FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Football is a game where "twenty-two men chase a ball for 90 minutes, and in the end, the Germans always win", said the English player, Gary Lineker. For decades, Europe has been led in a very predictable way.
As it has grown from a bloc of 6, 12 and then 27 members, the decision-making process has been the same: member states sought compromises among themselves, while France and Germany made a decision, which was then accepted by all.
But the old pattern of dominance of these two largest members of the bloc has been beginning to waver for some time. While Europe is facing successive crises, a new, less rigid geography is taking shape on the continent.
Three years of pandemic, and then the war in Ukraine, have caused major changes in Europe, including in the balance of power. Military defense and eastward expansion, once dormant policies, have now become priorities, giving a stronger voice to Ukraine's neighbors in Central Europe.
The rise of China and the possibility of the return to power of Donald Trump in America, has caused the EU to rethink its economic strategy, in accordance with the French view.
Climate concerns have prompted group initiatives, an approach favored by the EU's quasi-federal institutions in Brussels. And from Finland to France, populists on the far right are gaining more and more influence ahead of European Parliament elections in June.
Before, we could say without a doubt that the leader of the continent was Angela Merkel. The German chancellor, Olaf Scholz, has not taken over her role. Many on the continent have passed this status on to the French president, Emmanuel Macron.
But he is facing an increasingly complicated situation in his own country. On January 8, Macron sacked the country's prime minister in an attempt to bring new political momentum to the country.
He cannot run for re-election in 2027, and he has too much confidence in himself to give the impression that he overshadows other EU leaders. Germany and France together have unrivaled authority when they agree on something. But this does not happen often.
Who is leading in Europe?
Now that it is not very clear who is in charge in Europe, the importance of the actors depends on the issue in question. Take as an example the field of defense and security, which has become a priority for everyone, with the start of the war in Ukraine and, more recently, in the Middle East.
Pas pushtimit të Rusisë në shkurt 2022, asnjë shtet nuk kërkoi drejtim apo orientim nga Gjermania, sepse kjo e fundit kishte mbetur e varur nga gazi rus, dhe Forcat e Armatosura gjermane ishin aq të prapambetura, sa që kancelari Scholz shpalli se vendi duhej të bënte një kthesë të madhe në fushën ushtarake, për t’u përballur me sfidat e kohës.
Në të kundërt, vendet e Europës Qendrore, të udhëhequra nga Polonia dhe tre shtetet baltike, u ndien të shfajësuara, sepse kishin paralajmëruar prej vitesh se Rusia përbënte një rrezik të madh për kontinentin, duke pasur parasysh edhe përvojën e tyre si ish-anëtarë të Bashkimit Sovjetik.
Ndikimi i Europës Lindore
Ndikimi i ri i vendeve të Europës Qendrore është reflektuar edhe në ndryshimin e drejtimit politik të Europës. Një prej ndryshimeve është se BE-ja tashmë paguan për dërgimin e armëve në Ukrainë, një hap i parë në shpenzimet e mbrojtjes.
Ndryshimi i dytë është zgjerimi i BE-së, i cili më parë kishte qenë jashtë axhendës, pasi asnjë shtet nuk i është bashkuar bllokut, që kur hyri Kroacia në vitin 2013. Tani ka nëntë shtete kandidate që janë në faza të ndryshme bisedimesh (shih hartën).
Më e dukshmja është Ukraina, kërkesa e së cilës u mbështet dhe u çua përpara nga vendet e Europës Qendrore, pavarësisht ngurrimeve fillestare të Francës dhe Danimarkës. Më 14 dhjetor, krerët e BE-së ranë dakord që të nisin me Ukrainën bisedimet zyrtare të pranimit. Nëse apo kur, blloku do të zgjerohet në 36 shtete, gjë për të cilën do të duhen vite, apo edhe dekada, qendra e gravitetit do të zhvendoset drejt lindjes së kontinentit.
Në përgjithësi, shtetet e Europës Qendrore tani kanë mjaftueshëm peshë dhe ndikim për të luftuar kundër ideve që burojnë nga perëndimi më i largët i kontinentit. Një nga idetë më të rëndësishme është “autonomia strategjike” e presidentit Macron, që ka të bëjë me sovranitetin e Europës.
Sipas kësaj ideje, Europa duhet të jetë në gjendje që të veprojë në mënyrë të pavarur nga të tjerët, për shembull, duke qenë më tepër përgjegjëse për të mbrojtur veten ushtarakisht.
