FLASH
Shkruar nga Pamfleti
"Like Dante's inferno, communism has different levels of horror and misery. Last week, a cabinet minister in the deeply Stalinist Albanian government, Major General Panajot Plaku, fled his homeland, wandering in the middle of the night along the paths he first learned as a partisan in World War II, to in Yugoslavia. The old man is the communist of the most important rank among the 5-6 thousand Albanians, who have left the darkness of their homeland, since the time of the war..."! This entry is part of a short article in the June 3, 1957 edition of the American magazine 'Time Magazine'.
The great escape took place at midnight on May 15-16, 1957, that is, about two weeks ago; the news was shocking and the effect lasted for several years, because although within an isolated country the drug is found very quickly, labeling the soldier known as; "traitor, enemy, agent", etc., etc., the uproar would continue outside Albania, in the East and in the West.
So much so that the issue of Panajot Plaku would also become the object of conversation between Enver Hoxha and Mehmet Shehu. on the one hand, and Nikita Sergeevich Khrushchev. on the other hand. "Why don't you revise your attitude towards Panajot Plaku, and let him return to his homeland" ? suggested the Soviet leader, during his visit to Albania in 1959. The answer left no room for equivocation: "We have no intention of pardoning Panajo. Even if you bring him to Albania, we will hang him in the middle of Tirana"!
Based on the study of some interesting documents of the historian Albert Kotini, we have tried in this article to reconstruct the long-forgotten history of Panajot Plakut. The escape of the Albanian minister was not accidental. It was not even the machinations of agencies, from those that the communist dictatorship had no difficulty in articulating: "Dali Ndreu and Liri Gega were captured without being able to escape, while Panajot the Elder managed with the help of Mehmet Shehu and Kadri Hazbiu" . as it would be said many years later.
The story seems to be much simpler than that, his life was being personally endangered, as almost all the prominent people of his family and relatives were being eliminated one by one. And in the country that according to Time; "one million and 250 thousand inhabitants are ruled by 48 thousand communists who swear loyalty to the beautiful and cruel dictator Enver Hoxha", these phenomena were not unusual. However, the behavior of the regime towards Panajot Plaku and his family was unusual and severe even for a dictatorship.
In his personal card with number 21, the following information is given: "He fled to Yugoslavia on May 15, 1957. He was born in Hoçisht, Korça, on March 17, 1919. He speaks and writes Russian, Italian and less English and French. Josif Plaku, like Panayoti's father, was arrested in 1940 by the regime in force. He has two brothers and two sisters, named Kalo, Koço, Theodora and Meri Plaku. He owned 18 ha. land, 2 houses, 7 cows and three horses, all of which he handed over to the Agrarian Reform, with the exception of one dynymi.
He graduated from primary school 1926-1931, in Hoçisht, Technical high school, Unique school 1934-1936, in Korça and "Normal" school, 1936-1941 in Elbasan. Member of the Communist Party since July 21, 1942, with tessera number 012334, issued by the Tirana Party Committee. Not expelled from the party. He was arrested on April 12, 1942 by the Italian fascists for participating in the demonstration and was kept in prison for 3 months. After the war, he was with delegations in Italy and the Soviet Union. All members of the family and the wife, Vjollca, were participants in the Anti-Fascist War. On November 28, 1944, he was promoted to lieutenant colonel.
In the work description, signed by the Minister of People's Defense, Beqir Balluku, all other data are listed, from the first promotion after the war, as a colonel, on July 1, 1951, the duties in the war as a simple partisan in the Devolli detachment , up to deputy commissioner of the First Brigade. We must not forget to mention the fact that Panayoti had an uncle in America, Vangjelin, an intellectual with two doctorates. He returned after his studies in 1948-50 at the Soviet Military Academy "Voroshilov", as a division commander.
What stood out about Panajot the Elder, apart from the talent and intelligence that stood out among his entire tribe, was his free spirit, his blunt opinion even when he contradicted his superiors, which in the official jargon would be translated as: "It is not disciplined to the degree that a divisional commander should be, and he follows orders with great difficulty, he esteems himself highly. I want strong control and seriousness from above".
