FLASH
Shkruar nga Agron Aranitasi
When I started writing the book, “The Truths I Believe”, (PAPIRUS Publishing House), I had not thought of writing about myself. The first impetus came to me when I became acquainted with the State Security files on the surveillance of citizen Agron Hajdar Aranitasi. Those files are, one more proof, of how someone could be persecuted, who, at a certain moment, was placed in the ranks of the enemies of the popular power. Nothing was taken into account, neither how he had worked, nor how he had behaved, nor how he had lived. Not even the attitude of his parents, brothers and numerous cousins was taken into account, who, automatically, were subjected to the savage blow and suffered the consequences without any fault.
Continued from the previous issue
Year 1979, conversation with Liri Aranitas
In April-May 1945, Liria had suffered its first disappointment. In an attempt with the Pursuit Forces (this was the official version), Vllasi was killed. At the same time, her father, Toli, was interned, although his house had been one of the main bases of the AKP. The internment lasted only 6 months. She was released with the intervention of Hysni Kapo. Liria continued her life in the party, but something had changed. Her faith in the party had wavered.
In our family, conversations took place in which various aspects of life were criticized, but they did not take on the content of a conflicting stance towards the Albanian People's Party and Enver Hoxha. Such conversations took place in many families connected to the party, whose heads of household had studied in Moscow or in Eastern European countries.
It is known that there, in the years 1954-1956, the so-called “thaw” had begun, and Stalin’s policies and cult were condemned. This was also evident at the Tirana Conference (April 1956). The conversation I am writing about took place after the death of Hysni Kapo. – “I want to ask you something, but promise me that you will do it”, – Liria told me.
– “If I can do it, no problem,” I replied. – “You shouldn’t join the party. This party doesn’t like free-thinking, long-lipped people like us.” By long-lipped he meant our attitude towards the problems of the time. We criticized things we didn’t like. “I promise,” I replied.
I was very attached to the profession and had one of the best positions in the VAT. I worked with “Ampeks” tape recorders, I went abroad, I was proposed for a 9-month specialization in Paris. Joining the party was accompanied by a 3-year internship in the working class. I did not like this. But, on the other hand, not joining the party, especially for the son of a family like mine and the son-in-law of a member of the Politburo, could not be viewed favorably. I easily resolved the situation.
Për problemet që i kishin lindur, Vullneti (Musaraj), duhej të hynte në parti. Më kërkoi që unë mos bëja kërkesë, njëkohësisht, me të. Mund të më pranonin mua dhe jo atë. Ia “plotësova” dëshirën dhe, pastaj, e përdora atë si justifikim, pse nuk po hyja në parti.
Që jeta e Lirisë, dhe jo vetëm e saj, ishte kthyer në diçka ambige, pra të dyfishtë, nuk ishte një gjë e veçantë. Kështu ishte kthyer jeta e shumë funksionarëve partiakë, të cilët nuk mund të ishin dakord me vështirësitë ekonomike dhe politike, që po kalonte Shqipëria. Ata e kuptonin se kjo ishte pasojë e qëndrimeve personale të Enver Hoxhës. Përfundimisht nuk hyra në parti.
Shpëtova disa vjet të jetës sime, se do më kishin përjashtuar, ashtu siç vepruan me dy vajzat e Kadri Hazbiut (Lenës dhe Mozës), me dhëndrin e tij të madh, Medinin dhe vëllanë tim, Gëzimin (të cilin e përjashtoi organizata bazë, por e ktheu në kandidat partie Komiteti i Partisë i Rajonit Nr. 1 i Tiranës).
Viti 1981 – RTSH-ja fillon transmetimet me ngjyra
1981 ishte viti i Kongresit të VIII-të të PPSH-së. Drejtoria e Përgjithshme përfitoi nga rasti dhe i propozoi qeverisë, që punimet e kongresit të transmetoheshin me ngjyra. Për këtë nevojiteshin një serë pajisjesh, të cilat, sipas një studimi, kushtonin rreth 250-300 mijë dollarë. Në materialin dërguar Qeverisë, thuhej se; transmetimi me ngjyra i kongresit, do mund të ndiqej edhe nga shqiptarët e Kosovës.
Pak kohë më parë, Josip Broz Tito, gjatë një fjalimi u ishte drejtuar kosovarëve: “Ju i shihni me ngjyra programet e televizionit, kurse shqiptarët i shohin në bardh e zi”. Deklarata e Titos nuk kishte kaluar pa u venë re nga udhëheqja shqiptare. Përgjigjja erdhi pozitive. U kërkua të përgatitej një plan i detajuar. Atë e paraqita unë, në atë kohë kryespecialist i televizionit.