Për politikanët në Poloni ose Sllovaki, janë më bindëse garancitë e sigurisë të ofruara nga NATO, dhe si rrjedhim, nga Amerika. Prandaj, shpesh, nuk janë dëgjuar thirrjet franceze që Forcat e Armatosura të BE-së, të blejnë pajisje ushtarake europiane (domethënë franceze).
Megjithatë, edhe pse Europa Qendrore ka mjaft ndikim kur bëhet fjalë për Ukrainën, zëri i saj pothuajse nuk dëgjohet fare kur bëhet fjalë për fusha të tjera të politikëbërjes europiane. (Autoriteti moral në Varshavë dhe Bratislavë që u rrit nga ndihma për Ukrainën, u dëmtua disi pasi këto dy shtete mbyllën kufijtë ndaj eksporteve të fermave ukrainase, prillin e kaluar, duke mërzitur udhëheqësit në Kiev).
Në fakt, për sa i përket politikës ekonomike, Europa po merr gjithnjë e më shumë drejtimin që dëshiron Franca.
Kështu që thirrja e presidentit Macron për autonomi strategjike është bërë gjithnjë e më e fuqishme dhe e ndjekur nga kontinenti. E nxitur nga skepticizmi që ka pasur prej kohësh ndaj globalizimit, dhe frika e re se zinxhirët e furnizimit mund të ndërpriten nga pandemitë apo gjeopolitika e çrregullt,
Franca dëshiron që kontinenti europian të mbështetet më tepër në forcat e veta. Tensionet midis Amerikës dhe Kinës, si dhe mundësia e rikthimit të Trump në pushtet në vitin 2025, i kanë nxitur edhe europianët e tjerë që të dëgjojnë dhe të ndjekin Francën.
“Naiviteti” i Europës
Presidenti Macron ka deklaruar se Europa është treguar “naive” në marrëdhëniet e saj me pjesën tjetër të botës, duke i mbajtur tregjet e veta të hapura, ndërkohë që ortakët e saj tregtarë, nuk kanë bërë të njëjtën gjë. Këtë e dëshmon Amerika me planin e saj proteksionist për tranzicionin e gjelbër, ose Kina, me subvencionet e mëdha shtetërore.
Rregullat e BE-së që i ndalonin qeveritë kombëtare të përkrahnin industritë e favorizuara, u futën në sirtar gjatë Covid-19 dhe nuk u rikthyen më.
Tani, me parullën “Europa e para”, politikanët europianë kanë më shumë kontroll mbi formën e ekonomisë. Ideja franceze se Europa duhet të ketë një politikë industriale të pavarur, më parë shihej si tabu. Ndërsa tani, pranohet dhe ndiqet gjerësisht në kontinent.
Impulset dirigjiste të Francës kanë mbizotëruar në Europë sepse idetë e saj mbushën boshllëkun e lënë nga Britania, e cila votoi për t’u larguar nga BE-ja në vitin 2016 dhe doli përfundimisht, katër vite më vonë.
Nëse do të kishte mbetur një anëtare e klubit, Britania do t’i kishte prishur me kënaqësi planet franceze. Tani, kjo detyrë ka rënë mbi aleatët e saj të dikurshëm veriorë, si Danimarka, Irlanda apo Holanda, si dhe komisioni në Bruksel. Por kjo aleancë e vakët nuk ka fuqinë të parandalojë planet franceze, e shumta, vetëm sa mund t’i zbusë ato.
Britania nuk është e vetmja që mungon në tavolinën e udhëheqësve të BE-së. Një mungesë më e habitshme është Gjermania: zoti Scholz është një figurë që mungon në skenën europiane. Në vend, ai qeveris si pjesë e një koalicioni të ndërlikuar, me Partinë e Gjelbër të majtë dhe liberalët që duan tregun e lirë, duke e bërë shumë të vështirë që të lidhë marrëveshje në Bruksel. “Koalicioni gjerman ecën më ngadalë se debatet brenda BE-së”, thotë një zyrtar në Bruksel. Kjo ka ulur ndikimin e tyre.
Mungesa e Gjermanisë, shpesh ka qenë në fitim të Francës. Shumë vendime që merr BE-ja kanë një nuancë franceze, si për shembull, mungesa e një marrëveshjeje të re tregtare (që nuk dëshirohet nga fermerët francezë), apo lehtësimi i pjesshëm i rregullave europiane që kufizojnë deficitet buxhetore.
Por mungesa e zotimit të Gjermanisë pengon edhe ambiciet e Macron-it: skemat federaliste të hartuara në Paris marrin vrull kur ndiqen nga homologët në Berlin. Dhe marrëdhënia disi e ftohtë midis Scholz-it të ngurtë, verior, dhe eurofilit të zjarrtë, Macron, nuk duket se do të përmirësohet së shpejti.
