FLASH
Shkruar nga Pamfleti
When you enter Skuraj and cross the stream of Urdhaza, the mountain climb begins, through the hill called Lekbibajje. It passes in succession the three mills known as Gjin Pjetri's, which rise one after the other. It also passes the two-storey tower of Ndrec Pjetr, the younger brother of Gjin, and then, it encounters a rocky belt on which rises a complex of three stone buildings, the historical towers known as the towers of Gjin Pjeter Pervizit Skuraje, leader of the Kurbin uprising . These buildings dominate the entire valley, which is formed by the confluence of the rivers Mat and Fan (branch of Mat), up to Milot. Almost a fortress, which guards and protects the country from the expeditions of foreign invading armies, which could penetrate through that gorge, until they encounter the wall of the Skuraj mountains, where the towers we mentioned were erected.
In the former Gestapo prison in Shkodër
Of course, when you were imprisoned the next day, they found out who he was and how he came, with all the Italian women, they were very sorry. He had to answer the questions that the prisoners asked him, because our family was familiar, especially mine, there was not a Shkodran that he did not know, and right there in that cell, there were those who had served with him .
He had to explain the reasons that pushed him to leave Italy and come to Albania, despite all the obstacles and dangers he faced on that trip. Pjetri had bitten him a little to make him understand, to weigh his words well, because they could be interpreted in the wrong way, because there were spies entering Castile from the communists, ready to report.
The only good thing was that the floor was laid with boards, because it was a private, confiscable house. No one was equipped with blankets to spend the night, because when they were arrested, they were not allowed to take anything with them, and they were handcuffed.
The next day Pjetri, as the person in charge of that room, persuaded the guards to vacate another room, because there they were cramped like sardines and could not lie down to sleep. Next to that room was another one with different materials. The guards together with the partisans and some prisoners were released and thus half of the prisoners passed there. Peter held Valentine close. This improved their condition a little.
The next day, before nightfall, some families had managed to get a special permit to bring clothes and coverings to the prison. They also brought a couple of blankets to Valentin, which his wife had given him to a prisoner who had his brother in that prison. It was the fourth day of the state of siege, which was still in force. On the fifth day, the state-siege was lifted, so on the first Sunday the meeting was allowed and the prisoners had the opportunity to meet their people, behind the iron grills.
Even Gori had the opportunity to see Valentin from afar, behind bars. She gave him the understanding that someone had come, sent by his father, between the state and the siege, and had brought him the greetings of the family, of his mother, grandmother and brothers, who were hiding on the mountain.
That man was called Biba. As soon as Valentin had heard Bibi's name, he understood that it was Bib Brozi, a faithful sent by his father, thinking that he would find them in Shkodra and, perhaps, take them with him to join with other members. How was such a job possible, during the curfew?!
We have to go back to tell you how things were with Valentine's family. He had found out that his father had gone to the mountain where he lived with the English and that the brothers, mother and grandmother had taken refuge with the very loyal tribe of Nikol Llesh Gjoka, on the mountain of Skuraj. But the events had developed in such a way that contacts were impossible. When the family members found out about Valentine's arrival in Shkodër with all his wife, they were very upset. What had made it so dangerous at that time?
How did I connect with them? They were themselves, as if not worse, hiding and being followed by the partisan forces, who had the order to destroy them. The British had left and many nationalist figures had also fled. Valentini's father, he was also sheltered with some loyalists, in the strong mountains of Kurbini, where the partisan brigades were looking for him day and night. Despite these dangerous conditions, my father had called Bibë Brozin one day, entrusted him with the difficult task, went to Shkodër and met with Valentin, to whom he would hand over a good amount of money.
He also gave verbal orders to some friends and officers who had served with him. So Bib Brozi left and arrived in Shkodër, where the state of siege was established. Good knowledge of the area and skillful in actions, he managed to enter the city at night without anyone noticing. He had some friends there, where he got information and found the address of Valentin, whom he found out was arrested and imprisoned two days before. Very carefully and without anyone seeing, he went to the apartment and knocked on the door. Gori completely frightens and shocks him, he had asked in Italian; «chi bussa, chi siete»? and Biba had answered; «friend, friend, venire da generale.
She had opened the door a little and Biba had told her "venire da generale Pervizi", and Gori had let her in. Once inside, he had told her (he spoke a little Italian) that he was loyal to the family, and that's how they got along. He also handed over a letter that Genci had written, where he explained all the family affairs. Genci had written the letter in Italian, so that Gori could also read it. That's how she found out about the whole situation of the family and the dangers that awaited her in the future, from the communists who had taken over the power and started sowing terror everywhere.