Për të parë kamerat me ngjyra u dërgua në Austri një grup, i përbërë nga Marash Hajati, Vullnet Musaraj, Agron Aranitasi dhe Spartak Bakllamaja. Televizioni austriak përdorte kamera të prodhimit japonez, “Ikegami”, që shquheshin për cilësinë e tyre. Pas Vjenës përfunduam në Paris, ku do lidhej kontrata. Ajo u firmos, në muajin qershor, dhe parashikonte se pajisjet do livroheshin nga fundi i muajit tetor.
Nga mesi i muajit tetor, në zyrën time erdhi Miti Tona, shefi i Sektorit të Shtypit në Komitetin Qendror. Ishte një burrë i shtruar dhe i sjellshëm. U ul përballë meje dhe tha: “Kam një bisedë për të bërë me ty. Më ka dërguar shoku Ramiz. Ai kërkon të dijë, nëse mund ta transmetojmë me ngjyra gjithë aktivitetin e Kongresit. A mund të arrihet bërja e montazhit, menjëherë pas transmetimit direkt të punimeve”?
Iu përgjigja: “Transmetimi direkt i punimeve nuk paraqet asnjë problem. Sa për montazhin, duhet kohë, aq më tepër që shoku Enver flet gjatë dhe, siç e dini, bën lapsuse, që duhen pastruar”! Miti vazhdoi: “Tani do të them diçka, që do e dish ti dhe unë.
E di dhe shoku Ramiz. Enver Hoxha do flasë rreth dy orë, pjesa tjetër do jepet e regjistruar në magnetofon. Kjo është sekret. Po doli, kuptohet se kush do mbajë përgjegjësi”. Kuptohej, ai dhe unë (Ramizi, sigurisht, jo!). Iu përgjigja: “Mirë, por duhet të bisedoni me shokun Çajup dhe të tjerët”. –
– “Sa thashë është vetëm për ty, të tjerët do njoftohen në kohën e duhur”, – e mbylli bisedën Miti. Në fakt, të tjerët u njoftuan vetëm në ditët e fundit të tetorit. Çajup Rusmajli, menjëherë, kishte thënë: “Duhet të dëgjojmë Agronin”. Miti ia kishte kthyer: “Agroni është në dijeni dhe është dakord”.
Fjalët e tij më vunë në pozitë të vështirë me Çajupin dhe Agron Çobanin, drejtori i TVSH-së në atë kohë. U shfaqën të zhgënjyer nga unë. Më thanë se nuk e prisnin një gjë të tillë, aq më tepër që bëhej fjalë për punimet e Kongresit të Partisë…!
Tri-katër ditë, pas takimit me Miti Tonën, më mori në telefon Ramiz Alia. – “Kur do vijnë kamerat”?, – hyri menjëherë në temë ai. “Kontrata parashikon nga fundi i tetorit”, iu përgjigja. – “Për këtë duhet pyetur Ministria e Tregtisë”. – “Nuk më intereson se çfarë thonë ata.
Dua të di mendimin tënd”. E sigurova se kamerat do vinin në kohën e premtuar. Dhe, në fakt, ato mbërritën më 28 tetor. Mbeteshin vetëm tri ditë për vënien e tyre në punë. Këtu, si zakonisht, hyri në skenë Vullneti. Brenda ditës, kamerat u integruan në autobusin televiziv të TVSH-së.
Kur në sallë u ndez ndriçimi, u gjetëm para një të papriture. Në figurë dominonte ngjyra e kuqe. Pa u thelluar se nga vinte një gjë e tillë, Vullneti ndërhyri tek kamerat, duke bërë që ato të jepnin një sinjal me ngjyra normale. Por, të nesërmen në mëngjes, kur salla u mbush me delegatë, figura ishte gati mavi.
Atëherë kuptuam se cili ishte problemi. Kur salla kishte qenë bosh, dominoi ngjyra e kuqe e kolltukëve, tani që ishte plot me delegatë, dominuan kostumet e zinj të shumicës prej tyre. Vullneti iu fut përsëri punës dhe i solli kamerat në gjendjen e mëparshme.
Të gjitha ndërhyrjet e tij i shihte, nga vila e vet, Ramiz Alia, të cilit i çohej sinjali i TVSH-së, nëpërmjet një kablli nëntokësor. Ai u shqetësua. Sapo mbërriti në sallë, kërkoi të informohej për çka kishte parë. I shpjegova çfarë kishte ndodhur dhe e sigurova se çdo gjë do shkonte mirë.
Ramizi nuk shprehte entuziazëm për provat e deriatëhershme. Këtë ma kishte thënë edhe një ditë më parë. Por, te ai, nuk vihej re ndonjë tendencë e keqe. Kishte shqetësimin se si do dilnim në këtë nismë të re dhe…sigurisht, çfarë do thoshte Enver Hoxha. Në të vërtetë, këtë shqetësim e kishim të gjithë.