Cilët janë të tjerët në skenë?
Franca ka kërkuar të lidhë aleanca të dobishme. Por nuk ka shumë vende për të zgjedhur. Italia udhëhiqet nga Giorgia Meloni, një populiste e djathtë që nuk ndjek rrymën kryesore.
Holanda do të zëvendësojë kryeministrin Mark Rutte që e ka udhëhequr prej kohësh, i cili ndoshta do të pasohet nga Geert Wilders, një populist i djathtë, me të njëjtën ideologji si zonja Meloni. Spanja është përfshirë nga një politikë e trazuar dhe si pasojë, duket se është mënjanuar fare nga debati politik europian. Donald Tusk që sapo u zgjodh në Poloni, është liberal dhe pro BE-së, por nuk pëlqehet fare në atdhe.
Ndoshta përfituesi më i madh i këtij boshllëku në udhëheqje kanë qenë institucionet e qendërzuara të BE-së në Bruksel. Nën drejtimin e Ursula von der Leyen, që prej vitit 2019, Komisioni Europian, krahu ekzekutiv i BE-së, ka grumbulluar më shumë pushtet se kurrë më parë.
Makina e Brukselit, e përbërë nga 32,000 zyrtarë, ka qenë prej kohësh një forcë e frikshme rregullatore, siç mund të dëshmojnë edhe “baronët” në Silicon Valley. Por me kalimin e kohës, ajo ka peshuar gjithnjë e më shumë edhe në çështjet e politikës dhe gjeopolitikës.
Kjo filloi me Covid-19, kur qeveritë i kërkuan komisionit të mbikëqyrte shpërndarjen e vaksinave për të gjithë bllokun. Një nga nismat e mëdha të nxitura nga pandemia, ishte Next Generation EU, një fond rimëkëmbjeje prej 807 miliardë eurosh (890 miliardë dollarë), në formë kredish dhe grantesh.
Komisioni Europian, që është përgjegjës për fondin, ka mundur t’i drejtojë paratë në mënyra që përputhen me përparësitë e veta. Një shembull i mirë është plani për të ulur emetimet e karbonit në zero, deri në vitin 2050, një ambicie për të cilën zyrtarët në Bruksel janë shumë më entuziastë se shumë udhëheqës kombëtarë, të cilët duhet ta mbrojnë këtë politikë edhe përpara votuesve.
Këta të fundit nuk duan që “axhenda e gjelbër” të dëmtojë më shumë fuqinë e tyre blerëse.
Duke pasur më tepër kontroll mbi paratë e BE-së, komisioni ka fituar një autoritet më të madh, duke i treguar vendeve anëtare se si duhet të shpenzohen paratë. Aftësi të tilla mund të përdoren edhe si ndëshkim: për shembull, Hungarisë dhe Polonisë u janë mohuar paratë, për shkak të problemeve me sundimin e ligjit, për shembull në mënyrën se si funksionojnë gjykatat e vendit.
Udhëheqësi autoritar hungarez, Viktor Orban, ka kërkuar rreth 30 miliardë euro që janë pezulluar nga BE-ja. Në Poloni, presidenti Tusk bëri fushatë në vjeshtë, duke thënë se ishte më i aftë se opozita për të zhbllokuar fondet e BE-së që ishin bllokuar për shkak të politikave të paraardhësit.
A është kjo një shenjë se Europa po bëhet më federaliste, si një lloj supershteti në krijim e sipër? Vende si Hungaria dhe Polonia mund ta kenë këtë ndjesi.
But the commission's abilities have their limitations. Ms Von der Leyen's influence stems from the fact that she works closely with national capitals, for example on sanctions against Russia. It could influence the debate, for example on Europe's attitude towards China, where it supported a "risk-free" approach to trade, less challenging than the "disengagement" advised by America.
Perhaps she is closer to the idea of a "European leader" these days. But her power depends on others following her, even if she is given a second term this year. And Brussels still spends just over 1% of the bloc's overall GDP.
The elections may also affect the reorganization of the European order. Populists have fared well in the Netherlands and Slovakia, but not in Poland and Spain. They are expected to gain ground in the European Parliament elections. Thus, the greatest strength in post-war Europe could be threatened: strong support for liberal values and the rule of law.
After the European elections are over, attention will turn to the elections in America, a state that is still the main guarantor of European security and the biggest contributor to Ukraine's war effort. A Trump victory would be met with dread.
Therefore, the fact that votes cast an ocean away from Paris, Berlin or Warsaw, are so important for the future of Europe, will surely encourage arguments that the architecture of power on the continent must change. /Monitor
Lini një Përgjigje