FLASH
Shkruar nga Visar Zhiti
Mother Teresa served as a missionary of love in distant India and opened charity houses around the world, she was awarded the Nobel Peace Prize, she was declared a saint of the 20th century, she became the most famous woman on the planet meeting all humanity, thank you for having her , however, she wanted and was able to maintain lifelong ties with Albanians, strong and spiritual, and to say openly, whenever necessary, that I am Albanian.
When Albania was under the Ottoman Empire, that is, it had not yet gained independence, in one of its four administrative subdivisions, in the Sanjak of Skopje as it was called, precisely in the city of Skopje, today the capital of North Macedonia, but then there was no Macedonia, in an Albanian family with the last name Bojaxhiu, to Nikolë - Mirditor, who had come from Prizren - and his wife, Drane - from Dukagjini i Gjakova, - the third child was born, in August 26, 1910, a girl and they gave her the beautiful Albanian name: Goxhe. And they immediately baptized her the next day, because she was very weak and it was not known if she would live. But she would become Saint Mother Teresa. The Bojaxhi family was known for its virtues and faith and traditions. Kolë Bojaxhiu was engaged in trade, but he would also be the founder of the theater of the city of Skopje, a member of the musical band, meanwhile active in the Albanian national cause, that is why the chauvinists poisoned him when he returned from the meeting in Belgrade.
Left orphaned, little Goxhja, her sister Agia and brother Lazer, would grow up and be educated under the care of mother Drane, as compassionate as she was relentless, patient and courageous, which was inherited by her daughter, Gonxhja . Often her children, to deal with something useful, to learn, not only to have fun, she took them and took them, where? In a poor house, where they were known, to do the work there, to clean, to wash, to help those who could not. Gonxja took her first lessons in an Albanian school in Skopje, then in the Serbo-Croatian language because there was no more Albanian. Her teenage passions were: becoming a teacher, writing and reciting poetry as well as music, she played the mandolin. She sang Albanian songs, for example, those of the composer Lorenc Antoni, "On the hills above the lake", but also read poems by Dom Ndre Mjeda, who would become the poet of her youth. It was given to him by the brother of the poet Lazër Mjeda, a friend of the family, who had him as a teacher. And they all prayed as a family.
Gonxhe Bujaxhiu, in the Croatian church of Letnica in Kosovo, where they often went on foot, felt what is called "Calling" and decided to become a nun. Her mother locked herself in her room for 24 hours, she knows what she thought and what she prayed, but when she came out, she said to her daughter: "Do it, but don't turn back from the path, go forward ". If anyone should be declared a saint, it is my mother, Mother Teresa would later say. And so the 16-17 year old Gonxhe Bojaxhiu would run away from Skopje to Ireland. She would study in Dublin to become a missionary with the Sisters of Loreto. Her language of work and life would become English. A year later he would leave for India.
Another important letter from Albania, from Drane's mother, who writes to her daughter about what she was doing in the closed assembly, that's why she had run away so far, to India, she is coming out, she wrote, the people are outside, serve them, this it's your mission... Mother Teresa comes out... I was horrified, she says, when I once saw on a street, in a poor neighborhood of Calcutta, a weak, emaciated woman being eaten by rats. "I wanted to run away as soon as possible, forget what I saw, but I came back. A light was lit inside me. Christ appeared to me... I chased away the many rats and wanted to lift the woman... I took her with difficulty to the nearest hospital, they didn't accept me, neither in another one, nor in the other one. And I found a private room and cured it myself. From that day my life changed... "From mice to stars".
