FLASH
Shkruar nga Ali Buzra
At the request and desire of the author, Ali Buzra, as his editor and first reader, I will briefly share with you what I experienced in this encounter with this book, which is his second (after the book “Gizaveshi në vite”) and which is naturally outlining his writing style. The sincerity and openness of the narrative, the simple, unmodified language, the accuracy and precision of the episodes or the lack of an elaborate, intentional fantasy to follow or its non-use, I think have served the author positively, who comes to the reader in his original form, inviting us to at least recognize unknown human destinies and pain, accidentally or not, leaving us to reflect as a beginning of awareness towards a catharsis so necessary for the conscience of Albanians.
Continued from the previous issue
1.3 The arrest and imprisonment of the men of the tribe is followed by the persecution and persecution of their families, calling them kulaks.
Most of the men of the Balliaj tribe will face arrest and imprisonment after the liberation of the country. For them, their mere presence in the governing bodies of the time would be enough, since, as we discussed above, they have not committed any acts of violence or mistreatment against the population.
At the end of 1944, during the cleansing operations, the partisan brigades also attacked Funarës. On the eve of winter, their houses were burned, leaving men, women, the elderly and children in the open. Meanwhile, 60 heads of small cattle, 2 cows and many copper vessels were seized from the family of Azis Balliu alone. Goods and livestock were also seized from other families, but we have no data on the quantity of goods seized.
Temporarily, the families took refuge in the homes of their friends. At the beginning of 1945, a wave of arrests began throughout the country against political opponents, as well as influential people who could constitute an obstacle to the establishment of the totalitarian communist regime in Albania. In this situation, sensing the danger that threatened them, which began with the burning of houses by partisan units, some of the men of the family who were most at risk were forced to flee.
Ismail Balliu, with the military rank of captain during the time of Zog, and deputy commander during the time of the National Front, was one of the main figures with authority in Funara and beyond. He was distinguished for his time as a person with an intellectual level, measured and fair in judgment. Regardless of his functional duty during the war, he manifests a worthy and kind behavior towards the people. In the created circumstances, he initially does not surrender, but escapes together with Hamit Luka.
Around the end of 1945, or the beginning of 1946, with the intervention and under the guarantee of Miftar Hoxha from Miraka, whom Ismaili had a friend, he surrendered. In mid-1946, the arrest of the people participating in the “Group of Deputies” began. This group, the so-called “Resistance Group”, included members of the Zogist Royal Party, created in semi-illegality, led by Rustem Dani, based in the Mati district.
In Librazhd, his activity extended to 16 villages in the district, centered in the village of Prevall. According to data obtained from the district's Internal Affairs Department, the following influential people in the villages of our area are registered in this group:
Prevall: Bajram Shera, Arif Gjata, Emin Rama, Rakip Qeti.
Lunik: Sehit Albrahimi, Hamit Tahiri, Destan Doda, Rakip Doda.
Funarës: Azis Balliu, Ismail Balliu, Xhemal Balliu, Belul Balliu.
Letëm: Iliaz Bogdani, Ashim Bogdani, Bajram Borufi, Veli Biçaku.
Gizavesh: Zeqir Hunçi, Selim Tërnova.
Neshtë: Isak Alcani, Sadik Hoxha.
Zgosht: Isak Alla, Kamber Alla.
Floq: Mexhit Murtini.
Orenjë: Asllan Balla.
Mirakë: Miftar Hoxha.
Bërzeshtë: Xhevdet Blloshmi.
Rrapun: Nazif Çota, Namik Çota.
Kostenjë: Arif Disha, Destan Peshku.
Babje: Hajdar Balla, Selim Prrenja, Qamil Çota.
Polis: Ali Cekani, Sadik Muzhaqi, Hysen Muzhaqi, Ismail Kaca.
Zdrajsh: Tahir Hoxha.
In the above list is also the name of Miftar Hoxha, a very influential man in his area, a person connected to the National Liberation Front, who sheltered Enver Hoxha during the war. At first glance, this fact seems contradictory, since it was precisely Miftar Hoxha who intervened for some of the well-known nationalist figures to be pardoned. In my version, this can be explained by two reasons; first, Miftar Hoxha helped the war, but was not a communist, on the contrary he was friends with many village leaders in the area.
So he may have collaborated with Rustem Dani, with the acceptable idea of a pluralist parliament. Secondly, it may also be a game of the State Security, to blame him, since he was a supporter of many well-known nationalist figures. From the collected data, it turns out that 13 men were arrested in one night by the State Security in different areas of Librazhd, as participants with the "Group of Deputies", among whom was Ismail Balliu.
In the staged trial against him, they accused him of hostile activities against the people's government, and sentenced him to be shot. Thus ended the life of one of the most prominent men of the Balliaj tribe, who had committed no crime, on the contrary, he was known for his intellectual abilities for the time, for his prudence, justice, and who enjoyed authority and respect among the people.
