FLASH
Shkruar nga Pamfleti
More than a dozen countries are directly involved in the conflict, while the risk of the use of nuclear weapons or an accident at nuclear power plants is increasing international concern...
The war between the US, Israel and Iran is widening and escalating after 3 weeks of fighting, raising fears that the conflict could cross the nuclear threshold, either through the use of weapons of mass destruction or due to a disaster at a nuclear power plant.
According to The i Paper's reporting, more than a dozen countries are directly involved in the conflict, while the economic consequences are being felt on a global scale.
So far, there is no sign of backing down from either side. Donald Trump has threatened to “ultimately destroy” Iran, Israel remains determined to strike the regime and its governing infrastructure, while Iran aims to restore the deterrent effect and end the war on its own terms.
Mediators say there is currently no meaningful diplomacy to end the conflict.
Warning signs have been raised. This week, the International Atomic Energy Agency warned that a missile had hit the Bushehr nuclear reactor facility in Iran, raising the risk of a Fukushima-sized disaster.
Current and former US officials, including Trump adviser David Sacks, have warned that Israel may be preparing to use its undeclared nuclear arsenal. At the same time, much of Iran's stockpile of highly enriched uranium remains unidentified.
The World Health Organization has announced that its staff is conducting exercises for worst-case scenarios.
Saudi Arabia mentions Pakistan's nuclear umbrella
Riyadh threatened military response after Iran reportedly used ballistic missiles for the first time to strike Saudi oil fields, following an Israeli attack on Iran's largest gas facility.
Gulf states have so far avoided direct retaliation against Iran, despite facing repeated attacks during the war. However, Saudi Arabia has signaled that its patience is running out, as its defense ministry released a video of military preparations.
Andreas Krieg, a Gulf security specialist at the Department of War Studies at King's College London, said that "discussions are taking place in Gulf capitals about more offensive approaches, aimed at restoring the balance of intimidation."
Nëse Arabia Saudite vendos të reagojë, ajo mund ta bëjë këtë edhe nën një lloj garancie bërthamore përmes paktit të mbrojtjes të arritur së fundmi me Pakistanin. Komentatori saudit Salman al-Ansari deklaroi se, nëse Riadi hyn plotësisht në luftë, Irani do të jetë humbësi më i madh, sepse Arabia Saudite do të aktivizojë marrëveshjen dypalëshe të mbrojtjes me Pakistanin.
“Ka fjalë për fjalë një ombrellë bërthamore mbi Arabinë Saudite”, tha ai për CBS.
Ministri i Jashtëm i Pakistanit, Ishaq Dar, deklaroi këtë muaj se e kishte paralajmëruar Iranin. “Ua bëra të qartë se kemi një marrëveshje mbrojtjeje”, tha ai.
Megjithatë, sipas Amina Khan nga Instituti i Studimeve Strategjike në Islamabad, marrëveshja mbetet “qëllimisht e paqartë si në shtrirje, ashtu edhe në zbatim”, përfshirë komponentin e saj bërthamor.
Khan shtoi se prioriteti i shpallur i Pakistanit mbetet “stabiliteti rajonal” dhe se Islamabadi e sheh veten edhe si ndërmjetës të mundshëm mes palëve ndërluftuese. Marrëdhëniet mes Pakistanit dhe Iranit kanë kaluar periudha tensioni vitet e fundit, përfshirë sulme ajrore të ndërsjella, por të dy vendet bashkëpunojnë edhe për çështje sigurie dhe ekonomie.
Një katastrofë bërthamore mund të ndotë gjithë rajonin
Irani konsiderohet një shtet në prag bërthamor, pasi zotëron njohuritë dhe materialet për të prodhuar armë bërthamore, nëse merr vendim politik për ta bërë këtë. Ai ka edhe një rezervë uraniumi shumë të pasuruar, afër nivelit të nevojshëm për armë.
Vlerësimet më të fundit të inteligjencës amerikane thonë se nuk ka prova që Teherani po ndiqte aktivisht ndërtimin e një bombe.
Megjithatë, infrastruktura bërthamore e vendit mund të shkaktojë sërish pasoja shkatërruese. Agjencia Ndërkombëtare për Energjinë Atomike njoftoi këtë javë se një municion goditi centralin bërthamor të Bushehrit në jug të Iranit, i operuar nga Rusia dhe që përmban reaktorin e vetëm aktiv bërthamor të vendit.
Ambasadori rus në IAEA, Mikhail Ulyanov, paralajmëroi se incidenti “paraqet rrezik real për një katastrofë të madhe bërthamore, e cila mund të prekë në mënyrë dramatike të gjithë rajonin”.
Pavel Podvig, studiues i lartë dhe specialist bërthamor në Institutin e OKB-së për kërkime mbi çarmatimin, u bëri thirrje të gjitha palëve të tregojnë kujdes maksimal ndaj këtij objekti.
“Nëse në këtë luftë ekzistojnë ende disa kufij, atëherë mosshënjestrimi i reaktorëve bërthamorë duhet të jetë një prej tyre”, tha ai. Sipas Podvig, ekziston rrezik real për ndotje radioaktive, e cila mund të përhapet në të gjithë Gjirin.
