FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Laws change from time to time. Sometimes they get stronger and sometimes they become more elastic. Their interpretation sometimes resembles the story of "comma". Its importance in a sentence. It seems as if the legislators "forget" on purpose without putting that comma.
So that, when it's time to save or sink someone, the comma is placed where it was useful, sometimes to the prosecutors and sometimes to the judges.
But lately it seems to be benefiting politicians and their lawyers more. With legal procedures and interpretation of the Constitution or the Code of Criminal Procedure, processes are being dragged out and cases are being built. The cause that seems more like they are rising on those spaces intentionally left in special articles of law, to create confusing situations that leave room for different interpretations.
Parliamentary immunity is today at the center of political and judicial discussions. The "Berisha" case has opened a debate that seems to be turning into a dangerous precedent.
But how much does immunity protect Albanian MPs?
If we go back in time, at least after 1990, during the time of pluralization, immunity has historically been there to protect MPs. But it took literal form in the 1998 Constitution.
The constitutional development for the limitation of immunity has always been characterized by active political discussions and debates, but also by a slowness in legislative changes.
Constitutionalist Aurela Anastasi, in one of her publications, shows the history of the changes that the Constitution has undergone over the years, as far as immunity is concerned.
"The situation of distrust between political forces, political polarization, as well as other reasons hindered the process of limiting parliamentary immunity. This tendency also appeared when the Constitution was adopted in 1998, which, unlike many Constitutions of other countries that were moving towards limiting immunity, reinforced the inviolability of the deputy. From a material point of view, the provision required the authorization of the Assembly for the criminal prosecution of the deputy in any case, without limiting the authorization only to the cases of his detention and arrest (Article 73/2 of the Constitution); whereas from the procedural point of view, the provision expressly established the secret ballot as a procedural obligation of the Assembly to grant the authorization for criminal prosecution". Meanwhile, France in 1995 and Italy in 1993 overcame this debate by changing their constitutions. They had decided to remove the protection of the MP from criminal prosecution in cases of accusations and did not require an authorization from the parliament for this. Even in the United Kingdom, parliamentary immunity had lost much of its former importance.
From the discussions held in the Commission for the drafting of the Constitution, it was clear the tendency to not allow the repetition of the cases for the removal of the immunity of some deputies, before the entry into force of the Constitution.
Cases that at that time were opposed in Parliament as measures of a political nature.
Likewise, the lawyer Jordan Daci tells the story of the evolution of immunity, comparing the old Constitution with the current one.
In 1998, when immunity gave maximum protection to deputies, the typical case that best demonstrates the power that this law had was that of Azgan Haklaj. Immunity got him out of prison cells and into the halls of Parliament as an MP.
On July 23, 2001, the Supreme Court returned his freedom after he was elected deputy in the elections of June 24, through the vote of the constituency 9 in Tropoja. He was being held in prison as an organizer of the 28 November 2000 riots in Tropoja. The criminal panel of the Supreme Court decided to revoke the security measure for Haklajn, from indefinite prison to free status. Azgan Haklaj was arrested on January 20, 2001 in Bajram Curri, when he was the chairman of the municipal council of Tropoja and vice chairman of the Kukes district council. He was accused of inciting and organizing the armed attack on state institutions, the court and the Tropoja district police.
This standard was maintained until 2008, in the case of the former Minister of Defense Fatmir Mediu. At that time, after the Gërdec tragedy , he surrendered his immunity. But his decision was not accepted and was overturned by the Constitutional Court. The Constitution's reasoning at that time was related to the importance of the institution and not the individual. So, according to the Court, a deputy did not have personal immunity, since it was not given to him, but to the institution. In this case, the decision to remove the immunity had to be taken by the Parliament.
The idea to limit the immunity, through a consensual decision of the Assembly, began to be discussed in 2005, but was not accepted by the opposition of the time, which considered it an unconstitutional decision.