The Second World War (1939 – 1845) brought even greater difficulties even in distant India, then under British rule. Food shortages were another problem. Mother Teresa continued to work at the school, devoting herself especially to children and marginalized people. The call within the call had occurred. She left her life as a nun to devote herself completely to helping the extremely poor, those who were dying on the streets, and founded her own Order, the Missionaries of Charity. This is how another Teresa came into the world, who, as she said, had chosen her name in honor of the little French Teresa, but also of the glorious saint of the 16th century, the Spanish Saint Teresa of Avila. Perhaps he felt himself to be their reincarnation, because he resembled one in stature and the other in absolute self-sacrifice. In the depth of her being, I add, there was also Rozafa, the mythical Albanian woman walled in eternity, but with her hand, breast and eye out, to feed the baby.
Poor India is not only in India, but everywhere, even in developed countries, in Italy, Russia and France, even in New York, Mother Teresa would say, and she devoted herself to work with perseverance and passion, did a miracle, managed to open charity houses on all continents, Asia and Africa, Europe and America and Oceania. The scope of the Order founded by her is now global. A nun friend of ours, Sister Elena, who has served in India, tells us that, "when they found out that I was Albanian, they fell on their knees in the street and wanted to kiss my feet, because they remembered Mother Teresa"...
Marrëdhëniet dramatike të Nënë Terezës me Shqipërinë
…Ishte vendosur regjimi diktatorial komunist, kufijtë u mbyllën, Shqipëria u shpall me kushtetutë si vendi i parë dhe i vetëm ateist në botë, kishat dhe xhamitë u mbyllën, u shembën apo u shndërruan në kinema, në depo prodhimesh bujqësore, në magazina armësh. U pushkatuan klerikë apo u futën burgjeve, etj., etj.. Nëna dhe motra e Nënë Terezës, Drania me Agen, do të mbeteshin vetëm në Tiranë. Agia punoi dhe në Radio-Tirana, nga që dinte serbo-krioatisht dhe duhej për sektorin e lajmeve në gjuhë të huaj, kurse vëllai Lazri, nuk u kthye më nga Italia, qëndroi atje si emigrant politik. Ai kishte studiuar në Gracë të Austrisë në Akademinë Ushtarake dhe ishte bërë oficer. Nënë Tereza e takonte, kur shkonte në Itali. Qeshnin kur ajo i thoshte se t’i i shërbeve një mbreti që kishte 1 a 2 milionë shtetas, unë i shërbej një mbreti, që ka gjithë universin, Zotit. Nënë Tereza e kishte të ndaluar rreptësisht futjen në Shqipëri. As emri nuk i përmendej.
“Si shumë po vepron qoftëlargu në anët tona”, u thoshte Nënë Tereza miqve të saj. Djallit i thoshte shqip: qoftëlargu. I dërgonte letra nënës dhe motrës, por shpesh e më shpesh ato nuk arrinin më, censuroheshin nga policia sekrete. Nëna Drane u sëmur, Nënë Tereza kërkoi leje të vinte ta shikonte. Nuk iu përgjigjën fare. Kërkoi të lejonin nënën e saj të vinte në Itali, të kurohej. Jo, thanë, është shumë plakë, s’lëviz dot dhe i ka kushtet më të mira këtu… Për të vdekur, po! Trokiste Nënë Tereza nëpër ambasadat shqiptare, ku të mundte, trokiste e trokiste, fort ashtu si zemra e saj, por jo, dyert s’hapeshin. U shkroi drejtuesve më të lartë të shumë shteteve në Europë e Amerikë, presidentëve të ndërhynin, ta ndihmonin, por Tirana memece mbetej tmerrësisht tiranike.