And he who had not made any self-criticism until 1950, is forced to do so after returning from the Soviet Union, "in front of the general comrades; Mehmet Shehu, Beqir Balluku, Bedri Spahiu and Teodor Heba". But what happened in the life of Panajo the Elder, until he decided to "betray"?
Vëllai i Panajotit, Jorgo Plaku, ishte shpallur dëshmor, pasi u vra më 7 janar 1944, sipas deklaratave zyrtare, “në përpjekje me armiqtë”, por në fakt u qëllua nga pas, ndërsa ishte duke ecur në kolonë me shokët pranë Voskopojës, dhe kur “armiq” nuk kishte asgjëkund. Megjithëse dëshmitarët kishin heshtur që prej asaj kohe, familjarët patën gjithmonë dyshime. Radha do t’i vinte më pas vëllait tjetër të Panajotit, Kalo Plaku, dy vjet më i ri.
Komisar batalioni në kohën e luftës, Kalo emërohet në vitin 1945 në Berat, si oficer i Ministrisë së Brendshme.
Duke parë torturat dhe bastisjet që u bëheshin familjeve të tëra nga regjimi i sapo-instaluar, ai neveritet dhe kërkon të lirohet nga uniforma. Kalon në bujqësi dhe në vitin 1952 emërohet drejtor i fermës së Sukthit. Menjëherë pas tij, emërohen në poste drejtuese të fermës edhe dy ish punonjës të Sigurimit, të cilët do t’i viheshin pas për katër vjet me radhë.
Në 12 qershor 1956, Kalo Plaku niset herët në mëngjes për punë, sepse fillonte fushata e korrjeve. Në mbrëmje, shoferi i tij i ri (i ardhur një vit më parë, dhe më pas me karrierë shoferistike në Komitetin Qendror të PPSh-së dhe nëpër ambasada), e lajmëron se makina ishte prishur. Kalo fle ku e zë nata dhe të nesërmen në mëngjes, pi një gotë dhallë që do të ishte e fundit. Nxjerr shkumë nga goja dhe vdes në moshën 35 vjeçare, “sepse iu zmadhua zemra”!
Sapo trupi i të vëllait mbërrin në shtëpi, Panajoti i nxjerr të gjithë përjashta, merr kufomën dhe e çon në Tiranë, për autopsi. I kërkon Llambi Ziçishtit, ministrit të Shëndetësisë, t’i bënte autopsinë, dhe përgjigja ishte; “Zmadhimi i zemrës shkaktoi vdekjen”. Por në autopsi, mori pjesë edhe një mjeke sovjetike. Konstatimi i saj? Ndryshonte rendi i lidhjes shkak-pasojë: “Ishte vdekja ajo që solli zmadhimin e zemrës”. Panajoti kërkoi përgjigje të tjera nga Hungaria, por ato nuk erdhën kurrë.
Në shtëpinë e ministrit pa portofol, vijnë për ngushëllim gjithë anëtarët e Byrosë Politike, me Enverin në krye. Kur Panajoti ia përsërit udhëheqësit konkluzionin e mjekes sovjetike, duke i kërkuar në sy një analizë tjetër për të vëllanë, ky nxihet dhe hesht. Aq më tepër që pak kohë më parë, (siç ka deklaruar pas viteve ‘90-të, ish titullari i lartë i viteve të para pas çlirimit, Nexhmi Ballka), kishte patur një debat me Panajotin, pasi ky i fundit nuk ishte aspak dakord, që Rita Marko të hynte në Byronë Politike.