Ndërsa Gori i tregoi Bibës, gjithë historinë e udhëtimit deri në Shqipni e, të arrestimit të Valentinit, dhe si ai kishte shpëtue për një qime, që nuk ia gjetën revolverin, që do ta kishte rrezikue së tepërmi, Biba ishte çuditë se si Gori, ishte tregue një grue burrneshë, që i kishte shkue mendja me e fshehë revolverin në pardesynë e lagun, të varun mbi tel.
Ai e mori përsipër ta marrë me vete revolverin, për të ia heqë havale Gorit, që dridhej nga frika. Ana ma e mirë e këtij aksioni guximtar të Bibës, ishte se i dorëzoi një sasi të mirë napolonash kartëmonedhë, që e shpëtonin Gorin për një kohë, nga gjendja e rëndë dhe e mjerueshme ku ishte katandisë. Biba i dha kurajo e shpresë, sepse ndoshta punët rregulloheshin, mbas hovit të parë të masave shtypëse të komunistëve.
Ndoshta Aleatët ndërhynin. Ashtu siç kishin premtue, që gjendja të normalizohej, kishte vazhdue Biba, duke e qetësue italianen, e mbetun tashti në të katër rrugët. Atë natë Biba fjeti aty, sepse ishte tepër vonë dhe prandaj aq ma i madh ishte rreziku. Por, pa dalë mirë drita, ai u largue. Gori mori pak kurajo nga ky takim qё e lidhte me familjen e Valentinit, ku ajo tashma bante pjesё.
Ajo i dha Bibёs edhe një letër të gjatë, që kishte pasë shkrue Valentini për ne, ku tregonte gjithë historinë e tyne deri kur kishin sos në Shqipni. Biba arriti t’u iki rojeve partizane dhe të kthehet te ne në mal, ku na gjeti te fshehun te fisi i Nikoll Llesh Gjokës, në një stan të ndërtuem kastile për ne, në pyllin aty për rreth, në një kohë kur edhe im atë, qëlloi aty. Nga një anë u gëzuem, që Biba kishte gjet Gorin e, nga ana tjetër u mërzitën për Valentinin, që e kishin arrestue e burgos.
Të pafuqishëm siç ishim, qanim hallin ma shumë të Gorit, si një grua e re e huaj, pa mbrojtje e pa mundësi jetese, në ato kushte kur çdo ditë e ma tepër, shihej se komunistët kishin vendos me zbatue një politikë terrori, për me eliminue gjithë shoqninë e vjetër, që ishin formue në Evropë, tue mos kursye familjet e ndryshme qytetare e fshatare, të dallueme për shpirt patriotizmi e, traditat ma të mira shqiptare.
Pra në atë takim me Gorin te burgu, Valentini disi u qetësue, kur mori vesh se ne kishin ra në kontakt me Gorin, duke i çue edhe një ndihmë të mirë për ato kondita, me anë të besnikut të madh, Bib Brozit.
Tragjedi burgjesh
Valentini, tashmë i vetёdijshёm se burgu s’do t’i shqitej prej kurrizit, i duhej t’i përshtatej asaj gjendje. Në dhomën qё u lirue nga gjysma e njerëzve, të burgosmit u sistemuen ma mirë me ato pak gjana që kishin, tue zanë secili një vend prej katёr pëllambë. Në kët mënyrë, mund të shtriheshin me pushue e me fjet.
Pjetër Gurakuqi ishte caktue si përgjegjës i dhomës. Ndërkohë Valentini, kishte zanë miqësi me një mësues shkodranë, që i vlejti shumë, sepse në atë ambient, e ndiente veten krejt të huej. Ai quhej Gjon Harusha. Atë e kishin arrestue kot, si të gjithë të tjerët. As nuk i shkonte nëpër mend, se pse! Kishte punue si mësues, prej ma shumë se dhjet vjet, e çmohëj si njeri i mirë.
Të burgosmit kishin kalue dy javë, në pritje të njohës së arsyes së arrestimit të tyne. Pritje e kotë, sepse do të kalonin muaj e muaj, pa i marrë kush në pyetje. Makina e diktaturës, e kishte fillue punën e saj mizore. Herë pas herë i merrnin disa të burgosun nga birucat që gjendëshin në katin poshtë dhe i çonin në zallin e Kirit, ku i pushkatonin pa proces e pa asnjë pyetje. Arsyen e dinin vetëm xhelatët e Sigurimit.