Ndërkaq kishte lindur një shqetësim i madh për partinë. Prej disa muajsh po zhvillohej “gjyqi” partiak për Mehmet Shehun. Regjisorit Albert Minga, i ishin dhënë udhëzimet se si do xhirohej kongresi. Disa persona nuk duhet të dilnin në ekran! Në radhë të parë duhej shmangur Fiqret Shehu. E njëjta gjë vlente edhe për Feçor Shehun.
Punimet e kongresit i hapi Ramiz Alia, që ishte ulur midis Enverit dhe Mehmetit. Pastaj e mori fjalën Enver Hoxha, i cili foli rreth dy orë e gjysmë. Pjesa tjetër e fjalimit u dha e montuar. Binte në sy qëndrimi apatik i Mehmetit. Duartrokiste pak. Nuk shkëmbente fjalë apo buzëqeshje me Enverin.
Figura e Enver Hoxhës dhe të tjerëve, në presidium, dilte e mirë. Dilnin, jo mirë, Mehmet Shehu dhe Hekuran Isai, që kishin veshur kostume të zinj. “Fajin” e kishin objektivat e kamerave, që ishin për xhirime nga afër (për kronika) dhe jo për xhirime në distanca të mëdha. Kjo e shqetësoi Bertin. Ai iu ankua Vullnetit.
Vullneti iu përgjigj se nuk kishte çfarë të bënte. Berti ia shprehu shqetësimin e tij Çajupit. Më thirrën mua. Kostumi i Mehmetit po na krijonte shqetësime. I duhej thënë. Meqenëse Fiqreti, gjatë pushimeve midis seancave, kalonte nëpërmjet sallës, ku ishte vendosur teknika, i treguam problemin që na shqetësonte.
Ju lutëm që, të nesërmen, i shoqi të vishte një kostum me ngjyrë të çelur. Të nesërmen pamë se Mehmeti e kishte zbatuar “sugjerimin” tonë. (Dikush e tregon ndryshe këtë histori, madje shkruan se kishte folur vetë me Mehmet Shehun. Një tjetër shkruan se ishte Çajupi që shkoi te Mehmeti. E vërteta është kjo që po tregoj unë).
Siç ishin mpleksur ngjarjet, pak kush mund të guxonte t’i fliste Mehmet Shehut në ato çaste. Me Hekuran Isain, problemi u zgjidh më lehtë. Kërkesës, që iu bë në emër të Drejtorit të Përgjithshëm, ai iu përgjigj me humor: “Thuajini Çajupit, të më japë ndonjë nga kostumet e tij, aq më tepër që jemi të një gjatësie”!
Mëngjesin e ditës së tretë, po bëheshim gati për fillimin e punës. Kisha hipur në podium, afër vendit ku do fliste Mehmet Shehu. U çudita kur pashë doktorin e tij, Lleshin, duke vendosur një numër të madh paketash të vogla me ilaçe në pjesën e brendshme të podiumit, sipër të cilit ndodheshin mikrofonat.
Dukej që Mehmeti nuk ishte mirë. Telashet, që po kalonte, kishin shfaqur pasojat e tyre. Mehmeti foli gjatë dhe fjalimi u transmetua direkt. Transmetimit direkt nuk ke çfarë t’i bësh dhe nuk mund të shmangësh folësin, për një kohë të gjatë. Në kundërshtim me ato që thuhen sot, ai doli gjatë në ekran.
Tjetër gjë ishte ritransmetimi, i cili u dha pas një montazhi të kujdesshëm. Me të u mor vetë Ramiz Alia. Fjalimi u shkurtua dhe Mehmeti, në raport me sallën, u shfaq më pak. Ajo që ra në sy ishin duartrokitjet e ngathta të Enver Hoxhës dhe mungesa e përqafimit të ngrohtë, në fund të fjalimit. Delegatët në sallë dhe të ftuarit, që i ndiqnin punimet nga monitorët e vendosur jashtë saj, kuptuan se diçka ishte krisur në marrëdhëniet e dy udhëheqësve kryesorë.
Kjo ra në sy edhe të udhëheqësve të dy partive më të forta marksiste-leniniste, në atë kohë, të Zhoao Amazonas, udhëheqës i Partisë Komuniste të Brazilit dhe Raul Markos, udhëheqës i Partisë Komuniste (marksiste-leniniste) të Spanjës. Më vonë, pas vetëvrasjes së Mehmet Shehut, ata kërkuan sqarime pranë Komitetit Qendror të PPSH-së.
Everyone was waiting with interest for the names of the new CC. Nothing special happened. Mehmeti and Fiqreti were elected members of the CC. It was noticeable that Fecor Shehu, the Minister of the Interior, remained, again, a candidate for the CC (!). The broadcast, in color, of the proceedings of the 8th Congress served as the starting point for the next request.
According to the principle that "the iron strikes while it is hot", the General Directorate of RTSH submitted to the government the project for the transition of the production and broadcasting of TVSH programs from black and white to color. / Memorie.al
Continues next issue
Lini një Përgjigje