A second attempt was made in 2007. A group of deputies from the entire political spectrum presented to the Assembly the draft law "On limiting the immunity of deputies and the conditions for the authorization of criminal prosecution", which would be approved as an organic law of the Assembly. , which required a qualified majority (3/5). This initiative was based on the opinion of the Venice Commission of 2006, which stated that, “In any case, when the basic principles of the parliamentary system are at risk, the provisions of the Constitution must be interpreted in a way that protects their purpose. Therefore, if the Assembly were to adopt general provisions on the limitation of parliamentary immunity, most likely, they should receive the qualified majority provided for in Article 81, point 2, of the Constitution.
Në vitin 2011, Kuvendi, me shumicën e votave, miratoi vendimin për një shtojcë në Rregulloren e Kuvendit, e cila vendoste kufizimin e imunitetit të deputetëve për fillimin e ndjekjes penale për veprat penale që lidhen me korrupsionin aktiv dhe pasiv, sipas dispozitave të Kodit Penal. Ky vendim nuk u zbatua asnjëherë dhe ngjalli debat për faktin se ai bazohej në deklarimin me shkrim të pëlqimit të vetë deputetit për kufizimin e imunitetit të tij, sipas një përvoje të mëparshme të Bundestagut Gjerman.
Një deklarim i tillë nuk pengohej nga Kushtetuta, por ai varej nga vullneti i deputetit. Në këtë formë u bë e qartë se ndryshimi i Kushtetutës për të kufizuar imunitetin, ishte i domosdoshëm. Kjo u realizua me amendamentin Kushtetues në vitin 2012, i cili është në fuqi me një ndryshim që iu bë në vitin 2016, kur u kërkua heqja e imunitetit për ish-ministrin e Brendshëm Saimir Tahiri. U hoq imuniteti për hetimin, por u mbajt për arrestimin. Ky ndryshim, që është në fuqi edhe sot, lejon ndjekjen penale të një deputeti pa pasur nevojë për autorizimin e Kuvendit. Por, autorizimi i Kuvendit kërkohet në rastet e arrestimit ose formave të tjera të heqjes së lirisë, si dhe në rastet kur ushtrohet kontroll personal ose i banesës.
Edhe nga pikëpamja proceduriale ky amendament parashikon një procedurë më të lehtësuar, pasi votimi për dhënien e autorizimit bëhet me votim të hapur. Megjithatë, Kuvendi mund të diskutojë në seancë me dyer të mbyllura për arsye të mbrojtjes së të dhënave.
Në vitin 2016, në rastin e Tahirit, mazhoranca nuk e jepte miratimin për heqjen e imunitetit duke kërkuar prova. Pas këtij momenti ndodhën edhe ndryshimet në Kodin e Procedurës penale në vitin 2017. Nenet 288 dhe 289, që janë ngritur si problematike për rastin “Berisha”, duke dashur të mbrojnë deputetët nga arresti, i dhanë edhe më shumë mbrojtje, duk i bërë imunë deputetët nga çdo lloj heqje lirie. Pra nuk ka asnjë masë që mund të jepet ndaj një personi me imunitet.
Të ekzekutosh vendimin duhet të prekësh lirinë, për të prekur lirinë duhet t’i drejtohesh Kuvendin. Pra ndryshimi i vitit 2016 prishi atë raport që ishte ndërtuar mes organizt të akuzës dhe Kuvendit.
POLITIKANËT QË KANË HUMBUR IMUNITETIN NDËR VITE
Që nga viti 1992 e deri më sot, numërohen dhjetëra raste të heqjes së mandatit të deputetëve, madje nuk kanë munguar as arrestimet.
I pari deputet që u zhvesh nga imuniteti ishte Ilir Meta, në atë kohë deputet i Partisë Socialiste, më i riu i atij Kuvendi në vitin 1992. Vjeshtën e atij viti Meta u akuzua nga mazhoranca e për nxitje të revoltave në Poliçan dhe kuvendi mori vendimin për heqjen e imunitetit të deputetit më 23 tetor të vitit 1992. Ilir Meta e ka humbur dy herë mandatin e deputetit. Edhe më 11 shkurt të vitit 2011, kur Kuvendi i hapi rrugë Prokurorisë së Përgjithshme për ta marrë të pandehur, për veprën penale të korrupsionit, pas publikimit të video-skandalit me Dritan Priftin.
