FLASH
Shkruar nga Pamfleti
What happened to Hasan Pristina, the close friend of Ismail Qemali, Isa Boletini and Luigj Gurakuqi on the day of the declaration of Independence on November 28, 1912, has been covered with endless intrigue and mysteries for a long time.
His absence at the grand ceremony in Vlora was never fully explained by the historiography of the communist regime in Albania. That's why even the studies of Albanian albanologists from Kosovo never completely clarified the story of Prishtina's absence from the big celebration for which hardly anyone had invested for years. This unforgivable lack of discovering the truth caused his body to rest in Greece until 1977. What's worse when Albanian academics here and across the state border often documented in their works the figure of Hasan Pristina as the figure of a reactionary and traitor to the country.
Such had been collected in its archives by the monarchy, for which the patriot from Kosovo remained a suspect who "had not worked for a single day on the national issue". In fact, what is the truth of this approach to this extraordinary figure, why was the communist regime never interested in fully clarifying his outstanding contribution and how the press of the time, both local and foreign, treated the absence of Hasan Pristina at the independence celebration ceremony on November 28 in Vlora...
THE TRUTH OF THE GREAT MISSING AND THE INTRIGIES OF ANTI-ALBANIAN CIRCLES
The truth of Hasan Pristina's absence at the ceremony of the declaration of independence in Vlora for years and for various reasons, was kept hidden, and even covered with the strangest mysteries. The researcher Kudusi Lame has recently shed light on the real reasons that prevented Hasan Prishtina from being present in Vlora on November 28, 1912. Here's what he said: "Hasan Prishtina - the greatest man of his time, the visionary, the patriot, the warrior, the Supreme Commander of the General Uprising for the Independence of Albania, was forcibly prevented from being in Vlora on that great day. I don't know for what interests, I don't know from whom and on whose orders, on that day, when his accomplice, Ismail Qemali and other accomplices, raised the National Flag in Vlora, on November 28, 1912, they would place Hasan Pristina on the pulpit of the Ottoman parliament in Istanbul, giving a speech about the empire.
And for this, since 1933, when he was treacherously killed by an Albanian in Thessaloniki. Until 1963, Hasan Prishtina would be a traitor and enemy of the people and the Albanian nation. When, in fact, Hasan Prishtina on November 28, 1912, together with Idriz Sefer, Bajram Curri and others, was imprisoned in the Belgrade Prison, it is not known by whose orders and for whose interests, but arbitrarily imprisoned, because he did not it should have been in the course of the historical activity of his nation. And it took 30 years to clarify this truth, simply that the speech in the Ottoman parliament Hasan Prishtina had given on November 28, 1911 and not on November 28, 1912. This confusion was small, but it was worth it to someone, for them they leave Hasan Pristina out of the process of creating the independence of Albania and 30 years in enmity with his nation that served him like no other".
FROM REACTIONARY, TO PROMINENT FIGURE OF THE NATIONAL AFFAIR
When Hasan Pristina was forcibly held in prison in Belgrade, anti-Albanian media reported that he was giving a speech in the Turkish parliament. This is a speech that was delivered no less and no more than a year ago. The deliberate confusion in this case crippled the outstanding figure of the patriot who had invested for years in the arms of Ismail Qemali, Isa Boletini and Luigj Gurakuqi for the independence of Albania. The murder under mysterious circumstances in 1933 in Thessaloniki made the story of his participation in the raising of the National Flag in Vlora even more mysterious. And while the monarchy was not interested in uncovering the truth for known reasons that were mainly related to the early enmity of Pristina with King Zog, the same happened with the communist regime that never understood why it remained in the trap of fake news that Hasan Prishtina had been giving a speech in the Turkish parliament on the day of independence.
Until 1960, Hasan Prishtina would remain a figure "non grata" for the communist historiography of Tirana. At the beginning of the 60s, thanks to the persistence of a group of researchers from Kosovo, his rehabilitation would take place and the designation "Reactionary", "Enemy of the People", would now become "Prominent figure of the national issue". This delayed revaluation would also bring the care to bring from Thessaloniki the remains of Hasan Prishtina and their placement in Kukës in 1977.
THE CONTRIBUTION OF ACADEMIC ALEX BUDA TO THE REHABILITATION OF HASAN PRISTINA
Të parët që kanë kërkuar rehabilitimin e figurës së Hasan Prishtinës, kanë qënë studiuesit kosovarë. Një grup i tyre i ka drejtuar Komitetit Qëndror të Partisë kërkesë konfidenciale për të riparë figurën e patriotit dhe atdhetarit të shquar Hasan Prishtina. Me porosi të Enver Hoxhës, kreut të regjimtit, kërkesa e tyre me përkujdesjen e veçantë të instruktorëve të KQ për çështjen e Kosovës, është adresuar tek Akademia e Shkencave. Kreu i kësaj të fundit, Aleks Buda, është marrë vet drejtpërdrejt me hulumtimin e çështjes. Takimi me studiuesit kosovarë që kishin nënshkruar kërkesën në adresë të Komitetit Qëndror, ka qënë hapi i parë i procesit të nisur.