Këto pushkatime, hynin në programin e spastrimit, para se të fillonin me punue gjyqet speciale, që do të banin kërdinë ligjore. Një oficer i Sigurimit, i kishte thanë në mirëbesim, një të burgosmi që njihte, se ato spastrime quheshin të nevojshme, për me eliminue të gjithë ata që dyshoheshin si të rrezikshëm ose, që kishin dhanë prova, si ishin të tillë, për të cilët nuk ishte nevoja, të mbahej ndonjë proces, ose gjyq. Logjikë staliniane!
Një të dielë, pasi takimit të dhimshëm të burgosurve me familjarët e tyne, Pjetri i ishte afrue Valentinit, tue ndejtë për do kohë pranë tij, i heshtun e krejt i tronditun. Kishte marrë vesh një lajm të keq, për të cilin ma vonë i foli. Një mik nga Berati, u kishte thanë te vetëve se në Berat, Sigurimi kishte thirr njerëz të ndryshëm, për të marrë informata të çdo lloj mbi Pjetrin.
-“Ja, – i kishte thanë Pjetri, – nuk do të kalojë shumë kohë dhe do të më çojnë në Berat, për të më gjykue. Ai kishte qenë në Berat, si komandant i xhandarmërisë në kohën e gjermanëve, me gradën kapiten. Gjatë detyrës ishte mundue me i ardhë në ndihmë popullit dhe kishte fitue simpatinë e besimin e qytetarëve, tue shpëtue me dhjetëra jetë të rinjsh dhe tue evitue shkatërrimin e qytetit prej gjermanëve. Por sa pare ban?!
-“E di, – kishte shtue, – se beratasit do të dalin në mbrojtje time. Por çdo gja që bahet në favor tim, më rrezikon ma tepër. Në sistemin komunist, popullariteti për mirë, asht një minus i madh. Prandaj, pikërisht sepse kam një opinion shumë të mirë në Berat, që tani e ndjej veten të pushkatuem“.
Nuk kaluan dhjetë dit, e Pjetrin e morën dhe e çuan në Berat, ku, siç ai e parashikoi, e pushkatuan, pavarësisht se shumë beratas, dolën dëshmitarë në favor të tij. Gijotina e diktaturës, tashmë priste koka njerëzish, pa kursim e mëshirë. Nga mesi muajt janar, veç kur burgu u mbush plot, me malësor nga anёt e Postribёs. Atje, me 9-13 janar, kishte nisё njё kryengritje spontane nga fshatarësia e disa katundёve, e pa organizueme, me sulmue Shkodrёn.
Fshtarёt ishin nis, shumica pa armё. Forcat komuniste nёn komandёn e Mehmet Shehut, kishin ndërhy menjëherëё, tue e shpartallue atë lëvizje, qysh në lindjen e saj. Pati djegie shtёpishё, tё pushkatuem e tё arrёstuem, qё mbushёn qelitё e burgjeve. Edhe brenda nё Shkodёr, u banё arrestime e burgosje intelektualёsh, gjoja si tё lidhun me kryengritёsit. Rroftëё sebepi, pёr tё mbjellё terror nё atё qytet.
Ma vonё sollёn nё burg disa prej tyne, qё i shpёtuen pushkatimit. Ndёr ta, një Osman Haxhia, qё nё gjyq kishte fol krenarisht pёr kryengritjen ku ai vetё ishte ndёr kryetarёt. Por nga ky qëndrim i hapun e burrnor e kishin dënue me burg tё pёrjetshёm. Aty kishin sjell edhe intelektualin Sami Repishti, dënue 15 vjet, qё pastaj e çuan nё burgun e Burrelit, bashkё me Osman Haxhinё. Kёshtu u shue kryengritja e Postribёs, qё ndёrkohё pllakosi Shkodrёn, nёn terror.
Valentini ishte i shqetёsuem pёr Gorin, e cila po pёrjetonte ato masa represive, qё u kishin kallё tmerrin shkodranёve dhe sigurisht edhe asaj. Por ja qё njeriu asht i fortё e, i kalon vёshtirёsitё e tё këqijat.