Pas tij, ishte radha e Fatos Nanos. Kuvendi vendosi heqjen e imunitetit të tij më 27 korrik 1993. Ish-kryeministri Fatos Nano u dënua me 12 vjet heqje lirie, një dënim që u konsiderua politik. Ai u lirua pas gati 4 vitesh, më 1 mars të vitit 1997 pasi përfitoi nga amnistia e presidentit të asaj kohe, Sali Berisha. Më vonë nisi procesin për të fituar pafajësinë. U shpall u pafajshëm në vitin 1999 e më vonë mori edhe dëmshpërblim, 7.3 milionë lekë, për ditën e qëndrimit në burgun e Bënçës.
Në vitin 1994 iu hoq mandati ish-deputetit të Partisë Demokratike, Arben Lika, i cili u akuzua për kontrabandë dhe u dënua. Në vitin 1997 mori pafajësinë.
Ish-deputeti të Partisë Socialiste, Gafurr Mazreku, iu hoq mandati në vitin 1997, pasi plagosi me armë ish-deputetin Azem Hajdari. U dënua me 7 vjet burg. Bëri vetëm 5 pasi u lirua me nga amnistia.
Më 12 shtator të vitit 1998 edhe Azen Hajdarit i hiqet imuniteti. Ai u akuzua për “nxitje të akteve të dhunshme dhe fyerje të policisë”, pas një incidenti në Mamurras.
Nga ana tjetër, Sali Berishës i është hequr imuniteti për ngjarjet e 14 shtatorit të vitit 1998, për dhunë ndaj institucioneve. Akuza më pas u pushua nga prokuroria.
Për situatën e krijuar në vitin 1998 në Shqipëri, u publikua edhe një raport nga Departamenti Amerikan i Shtetit për të Drejtat e Njeriut, në të cilin thuhej:
“Më 12 shtator 1998 deputeti i PD dhe kryetar i Komisionit Parlamentar të Mbrojtjes Azem Hajdari, u vra në një atentat pranë selisë së PD, çka solli protesta të dhunshme. Gjatë funeralit të tij më 14 shtator 1998 mbështetës të armatosur të PD bastisën zyra qeveritare për një kohë të shkurtër, si Parlamentin, televizionin shtetëror dhe radion. U duk sikur ish-presidenti Berisha do të kryente një grusht shteti, por pas 72 orësh u rivendos rendi dhe protestuesit dorëzuan tanket që kishin marrë. Më pas Parlamenti hoqi imunitetin e Berishës për rolin e tij në kryengritjen, por përfundimisht mbi të nuk u ngritën akuza. 12 njerëz u arrestuan për dhunën. PD refuzoi të merrte pjesë në të gjitha funksionet shtetërore në nivel kombëtar pas vrasjes së Hajdarit, duke bojkotuar dhe Parlamentin. Zyrtarët e PD-së, përfshi edhe Berishën, refuzuan të dëshmonin në hetimet për vrasjen e Hajdarit, duke argumentuar se hetimet ishin të motivuara politikisht”.
Për trazirat e 14 shtatorit 1998, imuniteti iu hoq edhe Pjetër Arbnorit, Leonard Demit, Vili Minarollit, Shaban Memisë e Jemin Gjanës, por akuza u pushua nga Prokuroria.
Më 9 tetor të vitit 2007, del në skenë skandali më i madh financiar i qeverisë Berisha. Prokuroria kishte gjetur shkelje të rënda, abuzime që shkonin deri në 232 milionë euro, me tenderit për ndërtimin e rrugën Durrës-Kukës. Hetimet e prokurorisë çuan deri në heqjen e imunitetit të Lulzim Bashës. Firma që do të kryente punimet, rezultonte të kishte nisur punën pa pasur një projekt konkret. Lulzim Basha shkoi në gjyq, por procesi u zvarrit për aq kohë sa të tejkaloheshin afatet. Me pretendimet se ishte sëmurë dhe me temperaturë, Basha dhe gjyqi i tij u mbyll me procedurë.