Një shkrimtar, i arratisur në SHBA
I vetëm ai sikur donte të korrigjonte gjithë atë mëkat që bënte Shqipëria ndaj Nënë Terezës. Është fjala për shkrimtarin Bilal Xhaferri, me baba të pushkatuar nga regjimi, që ishte arratisur nga Shqipëria dhe kishte ardhur në Çikago, bënte punë të rëndomta, por vetë, i vetëm, kishte hapur gazetën “Krahu i Shqiponjës”, ku dhe boton një letër, dërguar Nënë Terezës. Ishte viti 1976 dhe ajo ende nuk e kishte marrë çmimin Nobël dhe Bilali 7 vjet kishte që kishte ikur nga Shqipëria. Merr vesh se Nënë Tereza kishte ardhur në Çikago, papritur si ajo, për punët me murgeshat e saj, vështirësitë dhe ai do të donte ta takonte, ta intervistonte, por ajo kishte ikur siç erdhi, papritur. Vlerësimet që i bën në letër asaj shkrimtari çam, – edhe mysliman, do të thoshte ndokush, – janë të mrekullueshme. Edhe pse të shkruara gjysmë shekulli më parë, na nderojnë të gjithëve.
“E dashur Nënë Terezë! Ju i përkisni gjithë njerëzimit, i shkruante ai dhe vazhdonte, – Ju jeni e jona… imazhi jetësor i Shqipërisë, atij vendit tonë të dashur, që nga shumë vetë është konsideruar si vend i harruar nga Zoti, imazhi i gjallë i popullit shqiptar, popullit më të lashtë e më të vuajtur në Evropë. Si një dritë e largët qiellore, zemra Juaj e mirë, rrezaton rreze shprese dhe dashurie në zemrat tona dhe në zemrat e miliona njerëzve në mbarë botën. Zoti e bekoftë zemrën Tuaj!”. I bashkohemi atij urimi, edhe për atëherë, kur regjimi nuk lejonte që të dinim se ajo ishte…
Unë emrin e Nënë Terezës e dëgjova së pari në burg. Isha dënuar me 10 vjet heqje lirie nga shkaku i poezive të mia, të cilësuara kundër regjimit. E kam shkruar, sepse më dukej si metafora e njohjes së shqiptarëve me Shenjten, është në librin tim, në burgologjinë “Rrugët e ferrit”. Po i lexoj ato rreshta: “…një grup të burgosurish tymosnin duhan dhe po dëgjonin. Nuk e besoni? E po çmimin ‘Nobel’ për paqe ia dhanë një shqiptareje, Motrës Terezë, e dëgjova vetë tek “Italia”, e dha RAI. Ti e ke dëgjuar? Jo këtu brenda, ko, sapo isha liruar nga burgu i parë. Andej e mbaja radion dhe kapa një surprizë: çmimi ‘Nobel’ një shqiptareje, Gonxhe Bojaxhiu, murgeshë në Indi, tha spikeri italian. Pse më shikoni kështu? Kam faj unë që lodhem me ju! Dhe iku. Kush ishte ky? – pyeta unë. Murat Gjonzeneli, nga Vlora, e sollën prapë në burg. Rrëfen gjithmonë gjëra të çuditshme, sfiduese. Janë të fantaksur, thashë me vete, pa e kuptuar as vetë për kë e kisha, për ata që s’po besonin, për atë që shpikte çmime ‘Nobel’ apo për të gjithë ne”.
Dhe kishte një shqiptar dhe atje në Oslo të Norvegjisë, ku Nënë Terezës po i jepej çmimi Nobël në vitin 1979. E pranoi, sepse e mendoi që shuma që merrte, do ta përdorte me murgeshat e saj në ndihmë të të varfërve, po kështu kërkoi që në ceremoni darka tradicionale të mos bëhej dhe fondet të përdoreshin po për të varfrit e saj në Kalkuta. Rrugët e Oslos përflakeshin nga pishtarët me mijëra, që mbanin ndër duar qytetarët, që dyndeshin drejt hotelit, ku kishte bujtur Nënë Tereza. Donin ta shihnin. Pranë saj ishte dhe prifti shqiptar nga Kosova, i riu Dom Lush Gjergji, ai që do të bëhej biografi më i mirë i Nënë Terezës. Në konferencën për shtyp, para gazetarëve të shumtë të mediave ndërkombëtare, ai do ta pyeste:-Çfarë do të thotë për ju dhe motrat tuaja Çmimi Nobel për paqe? – …asgjë nuk ndryshon… çmimi është vetëm për të varfrit tanë, mendoj se ka qenë dhuratë prej Zotit…
– Cili është mesazhi juaj tani, kur jeni bërë zyrtarisht “Nëna e Paqes?” – do të ishte pyetja tjetër.