Panajot Plaku po vërente se po ia vrisnin, degradonin apo përjashtonin nga partia, për një arsye apo një tjetër, gjithë familjarët dhe fisin që kishte nxjerrë vetëm partizanë dhe më vonë plot 28 komunistë idealistë dhe individë të talentuar. Në të njëjtën kohë, atë e kishin promovuar në ministër, çka mendja e tij e stërvitur, e përktheu menjëherë si rrahje e shpatullave, para prerjes së kokës. Ndaj konkludoi se kishte ardhur radha e tij. Vendosi të arratisej. Urdhëron shoferin të bëjë gati makinën, se do të shkojnë në Pogradec, për punë. Në Qafë Thanë, zbret pak për “t’u çmpirë”, merr një monopat dhe nuk kthehet më.
“Ika nga Shqipëria se Enver Hoxha më helmoi vëllanë”. Lajmi i dhënë nga agjencia jugosllave e lajmeve TANJUG, mori dhenë. Pas tronditjes fillestare, Tirana merr menjëherë kundërmasat dhe në shtypin zyrtar, botohet një artikull ku nëna e “tradhtarit”, Kostandina Plaku, mallkon qumështin që i ka dhënë të birit. Por ç’kishte ndodhur në të vërtetë?
Sipas rrëfimeve në vitet e para ‘90-të të Pandora Plakut, gruas së Kalos së helmuar, vëllai i vogël i Panajotit dhe gjeologu i talentuar Koço Plaku, mori një ftesë të çuditshme: “Frrok Pjetër Gega, i sapozgjedhur në Komitetin Qëndror të PPSH-së dhe komshiu përballë shtëpisë sonë, kishte thirrur Koçon në shtëpinë e tij dhe pas 3-4 orë bisedimesh midis tyre, Koço vjen me tekstin e artikullit në dorë.
I bërë meit në fytyrë, me zë të dredhur, ia jep të ëmës letrën në dorë dhe i thotë: “Firmose, po na deshe edhe neve të tjerëve”. Kuptohet që tekstin Frrokut, ia kishin dhënë gati, sepse niveli i tij prej punëtori, nuk e bënte dot edhe pse më vonë u bë Zv/ministri i Punëve të Brendshme. Kostandina Plaku firmosi tekstin e gatshëm, ku mallkonte të birin; “Harram qumështin e nënës”.
Dhe ‘mjeshtëria’ e Sigurimit, nuk kishte fund. Për të neutralizuar çdo deklaratë të Panajotit të arratisur, Pandora vijon të figurojë komuniste, për të ruajtur versionin zyrtar, se i shoqi “vdiq në krye të detyrës”. Fëmijëve të Kalos, u jepet shkolla e lartë, paçka se natën.
Panajot Plaku ndihet gjysmë i burgosur në Jugosllavi. Ai flet kundër regjimit, në të cilin më parë ishte hierark i lartë, në intervista të ndryshme, ndërkohë që i dërgoi Hrushovit një letër të gjatë, ku rendit të gjitha stalinizmat e liderit shqiptar, Enver Hoxha. Kërkon të shkojë në Bashkimin Sovjetik, por Tito nuk e lë të ikë. Gjatë kësaj kohe, nuk kishte rast më të mirë për Tiranën zyrtare, për ta përfshirë Panajot Plakun, në grupin agjenturor dhe regjim-përmbysës të radhës, e në këtë mënyrë ta pajisnin edhe atë me një dosje, për t’u pasur zili: Ishte “zbuluar” banda e Teme Sejkos, me kompani!
Gazeta “Bashkimi”, e numrave të majit 1961, është e mbushur me deklaratat në gjyq të “komplotistëve”, që kishin synuar përmbysjen e diktaturës me ndihmën e të gjithëve: Rusë, grekë, jugosllavë, amerikanë e anglezë. Kolektivat punonjës dërgojnë letra falënderimi për Partinë, që zbuloi këtë grup të rrezikshëm: nga Uzina “Enver”, nga kooperativa “Stalin” e Krutjes, nga ajo “Mao Ce Dun” e Divjakës, e deri nga kooperativa e Konispolit, për të dhënë përshtypjen se; çamët e dënojnë tradhtinë e Teme Sejkos dhe se ai meriton plumbin ballit.