Përfaqësuesit e Prokurorisë së Përgjithshme argumentonin se:
Për shkak të mosparaqitjes së mbrojtësit të personit nën hetim Lulzim Basha, megjithëse, është thirrur rregullisht për t’u kryer ky veprim procedural, më 5 dhjetor 2008, datë, të cilën mbajnë, si vendimi për dërgimin e çështjes në gjyq, ashtu edhe kërkesa për gjykim, nëpërmjet korrierit të Prokurorisë së Përgjithshme, 8 volumet e akteve të procedimit penal në ngarkim të tij u dërguan në selinë e Ministrisë së Punëve të Jashtme. Prej aty, brenda ditës, u kthyen mbrapsht, duke u lënë tek dezhurni i Prokurorisë së Përgjithshme. Në të njëjtën datë, krahas dërgimit të 8 fashikujve në selinë e Ministrisë së Punëve të Jashtme, kërkesa për gjykim, bashkë me shtatë fashikuj, që përmbanin aktet e procedimit penal Nr.1, të vitit 2007, u dërguan në Gjykatën e Lartë. Të nesërmen, më 6 dhjetor 2008, këtij procedimi penal i përfundonte afati ligjor i hetimeve.
Një tjetër çështje që u pezullua për kalim afatesh ishte edhe ajo e vitit 2008, pasi iu hoq imuniteti Fatmir Mediut.
Në të njëjtin vit, një tjetër deputet i Partisë Republikane, Hajrulla Paturri, humbet imunitetin pasi u akuzua për akte dhune në një ndeshje futbolli. Akuza u pushua nga vetë prokuroria.
Në vitin 2008 edhe Andis Harasanit iu hoq imuniteti pas akuzës për dhunë ndaj gardistëve, por prokuroria pushoi akuzat.
Nikollaq Neranxi, ish-deputet i LSI-së, e humbi imunitetin më 23 prill 2009, pas Kuvendi miratoi shumicë votash heqjen e imunitetit. Kërkesa ishte bërë nga Prokuroria e Përgjithshme për nisjen e hetimit penal ndaj Neranxit, lidhur me dyshimet për kontrabandë mallrash. Heqja e imunitetit të deputetit Neranxi, u bë me votim të fshehtë me elektronikë dhe 62 deputetë votuan pro kërkesës së prokurorisë. Më 13 mars 2008 Prokuroria e Përgjithshme i kërkoi Kuvendit heqjen e imunitetit të deputetit të grupit parlamentar “E majta për Integrim”.
Dritan Prifti, mbeti pa imunitet në vitin 2011, kur u akuzua për abuzim me detyrën. Akuza u pushua nga vetë prokuroria.
Ilir Beqja, deputeti i Partisë Socialiste humbi imunitetin e më pas edhe mandatin në vitin 2011, pasi akuzohej se kishte shkelur Kushtetutën. Vendimi për heqjen e mandatit të Beqjas u mor më 16 qershor të vitit 2011 nga Gjykata Kushtetuese. Pasi e gjykoi çështjen për 6 muaj rresht, nëntë anëtarët e Gjykatës Kushtetuese vendosën në mbledhjen e radhës që t’i heqin mandatin Beqjes, pas një vendimi 6 me 3 të shumicës. Kërkesa për heqjen e mandatit të deputetit socialist Ilir Beqja u bë nga një grup deputetësh demokratë, pas akuzave të ministrit të Transportit të asaj kohe, Sokol Olldashi. Sipas tij, Beqja kishte përfituar fonde publike në shumën 24 milionë lekë nga Bashkia e Durrësit përmes kompanisë që zotëronte për shërbime kompjuterike, gjatë kohës që kishte marrë mandatin e deputetit nga KQZ. Deputetët demokratë e çuan çështjen në Këshillin e Imuniteteve dhe Mandateve të Kuvendit, ndërsa vetë Beqja u tregua i gatshëm të përballej me çdo instancë të Kuvendit dhe të Gjykatës Kushtetuese për të mbrojtur pozicionin e tij që, sipas tij, nuk ishte në konflikt interesi me mandatin e deputetit.