“Duajeni njëri-tjetrin siç u do Zoti, – tha Nënë Tereza…
Përsëri Don Lush Gjergji, pyetja ende më e thjeshtë, pak çuditshme për aty, që ai e dinte përgjigjen: – Kush jeni ju?
Ç’do të thoshte botërisht Nëna Tereze: “Origjina ime është shqiptare… Për nga vokacioni, i takoj tërë botës. Zemra ime është e Zemrës së Jezusit”. Don Lush Gjergji diçka parandiente që duhej të mbrohej për të ardhmen, prandaj dhe i dha Nënë Terezës një fletë të bardhë, që të shkruante dhe ajo me atë shkrimin e saj të rregullt dhe harmonioz si të rilindësve, me shkronjat si kokrrat e rruzares na la këto fjalë shqii si në një testament: “Unë gjithmonë e kam në zemër popullin tem shqiptar. Shumë luti Zotin që Paqja e Tij të vijn në zemrat tona, në gjitha familjet tona, në gjithë botën. Lutem shumë për fukarat e mij – dhe për mua dhe motrat e mija. Unë lutem për juve. M. Teresa Bojaxhiu”. Tashmë nuk diskutohet më në botë që Nënë Tereza është shqiptare, megjithëse donin të na i merrnin, thanë jo maqedonase, rumune, kroate, sllave, indiane etj., por rëndësi ka se sa shqiptarët janë të Nënë Terezës? Të paktën sot, them.
Në Kosovë dhe në viset e tjera shqiptare në Jugosllavinë e atëhershme, në vendlindje Nënë Tereza shkonte herë pas here. Në Itali po. Vatikani… Shkonte në familjen e vëllait, Lazrit. Takonte dhe një kushëri të vetin, kineast në RAI, Gjon Kolëndrekaj nga Kosova, i cili më ka treguar që takonin dhe piktorin shkodran, të ikurin nga komunizmi, Lin Delija, me njohje europiane. Vetëm atij Nënë Tereza i ka qëndruar për t’i bërë një portret, që ia kërkoi e askujt tjetër në botë. Nënë Tereza ka ardhur shpesh dhe në SHBA, shqiptarët kanë ndjekur dhe mesha shqip me atë…
ARDHJA E NËNË TEREZËS NË SHQIPËRI 1989
Do të shembej Muri i Berlinit si prolog i rënies së perandorisë komuniste dhe Nënë Tereza do të vinte në Shqipëri. Në Tiranë shkoi te varri i nënës së saj dhe i së motrës, të rregulluar me këtë rast. Por dhe te varri i diktatorit Enver Hoxha, vuri lule dhe atje, megjithëse ai e kishte penguar gjithë jetën, që ajo të mos vinte dot në atdhe. Ajo bënte realitet porosinë biblike: duajini dhe armiqtë tuaj, bëjini vëllezër! Udhëheqja komuniste në fund sikur po zbutej ca, i kishte hyrë dhe frika për vetveten. Kam lexuar një shkrim në gazetën e njohur italiane, “Avvenire”, se Nënë Tereza u ftua nga pasardhësi i diktatorit, nga Ramiz Alia dhe vejusha e diktatorit, Nexhime Hoxha, si ekzorciste, sepse varri i diktatorit – dhe kjo mbahej sekret, – dridhej, madje dëgjoheshin ulërima sikur të kishte brenda demonë, aq sa nga ushtarët që e ruanin, kishin përfunduar në çmendinë. Po e gjithë Shqipëria atëherë ishte një çmendinë dhe dridhej nga tmerri.