Po Panajot Plaku? Ai kishte qenë ndër organizatorët kryesorë të kryengritjes, për të cilën paskëshin financuar mbi 20 organizata ndërkombëtare spiunazhi, dhe nëse në përfundim të farsës gjyqësore, Aranit Çela kërkoi dënim me vdekje për Teme Sejkon, Tahir Demin, Avdul Resulin, Hajri Manen, etj. Panajot Plaku, me këto akuza që u dhanë në pretencën e prokurorit, do të mund “të varej prej gjuhe”. Sigurisht, asnjë krim, asnjë spiunazh nuk u faktua, përveç deklaratave të dëshmitarëve të rremë dhe rrëfimeve të nxjerra prej të pandehurve të shqepur në dru.
Në korrik 1966, Panajot Plaku vdes papritur në Beograd, në moshën 47 vjeçare, nga zemra. Sërish “zemra”, në fisin Plaku. Shumë interesante kjo copëz e artikullit të “Zërit të Popullit”, të datës 19 korrik 1966: “Do të vijë me siguri dita, kur edhe gjithë armiqtë e popullit shqiptar, që janë grumbulluar në Jugosllavi, të japin llogari për veprën e tyre tradhtare. Fati i tyre, nuk do të jetë më i mirë nga ai i tradhtarit Panajot Plaku, i cili vdiq (ose u vra nga padronët e tij, si limon i shtrydhur), si spiun, si provokator…”!
Pse do ta vrisnin jugosllavët Plakun, tashmë profesor në universitetin e Beogradit?! Cilin profesionist në “zmadhimet e zemrës”, ngarkoi me këtë detyrë Sigurimi Shqiptar?! Kjo ndoshta pak rëndësi ka sot. Ajo që vlen më tepër, është të theksojmë se çuditërisht, pas kaq dekadash, mbi këto “grupime armiqësore” dhe “tradhtar”, si Panajot Plaku, ende rëndon damka e vjetër për të cilën shumë pak përpjekje janë bërë për ta hequr. Të gjithë shokët e shkollës dhe të luftës të Panajot Plakut, si; Rrahman Parllaku, Skënder Malindi, Myfit Guxholli, pas viteve ‘90-të, kanë folur me respekt për kapacitetin e tij, si më i shkolluari, më cilësori, kurajozi dhe njeri me karakter…!
Sa për sagën e familjes Plaku, e ëma e Panajot Plakut, Kostandina, për fatin e saj, vdiq në vitin 1970, duke mos mbetur gjallë për të parë fundin e “të fundmëve të familjes Plaku”. Dhe ishte radha e shkencëtarit të gjeologjisë, kryeinxhinierit Koço Plaku, i cili kishte mbetur gjallë deri atëherë, vetëm për hir të gjenisë së tij profesionale. E radhisin në “grupin e sabotatorëve të naftës”; kishin filluar spastrimet e 1974-ës.
Among his most serious crimes, the complete series of Dostoyevsky's works, which was enough to get him shot. Lipe Nashi, who escaped the shooting, has shown afterwards that; "In the trial, only Koço Plaku did not show forgiveness, while the rest of us did." Koço was clear: "Enver Hoxha killed my brothers. I will not apologize and he knows that, as he knows that he will kill me too."
The Machiavellianism of the State Security comes into play once again with the spiritual castration of people: Koço has gone with the majority, but his wife's brother remains a party member. On the other hand, the son of the poisoned Kalo Plaku, Jorgo, just received his engineering degree, is assigned to work on Fierza's gigantic work, where he shines.
On December 9, 1980, his family was notified of the crash of a minibus in the Drin river, where engineer Jorgo Plaku died, with the official diagnosis; "Asphyxia from drowning". The family members asked for the coffin to be opened for the ten minutes that the victim was allowed to cry at home. And they saw that the back of the victim's head was cracked. With shock./ Memorie.al
Lini një Përgjigje