Pastaj, puna ka vijuar me Istitutin e Historisë dhe Akademinë e Albanologjisë së Kosovës. Pas shumë bisedave, konsultave e ballafaqimeve me dokumente autentike e shënime të kohës, është proceduar me vendimin për ta rehabilituar figurën e Hasan Prishtinës. Njëri nga studiuesit kosovarë që ka nisur tërë procesin, Gani Demiri, është shprehur se kjo ka qënë një punë shumë e vështirë, po falë kontributit të veçantë të profesor Aleks Budës, i cili nuk u lodh asnjëherë për t’i shkuar problmeve deri në fund, u realizua një mision fisnik, duke u zbardhur përfundimisht figura e shquar e Hasan Prishtinës.
HASAN PRISHTINA, BIOGRAFIA ZYRTARE
Hasan Prishtina, patriot e demokrat revolucionar i shquar që luftoi për lirinë dhe pavarësinë e Atdheut, për demokratizimin e jetës së vëndit, për çlirimin e Kosovës nga zgjedha serbomadhe dhe bashkimin e saj me shtetin shqiptar. Lindi në Vuçiternë në një familje patriote. Studimet e larta i kreu në Stamboll për shkencat politiko-juridike. Në vitet 1908-1912, u zgjodh tri herë në parlamentin osman, të cilin e përdori si tribunë për mbrojtjen e të drejtave kombëtare të shqiptarëve. Në fillim të vitit 1912, së bashku me Ismail Qemalin ishte ndër nismëtarët për organizimin e Kryengritjes së Përgjithshme të Armatosur në Shqipëri ku u shqua si udhëheqësi kryesor. Në vitin 1912, u ngarkua me detyrën e ministrit në qeverinë kombëtare të Vlorës.
Me themelimin e Komitetit “Mbrojtja Kombëtare e Kosovës” u zgjodh antar i tij, ndërsa në dhjetor të vitit 1919, Komiteti e ngarkoi si kryetar të delegacionit të tij në Konferencën e Paqes në Paris, ku do të kërkonte bashkimin me shtetin kombëtar shqiptar të Kosovës dhe viseve të tjera shqiptare në Jugosllavi. Mori pjesë aktive në organizimin e Kongresit të Lushnjes në vitin 1920 dhe në prill të vitit 1921, u zgjodh deputet i Dibrës në parlamentin shqiptar. Në dhjetor të vitit 1921, kryesoi një ndër qeveritë më demokratike të vendit. Hasan Prishtina ishte një nga drejtuesit dhe organizatorët kryesorë të lëvizjes antizogiste të shkurt-marsit 1922. Gjatë viteve 1922-1923, u shqua si kundërshtar i vendosur i reaksionit të brendshëm.
Shquhet si luftëtar për mbrojtjen e “Zonës neutrale” të Junikut nga forcat serbe dhe ato zogiste, si udhëheqës i lëvizjes nacionalçlirimtare dhe i çetave kryengritëse në Kosovë kundër sundimit serb. Hasan Prishtina mori pjesë aktive në përgatitjen e Revolucionit demokratikoborgjez të Qershorit të vitit 1924 dhe luftoi për vënien në jetë të programit të qeverisë demokratike të dalë nga ky revolucion. Në shtator të vitit 1924, në krye të një delegacioni në emër të Komitetit “Mbrojtja Kombëtare e Kosovës”, shkoi në “Lidhjen e Kombeve” në Gjenevë ku protestoi kundër barbarizmave mbi popullsinë shqiptare të qarqeve shoviniste serbe në Kosovë. Pas dështimit të revolucionit të 1924-ës, u largua jashtë Atdheut.
Gjatë tërë kohës në mërgim (1925-1933), qëndroi në krahun më të përparuar të Lëvizjes Kombëtare Shqiptare. E vazhdoi luftën kundër regjimeve diktatoriale e monarko-fashiste, kundër tiranisë zogiste në Shqipëri dhe zgjedhës serbomadhe në Kosovë. Nën drejtimin e tij, u themelua “Komiteti i Çlirimit të Kosovës”, i cili veproi jashtë vendit krahas Komitetit të Çlirimit Nacional. Hasan Prishtina, luftën nacionale në Kosovë u përpoq ta bashkrendojë me luftën e popujve të shtypur ballkanikë. Disa herë u bë nismëtarë i bashkëpunimit me përfaqësuesit dhe organizatat nacionalçlirimtare të Maqedonisë, të Bosnjës, të Kroacisë e të tjerë që vuanin nën zgjedhën e regjimeve shoviniste të huaja.