Hasan Balliu, Komandant i ‘Ballit Kombëtar’ në Funarës, me gradë ushtarake nëntoger në kohën e Italisë, ishte dhe mbeti person me shumë influencë e autoritet në popull. Ai qe i shkolluar në Ohër, e dallohej për veti e cilësi shumë të mira, si burrë i drejtë e me karakter të fortë. Siç e përmendëm më lart, nuk ka asnjë rast sjelljeje të keqe ndaj popullsisë, apo kundërshtarëve politikë. Mbas djegies së shtëpive, në kushtet e terrorit komunist, vendos të arratiset bashkë me djalin e tij, Hamitin.
Të shoqëruar nga Lush Leshanaku, ata arrijnë deri në Kukës. Gjatë rrugës kaluan shumë vështirësi, mbasi ndiqeshin këmba-këmbës. Bashkë me ta kishte edhe shumë nacionalistë të tjerë nga krahina të ndryshme të vendit. Në Kukës, kalimi në kufi u bë shumë i vështirë, mbasi kudo vepronin forca të ushtrisë partizane. Vetë Lush Leshanaku, u thotë shokëve, se i gjallë nuk dorëzohej në duart e komunistëve, e vendos të kalojë të dy Drinat me not. Ai kishte trup atleti, e të fuqishëm.
E kështu veproi, ndërsa të tjerëve që nuk mundën, u jep para që të gjejnë mundësi të tjera largimi. Mbasi nuk mundi të arratiset, Hasan Balliu në përpjekje me Forcat e Ndjekjes plagoset, e ndërron jetë në Kukës. Mbasi e varros të atin atje, Hamiti kthehet së bashku me shumë të tjerë që nuk mundën të arratiseshin. Në kthim, shumica kapen nga forcat partizane dhe i shpërndajnë nëpër burgje, sipas rretheve e qarqeve nga vinin. Midis tyre kapet edhe Hamit Balliu, të cilin e dërgojnë në burgun e Elbasanit.
Për fat të mirë, njëri nga partizanët që Hamiti e pati mbajtur për dy javë në shtëpi në kohën e luftës, ishte komisar politik në ushtri dhe qe emëruar në qarkun e Elbasanit. Komisari, ish partizan, duke shfletuar listën e të kapurve, sheh emrin e Hamit Balliut. Ai i kërkon komandantit të burgut që personin e lartpërmendur, ta dërgojë në zyrën e tij. Mbasi futet Hamiti në zyrën e komisarit, ky i fundit i thotë: “A më njeh”? – “Jo”- i thotë, Hamiti. Vërtet, nuk e njohu.
Ish partizani i rraskapitur, kur u gjet nga Hamiti në përrua, tashmë ishte i veshur me uniformë, i kollarisur e natyrshëm kishte ndryshuar pamje. – “Jam partizani që më mbajtët në shtëpi, e nëna jote më ka ushqyer 15 ditë me qumësht. Nuk do të nxjerr në gjyq”. – i thotë ai. Dhe kështu bëri. Hamiti u lirua e vajti në shtëpi. Por, shtëpia ishte gërmadhë, atë e kishin djegur partizanët.
Ishte mesi i vitit 1945. Trishtimi e dhimbja për babanë, që i mbeti në Kukës, si dhe për gjendjen tragjike të familjes, ishte i madh. Megjithatë, shtëpia duhej ngritur. Ai fillon të grumbullojë materiale për ta ndërtuar atë. Mirpo, sa fillon e vendos qoshen e parë, paralizohet e më pas vdiq. Kështu përfundoi jeta dy burrave të familjes së Hasan Balliut, që ishin forca më e aftë e saj. Shtëpitë më pas i ndërton Aziz Balliu, kushëri i tyre.
Azis Balliu, i njohur për zgjuarsinë dhe thjeshtësinë e tij, ka qenë zgjedhur tre herë kryeplak në Funarës. Babai i tij Selmani, më herët, kishte dyqan në fshat e merrej me tregti. Në kohën e Zogut hapi dyqan në Librazhd edhe Azizi. Ky i fundit ishte nip në Valt të Martaneshit, te fisi Bala. Në moshë fare të re qe pjesëmarrës në Luftën e Shkodrës, me taborin e Librazhdit. Ai ishte burrë i urtë, trim e i përmbajtur. Pesha e fjalës së tij zinte vend nëpër kuvende. Ka ruajtur rregullin dhe ekuilibrin në fshat, duke zgjidhur me paanshmëri mosmarrëveshjet që lindnin për arsye të ndryshme.