Taulant Ballës, Tom Doshit dhe Besnik Bares, iu hoq imuniteti në vitin 2012, pasi do të hetoheshin për atë çfarë ndodhi në demostratën e 21 janarit të vitit 2011. Megjithatë çështja ndaj tyre u pushua për tejkalim afatesh.
Më 26 mars të vitit 2015, Kuvendi vendosi t’i hiqte mandatin deputeti të Partisë Kristian Demokrate, Mark Frroku. Prokuroria kishte paraqitur kërkesën në Kuvend, pasi Frroku do të hetohej për disa akuza të ngritura ndaj tij. Më vonë Mark Frroku u arrestua duke humbur edhe mandatin e deputetit.
Ish-deputeti socialist, Koço Kokëdhima, mbeti pa imunitet në vitin 2016 pasi u akuzua se ka shkelur Kushtetutën duke përfituar fonde.
Për ish-ministrin të Brendshëm Saimir Tahiri, Kuvendi votoi kundër heqjes së imunitetit në vitin 2017. por pas debateve që zgjatën për disa muaj, në maj të vitit 2018 Tahiri e dorëzoi vetë mandatin duke i hapur rrugë hetimeve e më pas edhe u dënua.
Alqi Bllako humbi imunitetin me 71 vota pro në Kuvend në mars të vitit 2022. SPAK kërkoi arrestimin e tij pasi ishte i përfshirë në aferën e inceneratorë si ish-sekretar i Përgjithshëm i ministrisë së Mjedisit.
Më 14 korrik të vitit 2023, Arben Ahmetajt i hiqet përfundimisht imuniteti si deputet dhe i hapet rrugë arrestimit, ndonëse deri më tani ende nuk dihet se ku ndodhet ish-ministri, i cili sipas avokatëve është larguar nga Shqipëria.
Kauza që po krijon Sali Berisha
Le të kthehemi tek precedenti që po krijon sot Sali Berisha, në fillim duke e quajtur si antikushtetuese masën e sigurisë që është dhënë ndaj tij, më pas duke refuzuar në mënyre permanente të paraqitet në SPAK, duke pretenduar se nuk është njoftuar e në fund pretendimi i ngritur përmes avokatëve se kanë kaluar afatet.
Ndryshe nga pretendimet për maszbardhje të vendimit, kalim afatesh që të fakt ka ndodhur edhe për shkak të sorollatjeve të oficerëve të Policisë Gjyqësore, që kanë shkuar për të njoftuar Berishën, gjithçka tashmë është bërë publike. Gjykata e Posaçme ka zbardhur vendimin e seancës për caktimin e masës së sigurisë për ish-kryeministrin Sali Berisha, i akuzuar për korrupsion në lidhje me aferën e ish-kompleksit sportiv “Partizani”.
Në vendim thuhet se, mbrëmjen e 21 tetorit, dy oficerë të Policisë Gjyqësore shkuan pranë selisë së Partisë Demokratike për t’i komunikuar Berishës vendimin e dhënë në mungesë nga Gjykata e Posaçme. Por në vendim thuhet se dy oficerët e patën të pamundur që ta njoftonin.
Më pas ata shkuan në banesën e tij në rrugën “Mustafa Matohiti” në orën 1, pak pas mesnatës. Në hollin e pallatit, në katin e tetë, ishin të planizuar efektivë të Policisë për ruajtjen e banesës së Jamarbër Malltezit, dhëndrit të Berishës, të cilët njoftuan eprorët e tyre se Sali Berisha hyri në apartament. Por në momentin që oficerët e Policisë shkuan t’i komunikonin vendimin e gjykatës dera u hap nga Shkëlzen Berisha, djali i ish-kryeministrit, i cili u tha atyre se babai nuk dëshironte të takonte njeri, madje orari ishte i papërshtatshëm, duke u kërkuar të vinin sërish të nesërmen.