Hasan Prishtina kërkonte respektimin e të drejtave kombëtare të të gjithë popujve ballkanikë gjë që do të arriej sipas tij, me krijimin e shteteve kombëtare në bazë të parimit të vetëvendosjes, duke përjashtuar çdo formë të hegjemonizmit ndaj tjetrit. Katër herë armiqtë organizuan atentate me armë. Dy herë e burgosën pushtuesit serbë dhe bullgarë. Gjashtë herë e dënuan me vdekje: xhonturqit, feudali e vegla e Serbisë, Esat Toptani, qarqet shoviniste serbomadhe dhe tri herë qeveria e Ahmet Zogut. Më 14 gusht 1933, u vra me atentat nga agjentët e Ahmet Zogut në bashkëpunim me qeverinë jugosllave. Hasan Prishtina ka lënë një varg artikujsh, si dhe kujtimet e tij për kryengritjen antiosmane të 1912-s që kanë vlerë për historinë e lëvizjes sonë kombëtare e demokratike. Në vitin 1977, eshtrat e tij u sollën nga Selaniku në Shqipëri.
Gazeta greke “Fos”: Shqiptari që vrau shqiptarin në Selanik
Kur arritën në kryqëzimin e rrugës “Vogaciku”, Ibrahimi nxorri me shpejtësi revolverin sistem “Smith” dhe shkrepi dy herë kundër Hasanit, tue e shtrirë këtë pa frymë në tokë.
Me gjithë këtë, guximtari u ul mbi trupin e shtrirë dhe zbrazi mbi kryet e të plagosurit edhe tre pushka të tjera të revolverit për të përfunduar krejtësisht qëllimin. Pas këtyre, guximtari vrapoi për t’u larguar nga rruga “Vagaciku”, aty nga Mitropolia, nga shkaku që të shpëtonte prej popullit, i cili u grumbullua shpejt. Turma filloi të gërthiste dhe ta ndiqte dhe kjo skenë duket se turbulloi Ibrahimin, i cili i shushatur u rrëzua mbi vitrinën e një dyqani atje afër dhe të cilën e theu, por shpejt fitoi fuqinë dhe vrapoi nga “Rruga e Mitropolisë”. Por, populli e ndiqte nga pas dhe ky atëherë u fut në shtëpinë e doktor Dukidhit, ku pastaj e zuri një polic.
Ky e vuri në një motoçikletë dhe e shpuri në qendrën e Policisë, ndërsa Hasan Prishtina, sillej në spitalin bashkiak, ku doktorët vërtetuan vdekjen. Vrasësi i ish-kryeministrit shqiptar, quhet Ibrahim Hysen Çelo, edhe është në moshën 37 vjeç, nënshtetas shqiptar, mjaft intelektual, flet frëngjisht dhe italisht pa gabim dhe turqisht në gjuhën amtare. I sjellshëm në mënyrat, i veshur bukur, bën përshtypjen se është një njeri që nuk është lindur për vrasës.
Në Greqi erdhi prej Nicës së Francës më 9 maj 1933, edhe pse nuk u paraqit të rregullohet sipas ligjit për të huajt, u dënua me një gjobë prej 230 dhrami. I vrari, Prishtina Hasan Ahmet, edhe ky shqiptar, i ardhur dikur si nënshetas austriak, ka qenë ministër i Punëve të Brendëshme dhe i Punëve Botore në Shqipëri dhe për një kohë të gjatë kryeministër i Shqipërisë në regjimin e Fan Nolit. U tha konkretisht prej qarqeve shqiptare të këtushme, se ky qe nënkryetar i fanolistëve dhe përfaqësonte në Ballkan, Turqi dhe Evropën e mesme Fan Nolin, i cili ndodhet në Rusi tue drejtuar propagandën kundër Mbretit Zog. Vrasja e Hasan Prishtinës, është një mister i madh për arsyen pse autoritetet mbajnë një fshehtësi të madhe.
Por, me gjithë këtë, prej lajmeve që kemi mbledhun, kuptohet se gjatë shumë ditëve, shikoheshin që të dy bashkë e sidomos në hotelin “Astorja” ku banonte i vrari. Bashkëfjalimet e tyre dukeshin miqësore edhe për të njohurit e tyre përshpëritesh se “diçka përgatitnin”, e cila plasi në vrasjen e djeshme. Nga sa kemi mundur të informohemi prej burimeve të ndryshme që mundin ta dijnë më mirë se si qëndrojnë punët, Hasan Prishtina qe një tip i njeriut të shqetësuar, që mundohej me çdo sakrificë të organiozojë organizata, gjë që i ka kushtuar kurdoherë ekspulsive, nga gjithë shtetet e Ballkanit ku banonte.
Another Greek newspaper "News from Macedonia", talking about the assassination, went: The murder was committed at 2 o'clock in the afternoon on August 13, 1933. An elderly gentleman, well-kept and with charming features, was seen on "Çimisqi" street. to walk alongside and talk to a well-dressed, lively person, the tone of his voice betrayed him. They arrived at the intersection of the "Çimisqi-Vogaxhiku" road and were heading to the "IVI grocery store" and two steps away from the junk shop of the invalid J. Janopullo. The man with a gloomy appearance quickly took out the "SMITH" brand revolver and shot at the interlocutor, who was Hasan bey Prishtina, who fell on the pavement. Bystanders gathered from the two shootings, saw the killer pounce with unspeakable cruelty on the victim and empty three more bullets, two in the chest and the third in the head, as a fatal shot, to be sure of the completion of the act of murder.
Lini një Përgjigje