Nё kёto rrethana në burgun e Valentinit, nisi të zbatohej ligji i revolucionin francez. Pa dalë mirë dita, dëgjoheshin hapat e rojeve dhe njerëzit i zinte ankthi. Hapej dera, dhe lexoheshin emnat e fatkeqve që i priste vdekja. Të thirrunit çoheshin për të shkue si berrët te kasapi. Sa tmerr kur shoku që kishe pranë, dëgjonte emnin e çohej e vishej shpejt e shpejt, dhe ulej e përqafonte shokun, duke i thanë në vesh: – “Mos na harroni. Mirupafshim në botën tjetër”!
Njё ngushёllim i çuditshёm. Ishte njё bindje e vёrtetё. Me dek, ishte me shpёtue nga kjo jetё e mjerё, me kalue nё njё botё shpirtërore tё gёzueshme, ku mund tё takohёshe me tё dashunit, shokёt e miqtëё. Valentinit i kishte ndodh sa here, që t’ia merrnin shokun pranë. Tashma burgu ishte kthye në një dhomë pritje tё vdekjes, për shumëkënd. Emnat që thirreshin, kalonin nga dhoma në dhomë. Kështu i rastisi Valentinit të dëgjonte, persona që ai kishte njohun aty në burg.
Sepse ishte hap fjala e ardhjes tij prej Italie, në atë kohë të frikshme, dhe të burgosunit, miq e njohës së t’atit, vinin e dhe e takonin. Kryesisht ushtarakët, por edhe klerikët katolikë, si; Gjon Faust, Daniel Dajani, Gjon Shllaku, Ndre Zadeja, e të tjerë, që u pushkatuan. Burgu ishte vërtet një paradhomë e vdekjes. Herё pas here nё mëngjes, përsëritej e njejta skenë në të gjithë dhomat e qelitë e burgut. Askush nuk e ndjente veten të sigurt, për ditën tjetër.
Bile, banin shaka e talleshin, se kujt do t’i vinte radha. Veçanërisht në dhomë e tij, Prof. Guljelm Deda, që e thirrnin Lem, i cili kishte dellin e humorit. Ishte një humor që vinte nga thellësia e shpirtit, për të largue ankthin që kishte pushtue të burgosunit. “Hej – thoshte Lemi, – po jetojmë e po vdesim si në revolucionin francez. Me një ndryshim, që kokat s’na i shkurtojnë. Na i lajnë që nabare, në botën tjetër të shkojmë me gjithë kaptinat».
The wretches who were destined to be sacrificed were taken like animals, pushed forward with kicks and rifle butts, then irons were put on them. What made the atmosphere of terror worse was that none of the unfortunates knew why they were being shot. It happened that someone would come and ask them out there in the corridor, but it didn't occur to anyone, that with those two or three useless questions, their fate was decided, to disappear from this world. This was the beginning of the red terror, which in Albania, would be implemented in the most wild and macabre way, wreaking havoc on innocent Albanians.
In his room he got to know and spend time with many people from Shkodra, including Guljelm Deda and his uncle, Colonel Lin Deda. Vllazni and Prek Jakova, Deda and Ceska. Italian Father Jak Gardinin, Dom Nikoll Mazrrekun, Kosovar teacher Zef Agimin, Prof. Angjelin Saraçin. Some officers, colonels, like ; Grandfather Šeldia, Luigj Mikeli, and many other soldiers with lower ranks. Later, colonels Qazim Koman and Fuad Dibran. They, his father's colleagues and friends, immediately met Valentin with kindness.
They told him how they had returned from Kosovo to their homes in Tirana, after the end of the war. It wasn't long before they were arrested. They were being sent to Pristina at the request of the Yugoslavs, where they would definitely be shot. The meanness of the Albanian communists knew no bounds. Not only these two famous colonels, but also other officers who had served in Kosovo, had surrendered to the Yugoslavians. Like the bears at the butcher.
So Valentini, since he was kept there as a hostage without being tried, for two years, waited and escorted him from that prison with hundreds of his compatriots who were shot according to a diabolical plan alienated by the French revolution and Stalin's Bolshevik one.
Where at the head of this terror was an unscrupulous and sadistic Albanian Ropersbierr like Enver Hoxha with his "comrades" and other criminals with whom he drew up the death lists. Valentine, in all that tragic confusion, was well saved that his name was not marked on those lists. Apparently, he was still unknown to the gang of criminals. Or he was held as a hostage by his father, Prenk Pervizit./ Memorie.al
Lini një Përgjigje