Mëngjesin e 22 tetorit, oficerët e Policisë sërish shkuan për t’i komunikuar vendimin Sali Berishës, por këtë herë derën e shtëpisë e hapi vajza e tij, Argita Malltezi, e cila u tha se banesa e të atit ndodhej në katin e katërt të pallatit dhe jo në katin e tetë.
Në datën 25 tetor, pas përsëritjes se Gjykatës për të njoftuar ish-kryeministrin, oficerët e Policisë kontaktuan me bashkëshorten e tij, Liri Berisha, e cila refuzoi të merrte njoftimin, duke thënë edhe se banesa ku ata kishin trokitur nuk ishte në pronësi të Sali Berishës dhe duhet ta kontaktonin atë personalisht.
Përpjekjet për njoftimin e Berishës dështuan edhe pas vendimit të Gjykatës që la në fuqi masat “detyrimit për t’u paraqitur” dhe heqjen e pasaportës.
Ditën e mërkurë, datë 8 nëntor, avokati i Sali Berishës Genc Gjokutaj, tha se kishin depozituar një kërkesë për përjashtimin e gjyqtares Irena Gjoka, për shqyrtimin e kërkesës që bënë për shuarjen e masës, pasi sipas tij ajo ishte shkarkuar nga detyra në vitin 1996, në kohën kur Berisha ka qenë kryetar i Këshillit të Lartë të Drejtësisë. Por kërkesa e avokatëve të Berishës është rrëzuar dhe seanca ka vijuar me të njëjtën gjyqtare. Ndërkohë u rrëzua edhe kërkesa për shuarjen e masës duke lënë në fuqi detyrimin për t’u paraqitur.
Pas ish-kryeministrit Sali Berisha, GJKKO rrëzoi të mërkurën edhe kërkesën e dhëndrit të tij, Jamarbër Malltezi për shuarje të masave të sigurisë për dosjen “Partizani.”
Në dalje për mediat, avokati Genc Gjokutaj tha se vendimi i masave të sigurisë ndaj Berishës dhe Malltezit përbën shkelje.
And all these accusations and counter-accusations, legal interpretations and process delays could have been avoided if SPAK had addressed the Assembly before asking the court for that measure of security for former Prime Minister Sali Berisha.
Even simpler than that, Berisha, who feels innocent, could choose to face the charges. But he has chosen to shake the constitution by insisting that he is respecting it and not to appear in SPAK.
In the divulged decision of the Special Court, it is stated that the Prosecution argues that the demands for the security measure are right, due to the fact that the deputy's freedom is not being taken away, but restricted. And this does not contradict the constitution.
After more than 12 hours passed since Berisha's refusal to appear at the SPAK, his lawyers asked the Court to end the security measures, with the argument that the deadlines for clarifying the decision have expired. On the other hand, SPAK has not yet decided what actions it will take after Berisha's refusal to appear at the Prosecutor's Office on Monday morning. This also refers to Article 260 of the Code of Criminal Procedure, which in such cases leaves it to the prosecutors of the case, Arben Kraja and Enkeleida Millonai, to make a decision.
But now their path, because it is about a member of the Parliament, is only one. That of filing a request for tightening the security measure, which can be "prison arrest" or "house arrest". But for the same reasons, related to the MP's immunity, the Prosecution, if it decides to request a tougher measure, cannot get a decision from the Court, but an authorization from the Council of Mandates to remove Sali Berisha's immunity.
Thus, the fortress where Sali Berisha has chosen to defend himself, the Assembly, and where he has been doing what he calls his "battles on behalf of the citizens" for days, can return to the place from where he will surrender and be sent to an arrest warrant. . Based on the maintained standard, the residents of this castle, the other deputies, will most likely vote in favor of the Special Prosecutor's request for the removal of his immunity./ Our Things
Lini një Përgjigje