katolikë që kishte Shkodra, kishin mbetur vetëm 6 (3 priftërinj dhe 3 fretër), kurse 18 ishin pushkatuar dhe burgosur. Kur zhvilloheshin mbrëmje kulturore, dëgjohej dhe vallëzohej nën tingujt e muzikës italiane dhe të rinjtë katolikë merrnin pjesë masivisht në ato mbrëmje dhe krenoheshin se ishin reaksionarë.
Megjithëse u morën masa të rrepta ndaj elementit kundërshtar katolik, përsëri Partia Komuniste e Shqipërisë ishte larg fitores ideologjike dhe kulturore ndaj kësaj shtrese. Të bindur se nuk do t’ia dilnin vetëm duke e persekutuar këtë shtresë, taktika e re që duhej përdorur e kombinuar me dhunën shtetërore të organizuar, ishte ndërtimi i kulturës së re komuniste, e cila do të sfidonte kulturën katolike.
Përpjekjet e pushtetit komunist për të kontrolluar Kishën Katolike të Shqipërisë
Papërputhshmëria e ideologjike ishte një tjetër faktor i rëndësishëm që e etiketonte si armik të popullit Klerin Katolik dhe katolikët shqiptarë. Ndërsa Kleri Bektashi, ishte më pranë lëvizjes komuniste. Problemi që kishte pushteti në rastin e klerikëve ishte vetëm një: katolikët. Në relacionin datës 28 dhjetor 1949, lidhur me mbledhjen e Klerit Katolik në Shkodër të datës 28 dhjetor 1949, për të diskutuar mbi projekt-ligjin e datës 27 nëntor 1949 për komunitetet fetare, Kleri Katolik kishte shfaqur shqetësim dhe frikë se mos shkëputeshin lidhjet me Vatikanin.
Synimi i regjimit ishte që Kisha Katolike e Shqipërisë në udhëzimet e pushtetit të zgjidhte ajo ipeshkvit dhe jo Vatikani. Dëshmia më e qartë për këtë na jepet nga pjesëmarrësi i vetëm i gjallë i kësaj mbledhjeje që i mbijetoi sistemit komunist, At Zef Pllumi. Edhe tek vetë Kleri Katolik i mbledhur pati debate të forta sipas At Pllumit, lidhur me statutin e ri të Kishës Katolike Shqiptare.
Megjithatë, përsëri në këtë mbledhje triumfoi krahu i fortë katolik, për t’i bërë ai një ultimatum qeverisë shqiptare; pa Papë nuk ka Kishë Katolike, ashtu si nuk ka komunistë pa Moskën. Kjo ishte përgjigja sipas At Pllumit që At Marin Sirdani i kishte thënë Tuk Jakovës kur ishin takuar në Tiranë, për të diskutuar për projekt-statutin e Kishës Katolike Shqiptare.
Me gjithë vuajtjet e tmerrshme, vrasjet, torturat, burgosjet, kërcënimet, Kleri Katolik shqiptar vijonte rezistencën. Domethënëse ishte fjala në mbledhje e dom Ernest Çobës, i cili tha se: “…me pushtetin deri tani jemi dakord, por ne rast se na prek kodin kishtar, si edhe lidhjet me Papën, neve nuk do të pranojmë”.
Pushteti po i bënte një mijë të zeza Klerit Katolik. Në vitin 1946, në valën e goditjes së madhe, Këshilli i Ministrave i Republikës Popullore të Shqipërisë, kishte nxjerrë dekretin nr. 14 të datës 6 mars 1946, për konfiskimin e të gjithë pasurisë së jezuitëve dhe françeskanëve dhe Klerit Katolik në përgjithësi, në Shkodër, Tiranë, Durrës, Korçë, Vlorë.
Vendimi i 6 marsit ishte nga më të rëndët dhe godiste fort Kishën Katolike të Shqipërisë, pasi e quante aktivitetin e këtij institucioni si anti kombëtare. Urdhri i Enver Hoxhës për sekuestrim ishte i plotë. Të vetmen gjë që kryeministri shqiptar nuk i preku Klerit Katolik, ishin kishat.
Duke parë këtë rezistencë thjesht logjike, propaganda komuniste në vitin 1949, rifilloi më me intensitet betejën për të bindur popullin shqiptar, se nuk luftonte fenë katolike, por vetëm klerikët reaksionarë. Por duke qenë se nuk mund të mbulohej krimi i kryer, ekzekutimet dhe burgosjet e klerikëve katolikë justifikoheshin se ishin armiq të pushtetit dhe se kishin qenë të drejta, të domosdoshme dhe me vend.
Sipas komunistëve, kleriku i parë katolik shqiptar që ishte edhe tradhtari i parë, ishte Imzot Prenk Doçi, abati i Mirditës i cili konsiderohej si krye-agjenti i Austro-Hungarisë në vend në fundin e shekullit XIX-të dhe fillim të shekullit XX-të në Shqipërinë e veriut. Parulla e tij; “për fe e për atdhe”, për komunistët shqiptarë ishte thjesht maskimi i ngatërresave që bënte.
Problemi i madh që pushteti kishte me katolikët siç na njofton ky raport i vitit 1949, ishte se Kleri Katolik ishte shumë më i kulturuar dhe i organizuar se dy klerët e tjerë shqiptarë të marrë së bashku. Një tjetër problem të cilin komunistët shqiptarë nuk e përdornin dot kundër Klerit, ishin edhe predikimet në kishë. Me porosi të imzot Ernest Çobës, klerikët duhet vetëm të flisnin dhe të luteshin për paqen në të gjithë predikimet e tyre.