Për Azis Balliun ka shumë episode, nëpërmjet të cilave del në pah karakteri i tij i fortë e burrëror, urtësia dhe drejtësia në gjykim, thjeshtësia në komunikim me të afërmit e miqtë e shumtë, që ai kishte kudo. Kështu, flitet për një rast, kur në Funarës lind një konflikt midis dy familjeve; të Zenel Sherës e Muharrem Çotës, për një rrugë. Kryeplaku i fshatit nuk mundi ta zgjidhë problemin. U bënë përpjekje nga miq e të afërm të të dy palëve, por nuk u gjet rrugëzgjidhje dhe konflikti mbeti i hapur. Më në fund u pranua propozimi që Zenel Shera, të marrë si përfaqësues Isak Allën, ndërsa Muharrem Çota, Azis Balliun.
Të dy burrat e lartpërmendur u ulën e mbasi e studiuan problemin në vend pa praninë e të kontaktuarve, vendosën kufirin me drejtësi. Aty ku u vendos kufiri, nuk u luajt më. Thuhet se Isak Alla i tha Zenel Sherës, të cilin e kishte mik se; “në qoftë se kjo prishet, nizanë e ke me mue”. Azis Balliu e Isak Alla ndaluan një grindje e cila mund të çonte në vëllavrasje. Edhe në vitin 1992 kur u nda toka, ky kufi mbeti ashtu siç e patën vënë me drejtësi dy burrat e lartpërmendur.
Në fund të vitit 1944, digjet shtëpia e Azis Balliut, një godinë kullë, me 18 dhoma, duke mbetur familjarët jashtë. Ai jetonte me dy gratë e tij, dy djemtë, vajzat, Belulin që e kishte nip e, që kishte tre vajza të mitura, vajzën e vëllait, Feriden dhe kunatën. Në zona ishin krijuar Komandat e Vendit, të cilat ishin njësi administrative ushtarake, për ruajtjen e rregullit e të qetësisë, por nëpërmjet tyre kryheshin edhe arrestime të personave të dyshuar. Nga Komanda e Vendit vijnë dy ushtarë, për të marrë Azis Balliun dhe Jakup Balliun, se gjoja i kërkonte Komanda.
Azizi nuk del, ndërkohë i dërgon fjalë Jakupit, që të mos shkojë. Ky i fundit, vendos të dorëzohet dhe e arrestojnë duke e çuar në burgun e Elbasanit. Meqenëse nuk shkoi Azizi, vetë komandanti shkon të arrestojë atë, por ai qe larguar e fshehur. “Ku e ke burrin” – i thotë ai gruas së tij. – “Ka vajtur te Hoxhë Çota”, – i përgjigjet ajo. “Hej bre”, – u thotë ai ushtarëve, – Ramazanin e bamë, por na ngeli Bajrami pa falë”. Pra, ishin planifikuar për t’u arrestuar të dy. Jakupi u kap ndërsa Azizi jo. Për të shpëtuar nga ndjekësit, Azis Balliu arratiset në Maqedoni, bashkë me nipin e tij, Belulin.
Të dy burrat me moshë madhore të familjes, detyrohen të largohen, duke lënë aty gratë e fëmijët. Në fillim të vitit 1946, ai kthehet me ndërhyrje, por nuk zgjati shumë dhe e arrestojnë. Kur e çojnë në burg, aty sheh edhe Bilal Biçakun nga Qarrishta, person i njohur e kontribuues në Frontin Nacional-Çlirimtar. Bilali, që në vitin 1943, pati krijuar një çetë vetëmbrojtëse luftarake, e cila nuk mbante lidhje me Ballin Kombëtar, por me formacionet e Frontit. Kjo çetë, më pas u shpërnda nëpër formacionet partizane. Mbasi u përshëndet me Bilalin, Azizi i thotë atij: “Mirë unë, po ti pse këtu”? – ndërsa Bilali i përgjigjet:
– “E bre Aziz, e mjelin lopën këta dhe sa shter qumështin, i vënë thikën”. Kështu, që në dialogun e parë prezantues, u morën vesh për bukuri të dy burrat e Çermenikës të izoluar padrejtësisht në burgun komunist. Azisit i kërkojnë në hetuesi, të vihet në dispozicion të Forcave të Ndjekjes, për të kapur Isak Allën e Azis Biçakun, por ai nuk pranon. Në gjyqin e organizuar ndaj tij, Aziz Balliu hedh poshtë çdo akuzë që i bëhet. Shtyhet gjyqi për 15 ditë, dhe më pas i etiketuar si armik, por pa asnjë fakt, e dënojnë me 30 vjet burg.
Nga jeta e burgut ai ka treguar nje detaj në lidhje me Estref Musain, nga fshati Kishtë i Gramshit, i cili ishte në burg bashkë me të. Ky i fundit, i diplomuar në kohën e Zogut jashtë shtetit, për jurist, arrestohet në vitin 1946, ashtu si edhe shumë intelektualë të tjerë. Një ditë, Estrefi kthehet nga takimi me nënën e tij, duke qarë.
