FLASH
Shkruar nga Eljan Tanini
The drama of the separation of Albanian-Russian couples at a time when relationships still had the power and charm of the time, involved a good part of Albanian families leaving everything in half and not thinking, as usual, about anything, but only about the worst.
It was the time when the party also decided on the fate of the young family. The only thing the Labor Party couldn't do was change the gender of children from father to mother. Follow below the life story of artist and sculptor Thanas Papa, narrated in Essence by artist and sculptor Besart Papa.
Eljan Tanini: How is your father's family history and what did he tell you about this fact?
Besart Pope: - The dictatorship separated the father from his Russian wife and daughter! A sculptor is not always capable of many things!
Eljan Tanini: - Your father comes from Berat. We will talk about a marriage and a difficult life under a dictatorship. As a young man, he was not the child of an artist who suddenly becomes a sculptor until the time he goes to Russia to study. How does this all happen?
Besart Papa: - It didn't happen suddenly, the father was born in the village of Paftal in Berat. They moved from the village due to the effects of the war. Houses were burned by the war. He stood out as having artistic inclinations. People were needed for the revival of the country, he stood out as a new element of his time.
He wins a scholarship to his father, goes to the Soviet Union, to the Repin Academy of Fine Arts. Stay 6 years, 1 year language and five years Academy. He also attended a faculty dealing with parks and nature. He stood out in Russia for his talent and they asked to keep him there. Parallel to them, he attended a faculty of medicine.
Eljan Tanini: - Do you know a Russian girl there in Saint Petersburg?
Besart Papa: - I have these stories alive! Love was different in those years, 2/3 of the population in St. Petersburg had disappeared in the war. The state had brought in people from the suburbs, Leningraders had been forced to adapt to the new people from the suburbs. Dad used to say that when you saw someone on the street you would say hello. One day on the way that he often used to exchange with a Russian girl.
Thanas Papa's life is like a movie script, it's real. The father's wife was studying native languages, she had moved to China for work. The father was surprised that she would run away with work, she could not oppose it, she could not undo this.
The Albanian Thanas Papa, that is my father, intervened so that she would not run away from him. Then the father was interested in staying together in a dormitory room for about a year. The father returns to Albania after his studies and after a year he also takes his Russian wife to Albania whom he married in Russia.
Babai kërkonte që gruaja e tij te mos transferoheshe me punë larg tij. Për këtë gjë interesohet në institucionet e kohës dhe i thonë që të duhet një letër që quhet Zaks. Pra që është i martuar. Zaksi ishte akt celebrimi që ai nuk e kishte. Ata u celebruan pa praninë e saj, pa praninë e gruas ruse si fillim.
Ajo u shtang kur e mori vesh këtë veprim! Zaks ishte dokumenti i martesës, edhe ai shtanget kur e merr vesh se çfarë ishte Zaks dhe se çfarë kishte bërë. Ai si burrë i thotë: -Po pse nuk je dakord ti? Jam i thotë ajo, e kështu gjenden të martuar.
Ata ndenjën në Tiranë deri në vitin 1961. Babai luftoi shumë që ajo të rrinte këtu në Shqipëri. Thanas Papa me Valentinën bëjnë edhe një vajzë që quhet Tatjana. Në Tiranë qëndruan në Hotel Vjosa, ishte shtatzënë gruaja e babait në atë kohë qëndrimi në hotel.
Eljan Tanini: -A ishte e vështirë ndarja?
Besart Papa: -Ishte traumatike! Vajza ishte 3 vjeçe e pak, e madhe për të mbajtur mend traumën. Vazhduan komunikimet me letra! Më pas u ndërprenë letrat për shumë arsye. E thërrasin babanë dhe i thonë që të kanë sjellë një kërkese Divorci në Gjykatën e Tiranës. Ai e kupton situatën, diçka nuhat! E firmos letrën duke kuptuar se diçka po ndodhte. Im at me ish gruan ruse u takuan në vitin 1991 dhe këto biseda u bënë atje. Vajza e tyre u rrit, ajo studioi për inxhinieri elektronike dhe kozmosin.
Eljan Tanini: -Babai si jeton gjatë kësaj kohe?
Besart Papa: -Trauma ishte shumë e madhe për disa arsye!
Eljan Tanini: -Unë kam frikë se diktatura do të kthehet një ditë në Shqipëri, jo nga tanët, nga kushtet e atmosferës politike. Edhe lufta është diktaturë.
Besart Papa: -Atij ju prish familja, ishte një i ri që i kapërceu shumë shpejt disa gjëra të jetës së tij nga atje ku lindi deri atje ku shkoi. Thanas Papa im at studion në një nga Akademitë më të mira të botës me medalje ari. Në Rusi diplomohet me ekuestrin Skënderbeu.
Niveli i gjykimit i komisionit të shkollës ishte shumë i lartë. Babait i thanë që ky model skulpture nuk mund të realizohet nga një student. Aq ju desh Thanasit, babait tim, për ta marrë si sfidë këtë gjë. Vepra bëri shumë bujë, u mbush akademia edhe me njerëz nga rruga. Ky kompozim u vlerësua me medalje ari, pas 10 vjetësh që nuk ishte dhënë kjo medalje. Dominon atje në Rusi një djalë i ri nga fshati Paftal i Beratit. Ishte 30 vjeç kur u nda nga gruaja e tij ruse.
Eljan Tanini: -Çfarë bën pas kësaj kohe?
Besart Papa: -Ju dha shtëpi dhe studio nga shteti shqiptar, studio për 3 artistë si Andrea Mano, Thanas Papa dhe Dhimitër Çani. U paracaktua që do ndërtohej për ta. Artistët zgjodhën parcelën, ishte periferi. Babai ishte më i riu për nga mosha dhe për nga natyra.