Një tjetër rrugë që përdori pushteti komunist për gjunjëzuar Klerin Katolik dhe për ta shkëputur nga Vatikani, ishte edhe përdorimi i shtypit zyrtar. Gjatë hulumtimit kam gjetur tituj të artikujve kundër Klerit Katolik, si ai i vitit 1951, me titull “Shkëputja nga Vatikani, një ngjarje me rëndësi për Kishën Katolike Shqiptare”. Artikulli në fjalë ishte shkruar në zyrat e Komitetit Qendror dhe bënte fjalë për aktivitetin reaksionar të Vatikanit, si aleat i klasave sunduese.
Një tjetër raport i përpiluar me shkrim dore nga dy komunistë katolikë, Tonin Jakova dhe Mark Ndoja shkruajnë se “marrëdhëniet tona si shtet me Klerin Katolik kanë ngecë në një pikë të vdekur. Kjo ka sjellë një qëndrim armiqësor të Klerit Katolik kundrejt Republikës tonë popullore”.
Tek ky raport vihet në dukje se me gjithë sulmet, Kleri Katolik edhe pse u ishin prerë të gjitha burimet, përsëri nuk i kishte kërkuar shtetit shqiptar, asnjë lloj ndihme financiare. Organizimi i Kishës Katolike të Shqipërisë, nuk kishte asnjë ndryshim me organizimin e Kishës Katolike Universale, si nga pikëpamja juridike, ashtu edhe në atë administrative dhe mbështetej në bazën e kodit kanonik.
Qëndresa e Klerit Katolik solli një valë të re arrestimesh, me autorizimin direkt të ministrit të Punëve të Brendshme Mehmet Shehu. Vuajtjet vijuan edhe dy vjet të tjera, derisa më në fund shteti komunist bëri kompromis me Kishën Katolike të Shqipërisë. Në Tiranë, më 30 korrik 1951, me vendim nr. 1332, Presidiumi i Kuvendit Popullor i Republikës Popullore të Shqipërisë, aprovoi Statutin e Kishës Katolike Shqiptare.
Neni 1, ishte fitorja më domethënëse e kësaj qëndrese të përgjakshme të Klerit Katolik shqiptar. Ky nen pjesë e këtij statuti thoshte:
“Kisha Katolike e Shqipërisë, ka karakter nacional, është person juridik dhe përfshinë në gjirin e saj të gjithë besimtarët katolikë në Shqipëri. Ajo frymëzohet nga parimet fetare të Kishës Katolike botërore që është themeluar nga Jezu Krishti, ndën kryesinë fetare të Papës, pasardhës i apostullit Pjetër. Ajo nuk mban me Papën asnjë marrëdhënie organizative, ekonomike ose politike”.
Ishte një fitore e shkëlqyer dhe një humbje e madhe për komunistët. Papa ishte pranuar si kryetari fetar i Kishës Katolike të Shqipërisë. Komunistët nuk ia kishin dalë dot ta shkëputnin fenë katolike në Shqipëri nga qendra botërore e këtij besimi. Sikur për t’ia shtuar më shumë zemërimin Mehmet Shehut, vetë Imzot Bernardin Shllaku, i dërgon një telegram falënderimi për këtë “arritje”.
Kultura komuniste shqiptare vs. kulturës katolike
Nga shfrytëzimi i materialeve arkivore që po prezantoj për herë të parë, ajo që më ka bërë më shumë përshtypje, ishte zelli suprem i ndonjë intelektuali që dikur fliste me superlativë për kulturën katolike dhe për hir të karrierës, nuk hezitonte të sulmonte edhe kolegët e tij, vetëm nëse kishin ndonjë shkrim që lavdëronte punën kulturore të priftërinjve katolikë.
Ishte e pabesueshme tek shfletoja fletë pafund të dosjeve dhe lexoja sesi sulmoheshin anëtarë të rëndësishëm partie si Sejfulla Malëshova, për qëndrime jo parimore partie. Njerëzit e arsimuar e ndjenin se për të bërë karrierë në art e shkencë, patjetër duhet t’i shërbenin me vendosmëri regjimit, madje edhe duke sulmuar kolegët e tyre.
Që të bëjë karrierë, duhej me “skrupolozitet shkencor” dhe “akademik”, të sulmoje edhe me shpifje figurat më të rëndësishme të kulturës shqiptare, ku më të shumtët ishin padyshim klerikët dhe laikët katolikë. Kush mund të guxonte të thoshte qoftë edhe një gjysmë fjale të mirë për klerikët katolikë, që i kishin dhënë aq shumë kulturës shqiptare, padyshim që do të etiketohej armik dhe aq më tepër nëse do të kishte në komisione shkencore katolikë, ata duheshin sulmuar menjëherë.
Më 5 qershor 1948, në Tiranë mbahet një mbledhje e rëndësishme e Byrosë Politike të Partisë Komuniste të Shqipërisë, ku ndër të tjera diskutohet edhe për klerin reaksionar katolik dhe ndikimin e tij. Shkrimtarët katolikë do të ishin jashtë çdo lloj dyshimi në shënjestrën e diktaturës, për të përmbysur ndikimin e tyre në kulturën shqiptare.
In the draft decision of the Central Committee (undated) of 1949, the creation of a national literature with socialist content was aimed at. This project, decision aimed to give a new impetus to the new literature of socialist realism and highlighted the weak work in the ideological struggle against literary chauvinism and other bourgeois waste. According to the Central Committee, fair, principled and constructive literary criticism was lacking. / Memorie.al
Lini një Përgjigje