“Çfarë ke”? – i thotë me keqardhje Azizi shokut të burgut,
– “Më kanë konfiskuar bibliotekën, e m’i kanë djegë librat”,- përgjigjet ai”. “E çfarë t’i thoja” – tregon Azisi, i cili ishte njeri i shkolluar dhe e dinte rëndësinë e librave. Megjithatë, për t’i hequr mërzinë mikut të tij në burg, i thotë, se; “letra janë, do të dalësh prej këtu e, do t’i blesh prapë”.
Azis Balliu, bëri vetëm 7 vjet burg. Atë e kryen në Maliq e Gjirokastër. Në Maliq, të burgosurit politikë trajtoheshin në mënyrë çnjerëzore. Ata punonin në ujë, pa asnjë mjet mbrojtës në trup. Shumica e tyre kaluan ftohje të rëndë, duke vuajtur me vite nga sëmundja në mushkëri. Siç duket, edhe për arsye moshe, por edhe se, në dosjen e tij nuk kishte asnjë fakt domethënës për dënimin e dhënë, lirohet.
Kthehet në fshat në moshën 60 vjeç. Familjarët e tij jetonin në një kasolle të ndërtuar provizorisht. Aty ndërton shtëpinë e re, e punon së bashku me djemtë e tij, për të mbajtur familjen tashmë të rrënuar ekonomikisht e, të cilësuar kulakë. Ndërroi jetë në vitin 1967.
Jakup Balliu, ishte xhaxhai i Hasan dhe i Azis Balliut. Duke qenë thjesht si pjesëmarrës në çetën e Ballit Kombëtar dhe i afërm me figurat kryesore të përmendura më lart, Jakupi nuk do të shpëtonte. Balliajt “duheshin” shkatërruar. Atë e arrestojnë aty nga mesi i vitit 1945, dhe dënohet me 6 vjet burg. Mbas lirimit nga burgu kthehet në fshat, punon për të mbajtur familjen e pas disa vitesh, ndërron jetë në shtëpi.
Years pass, but the attention of the State Security organs still remains on this tribe, which according to them could pose a threat to the regime of the time. The pressures were of the most diverse. The Security used the most diabolical forms. It, everywhere in Albania, tried to use specific people from these families, to set them against each other. This happened throughout the communist period.
Certain elements of the politically persecuted, under threats to their lives and families, and under torture by the investigation, have agreed to cooperate and give testimony, about what they discussed among themselves. These statements were used in court as arguments to convict with the motivation "for agitation and propaganda against the people's power".
Xhem Balliu, a simple and hardworking man, was not well regarded by the State Security. Xhema was a skilled orator, quite cheerful, communicated with a rare sense of humor, and it was a pleasure to talk to him. In 1972, two people from Dibra came to Funara. They stayed as friends with the Balliu family. Xhema was also in the family that stayed for dinner. One of them asked Xhema: “What are the bad things about this government?” – Xhema honestly answered: “You tell me what the good things are, so I can tell you the bad things.”
The two people were State Security agents. The question arises! Why did they come to Funaras and stay with the Balliajs?! It is clear that the notorious state security weapon had planned to arrest the men of the tribe one by one. This statement was enough as a pretext to put Xhema in prison. After several months of torture and pressure, the investigator, after they could not do it for themselves, to turn him into a Security informant, brought him to trial and sentenced him to 15 years in prison for "agitation and propaganda against the popular government".
Xhema was sick and suffering a lot in prison. He was sent to the infamous Burrel prison. In Burrel he had a friend named Fan Kola, who is said to have been a cousin, or nephew, of Haxhi Lleshi, who, as is known, was at that time Chairman of the Presidium of the People's Assembly. With the mediation of Fan Kola, and with the intervention of Haxhi Lleshi, the sick Xhema was released early. He died at home a few months later.
The years 1974-1976, after the so-called "Abolition of hostile putschist groups" in the army, economy, education and culture, will be accompanied by a wave of arrests even at the base. Thus, the "Bërzeshtës Group" was arrested, among whom were the two martyred poets, Vilson Blloshmi and Genc Leka. This campaign of arrests will also affect Funarës. The communist state had not yet closed the deal with the Balliajs and their relatives. Thus, in 1976, they arrest Belul Balli and Haxhi Balli, first cousins./ Memorie.al
Po mire se arrestoheshin po kush ishte arsyeja ?-lind pyetja Dhe pse skeni vene emer mbiemer te atyre spiunave- dhe te atyre qe ishin per ti arrest had -sic keni vene emrat e Balliajve- fisi I Balliajve ne funares meritojne demshperblim si te persekutuar nga shteti per jetet e tyre te humbura