Ai shtoi se një shkrirje e bërthamës në Bushehr mund të ketë ndikim të ngjashëm me katastrofën e Fukushimës në Japoni më 2011, e cila detyroi qindra mijëra njerëz të largoheshin nga shtëpitë e tyre.
Eksperti i armëve bërthamore David Albright, themelues i Institutit për Shkencë dhe Siguri Ndërkombëtare në SHBA, i tha The i Paper se një aksident i tillë mund të krijojë një “zonë të vdekur” në përmasat e Fukushimës. Ai sugjeroi krijimin e një task-force amerikano-ruse për garantimin e sigurisë në central.
Sipas tij, SHBA-ja duhet të marrë drejtimin e kësaj nisme me Rusinë, pavarësisht luftës në Ukrainë, sepse rreziku është tepër i madh.
A mund të përdorin Trump ose Izraeli armë bërthamore?
Administrata Trump u tha gazetarëve qershorin e kaluar se të gjitha opsionet ishin në tryezë, përfshirë armët bërthamore taktike, për sulme ndaj objekteve bërthamore iraniane. Më pas, ushtria amerikane hodhi bomba depërtuese GBU-57 mbi disa objektiva dhe Trump deklaroi se programi bërthamor iranian ishte “shkatërruar plotësisht”.
Që atëherë, Trump ka pretenduar se Irani ishte vetëm disa javë larg armës bërthamore dhe ka kërcënuar me shkatërrim në shkallë të gjerë. Në një postim të fundit në rrjetet sociale, ai paralajmëroi për “pasoja ushtarake” të padëgjuara më parë, të cilat, sipas tij, do ta bënin “praktikisht të pamundur që Irani të rindërtohej më si shtet”.
Një ish-zyrtar i Departamentit amerikan të Shtetit, që ka shërbyer gjatë presidencës Trump, i tha The i Paper se mund ta imagjinonte presidentin amerikan të tunduar për të përdorur armë bërthamore taktike kundër objektivave të varrosur thellë nën tokë.
Demokratët në Kongres kanë paraqitur një projektligj për të vendosur kufizime shtesë, me synim dobësimin e pushtetit të presidentit amerikan si autoriteti i vetëm që vendos për përdorimin e armëve bërthamore.
Zyrtarë amerikanë kanë ngritur edhe mundësinë që Izraeli të përdorë armë bërthamore. Këshilltari i Trumpit, David Sacks, paralajmëroi se qeveria e Benjamin Netanyahut mund të shkojë drejt një mase të tillë ekstreme, nëse vendi përballet me shkatërrim të gjerë nga sulmet me raketa, sidomos nëse rezervat e interceptorëve raketorë pakësohen. Trump e minimizoi këtë pretendim.
Megjithatë, ish-zyrtarë ushtarakë amerikanë, si koloneli Lawrence Wilkerson, ish-shef kabineti i ish-sekretarit amerikan të Shtetit Colin Powell, kanë shprehur të njëjtat shqetësime. Sipas tij, Netanyahu mund të jetë i gatshëm të përdorë armë bërthamore nëse situata përkeqësohet ndjeshëm.
Nga ana tjetër, Avner Cohen, një prej ekspertëve më të njohur për programin bërthamor izraelit në Middlebury Institute, tha se nuk sheh asnjë mundësi reale që Izraeli të përdorë arsenalin e tij të padeklaruar. Sipas tij, pragu për një vendim të tillë do të ishte vetëm rrezikimi i vetë ekzistencës së shtetit, dhe situata aktuale është ende larg këtij skenari.
Cohen shtoi se, edhe në skenarë ekstremë dhe të paimagjinueshëm, Izraeli nuk do të përdorte atë që zotëron pa paralajmërim të qartë dhe pa demonstrim të qartë të kapacitetit.
He also assessed that Israeli nuclear weapons are not “ready for immediate use” and would require coordination with the US. According to him, the only time an Israeli government has seriously considered this possibility was during the Yom Kippur War in 1973.
Iran may be trying to develop nuclear weapons
The IAEA believes that about 220 kilograms of Iran's stockpile of highly enriched uranium is buried at the Isfahan facility, which was struck by the US last year. That means more than half of the estimated total stockpile of 460 kilograms remains unidentified, an amount that could be enough for several bombs if Iran decides to pursue a nuclear weapons program.
Former CIA officer and Iran expert Ken Katzman said that a weakened and radicalized Iranian regime could have the motivation to develop nuclear weapons. According to him, there is an incentive to have such a weapon as a tool of intimidation so that this situation does not happen again.
However, he stressed that any such effort would have to be very rapid, as Iranian nuclear facilities are closely monitored. He added that Iranian technology for the key stage of the nuclear warhead detonator remains unproven.
Even so, according to David Albright, Iran still maintains part of its nuclear infrastructure, despite repeated attacks on key facilities.
He said the main concern would be the possibility that Iran could deploy a small centrifuge program of 300 to 400 advanced centrifuges, which it has not yet activated. If it were to secure 50 to 100 kilograms of enriched uranium, that could be enough for one or two nuclear weapons.
According to Albright, such a path would require a lot of work and would not be easy for Iran, but it remains a possibility that cannot be ruled out. /Adapted from Pamphlet /
Lini një Përgjigje