Dora e Nënë Terezës solli qetësi. Ajo do të vinte sërish në Shqipërinë e hapur dhe demokratike, shpesh e më shpesh. Do të hapte shtëpitë bamirësie, solli murgesha të Urdhrit të saj. Bekoi projektin e Katedrales së re me emrin e Shën Palit, që do të ndërtohej në Tiranë, po kështu firmosi për ngritjen e Kryegjyshatës Bektashiane, vëllezërit e mi myslimanë, thoshte nëpër lutje a në fjalimet që mbante. Në një nga vizitat në shtëpinë e saj të bamirësisë në Tiranë, kur erdhi ta takonte njëri nga Presidentët e Republikës, ajo nuk e hoqi nga dora shkopin e leckës me të cilën po pastronte dyshemenë. Mbase donte të thoshte që ky vend ka nevojë të punojë e të pastrohet nga balta dhe gjaku, të ndrisë…
Nënë Tereza priti në Tiranë dhe Papa Gjon Palin II, i pari papë që vizitonte Shqipërinë, ashtu si një bijë që pret mysafirët në derë të atit, e shoqëroi dhe për në Shkodër. Aeroporti në Tiranë tani mban emrin e saj. Të gjithë që udhëtojnë nëpër botë, duket sikur nga aty i përcjell Nënë Tereza drejt qiejve të hapur dhe kushdo që vjen, përsëri duket sikur ajo u uron mirë se ardhjen. Pata fatin ta takoj edhe unë Nënë Terezën. Kujtoj që iu afrova me adhurim dhe druajtje dhe i thashë: –
Nënë, kam përkthyer nga lutjet e Tua…
– Mir’ ke ba! – m’u përgjigj. Prerë. Pse? Po dyshoja tek vetja. Por jo, Kur u thellova më shumë në jetën dhe bëmat e Nënë Terezës, lexova se ajo nuk i pëlqente të flitej për të, edhe kur i tregonin gazetarë, studiues apo shkrimtarë se ç’kishin shkruar apo donin të shkruanin për të, gjithmonë i ndërpriste, mirë ke bërë, u thoshte, duhen të sensibilizohen të tjerët, që të bëjnë mirë. Pastaj e kam takuar Nënë Terezën dhe në Romë, ishte një kohë kur RAI çdo mbrëmje në fund të lajmeve lexonte një lutje të Nënë Terezës. Kur punoja në ambasadë, botuam dhe një antologji me punime për Nënë Terezën, poezi, thënie dhe vizatime, ajo ende s’ishte kanonizuar dhe titulli librit në italisht iu vu: “Një shenjtore shqiptare me emrin Nënë Tereza”, ndërsa esenë time “Plagët nuk kanë atdhe” ia dhuruam dhe Papa Françeskut dhe një portret të Nënë Terezës, punim i një mikut tonë, piktorit shqiptar Gjergj Kola. Ne do të ishim në Vatikan në meshën e shenjtë që celebroi Papa Françesku, kur shenjtërohej Nënë Tereza siç e tregoi dhe Eda në fjalën e saj.
…që i kishin dhuruar gratë shqiptare Nënë Terezës dhe ajo e mori me vete në Indi. I vogël, me motive popullore. Dhe lutjet po i bënte mbi atë qilim. Donte të prekte Shqipëri, edhe kur s’ishte, ta ndjente te gjunjët e dobët, t’i kalonte në gjak, te kockat, në shpirt. Por ajo e kishte Shqipërinë gjithmonë brenda vetes. Motrat e Nënë Terezës e kthyen këtë qilim, ia dhanë arkipeshkvit tonë. Ka qenë në Katedralen e Tiranës… Ashtu si në sindonen e famshme, në çarçafin që mbështolli Krishtin, që e vizitojnë me miliona veta dhe shkencëtarët kërkojnë përhitjen e kurorës së përgjakur gjithë gjemba mbi ballin e Birit të Zotit, plagët e gozhdëve, në qilimin e Nënë Terezës ne gjejmë vegimin e këmbëve të zbathura, ikjen larg për të qenë sa më afër. Dramën tonë. Aty është lutur Nënë Tereza… Kam dëgjuar të pyetet, ndoshta më shumë me naivitet se sa me keqdashje: e ç’bëri Nënë Tereza për shqiptarët? Po dhe unë mund të pyes: po shqiptarët ç’bënë për Nënë Terezën? Gjithsesi, ajo bëri shumë e më shumë se ç’bëmë ne për atë. Ajo bëri mrekullinë, na dha dhe emër shpirtëror nëpër botë.