Ishin disa variante për të bërë studiot. Diku toka kishte probleme, diku vakëf, ndërsa toka e tanishme e studiove ishte pronë e dy pleqve. Futet në studio në moshën 30 e pak vjeçare, caktohet edhe me punë në muzeun arkeologjik. Edhe im at si nxënës në Lice ka marrë pjesë në ndërtimin dhe krijimin e atij që sot njihet si ushtari i panjohur në Tiranë.
Unë i thosha babait që ti ke qenë gjithmonë me bodyguard me vete. Ai dilte nga shtëpia në Rrugën e Durrësit dhe e shoqëronte një spiun deri te Sahati. Nga Sahati shkëmbeheshin dhe vinte në shtëpi me tjetrin. Babai me biçikletë po ashtu edhe sigurimsi!
Ne e zbualuam emrin e Thanas Papës nga një listë që doli në lidhje me intelektualët e përgjuar në komunizëm. Busti i Musa Fratarit ishte porosia e tij e parë që ju bë nga shteti.
Eljan Tanini: -Babai juaj artist skulptor ia vuri emrin të birit Besart. Babai jeton mes sigurimit dhe punës së tij artistike. Thanas Papa fiton konkursin e relievit që do të vihej te Kryeministria, si është kjo histori?
Besart Papa: -Konkursin e fiton ai bashkë me një arkitekt. Kur u hap zarfi me emrin dhe u pa që ishte Thanas Papa, 1971. 1972 iu dha me komisionim disa të tjerëve, relievi u bë nga Kristaq Rama, Hektor Dule dhe një tjetër.
Eljan Tanini: -Gjatë kësaj kohe që babai jeton me punën e tij, vendos të martohet. Kur ndodh kjo?
Besart Papa: -Nuk vendos të martohet! Nga ajo goditje që ndodhi nuk vendos të martohet. Diçka të keqe ai priste, internim, transferim etj… Atij do ti ndodhte diçka. Ishte në rreth të kuq, mbase shpëtoi nga fati, manovroi aty për aty. Përballë me ne banonte vëllai i Kadri Azbiut, ku ky I fundit vinte te ne dhe dëgjonte pllaka gramafoni. Disa e mbronin disa e lëshonin.
Veprën e Skënderbeut në kalë e solli nga Rusia. Komisioni I vlerësimit të diplomave të Bashkimit Sovjetik, u caktua që ajo diplomë do të bëhej në dy kopje, një për në Rusi dhe një për në Shqipëri. Vepra lëviz në disa vende të Bashkimit Sovjetik dhe në disa vende socialiste, në fund vendoset në hollin e Shkollës Skënderbej. Atje e prishën, sa ishte shformuar, i thonë ta marrë veprën se e kanë hedhur poshtë te shkallët. Babai e merr veprën, deri në vitin 2010 ka qenë në studio e pa ngritur. Unë e marr mundimin ta kthej në gjendjen e parë.
Me mamanë time Shpresa Lekën njihet në vitin 1984, ishte 52 vjeç. Rasti i babait është fakti që njeriu nuk duhet të humbasë shpresën. Kur ky njeri duroi, priti edhe pas kaq shumë vitesh gjeti fuqitë të nisë nga e para.
Eljan Tanini: -Nuk paska pritur shumë babai juaj! Në demokraci tenton të flasë me gruan e tij ish ruse?
Besart Papa: -Ishin të kujdesshëm prindërit të mos flisnin çdo gjë. Ka tentuar të lidhet me ish gruan, vajzën e vogël e gjeti 32 vjeçe. Ishin te dy rreth 60 vjeçar, ajo, gruaja e tij ruse vuante nga sëmundje të ndryshme. U takuan, vendosën disa lidhje të reja, por ajo ishte shumë e ftohtë, po ashtu edhe e bija!
Në ato vite Rusia ishte shumë keq, kur babai vajti atje, ka ngrënë mualebi fëmijësh, ndenji 3 ditë për të marrë një bukë. Pati një kontakt me një person që e lidhi andej me ish familjen e tij në Rusi.
Mamaja ime Shpresa Leka, ishte ajo që u bë sebep për të shkuar babai në Rusi, ajo i tha të shkosh në Rusi e të takosh dhe të gjesh famijen tënde. Disa gjëra ishin sheshuar nga koha. E bija sillej normal por ftohtë. Gruaja e tij nuk ishte martuar.
Eljan Tanini: - Did your father talk about this with you at home?
Besart Papa: - He used to talk about it constantly, but in the last few years, due to age, etc., due to the decline in strength, the conversations were rare. There were memories of Russia that was his golden time.
Eljan Tanini: - How did you see those who were married to Russian women at that time?
Besart Papa: - To have finished school outside of Albania in those years was special. My father and others were lucky people for their schooling. It used to be a luxury to be an artist! When Jakup Keraj returned to Shkodër, he was highly respected, special as an individual. Attention to this contingent of artists who are assets should not be missing. Today I continue to work in the studio where my father worked for 70 years in a row.
Eljan Tanini: - When did the father and mother pass away?
Besart Papa: -At the age of 91, father, 2 years ago. The 73-year-old mother, they both left within a month! Mom was an architect and urban planner.
Eljan Tanini: - At a time when nobody cares about anything, the state used to do everything for them. If we no longer preserve their values until death, no one will protect them today.
Besart Papa: - The source of all evil is ignorance. Without art and culture there is no existence./Essence
Lini një Përgjigje