Të mos harrojmë, ajo thjesht ishte një murgeshë, as udhëheqëse shteti, as stratege ushtarake, as deputete a kongresmene, as biznesmene apo e pasur etj., s’kishte asgjë, përveç rrobave të trupit dhe zemër më të madhe se vetja, por e tundi botën me të vetmen armë të saj: dashurinë. Dhe lutjet. Për ata që i ndjejnë, por dhe për ata që nuk i ndjejnë. Lutjet e Nënë Terezës, uratat e saj janë dhe porosi qiellore, dhe dritë, dhe frymë, por janë dhe poezi, unë kështu i kam shikuar dhe trajtuar. Dhe në ditët e fundit të jetës së saj, larg në Indi, ajo përjetoi tronditjet e Shqipërisë së 1997 dhe do te shkruante që murgeshat e saj të luteshin për të larguar të keqen nga atdheu.
E tronditur jam, se u trondit gjithë vendi im i mrekullueshëm.
Më dhemb zemra për jetët e humbura.
Plagë më hapin plagët e njerëzve.
I kuptoj andrrallat kur humbin paratë, por unë ju përgjërohem:
mos i sillni vuajtje edhe më njëri-tjetrit!
E di pse s’kemi paqe tani? Kemi harruar
të shohim tek tjetri vetveten.
Që armët dhe bombat të jenë të panevojshme,
te fqinji ynë të zbulojmë Zotin.
Dua të kthehem në Shqipëri, – mërmëriti. – Aty të mbyll sytë…
Fuqia e Nënë Terezës është po aq e madhe në tokë edhe tani që Ajo është shpërngulur në qiell.
Si epilog, lutjet për Kosovën
Mother Teresa, without a doubt, as a Catholic, was against any war and against any kind of weapon that kills, from those of abortion or starvation and trampling to the lemurs that exterminate en masse. In order for Kosovo to be freed, NATO had to intervene and a moral war was first made to save a people that was threatened by expulsion, by that exodus as in the Bible, by undoing. The President of the United States, Bill Clinton, would testify in June 2002: "Mother Teresa, she was the first who made me love the Albanian nation and now I feel very proud that I fulfilled a moral duty towards her and towards the values of freedom" . She had said so many times to the greats of the world: Help my people! He called himself and the White House in Washington. And the prayer to God was heard. It moved the world. The war stopped. Peace was established in Kosovo. That love from Mother Teresa and that courage should be everywhere.
In Pristina there is now the Cathedral named after Mother Teresa. Yes, there is an Albanian cultural center with this name in Michigan, we donated a portrait of her there, the work of my fellow sufferer, the architect and artist Max Velo. Yes, even in Chicago there is a street named after her, the President of "Care for Albania" told us, there is also a church, it is also the house of charity founded by Mother Teresa, and we have visited it without hesitation, it seemed to us like To our mother... That we gave to the world. To the Albanians, it came 500 years after our hero, Gjergj Kastrioti - Skënderbeu, who defended the homeland, Europe, Western culture with a sword and became the commander-in-chief of the unification. But the time also comes for a Mother Teresa, of her love, the time of peace and human cooperation, which should always be. That's why Mother Teresa prayed: Teach me to love you!
Lini një Përgjigje