FLASH
Shkruar nga Pamfleti
On September 24, Kosovo woke up to the news that a member of the police was killed and at least two others were injured during clashes with an armed group in the north inhabited by a majority of Serbs. Three members of the group were killed during clashes that lasted almost the entire day, raising concerns about stability in the fragile region.
The police said they found a significant amount of weapons in the area of the Orthodox monastery in the village of Banjské, where the attackers were hiding.
"One heavy armored vehicle, 24 jeeps, 2 4x4 motorbikes, 8 anti-personnel mines, 29 packed clods, 54 82mm mortar rounds, 88 62mm mortar rounds, 75 hand grenades, anti-tank mines 8 pieces, 150 pieces of dynamite explosives, 23 pieces of electric detonators," said Kosovo Police Director Gazmend Hoxha.
Kosovo accused Serbia of organizing and supporting the group. Belgrade denied involvement in the attack, saying the group was made up of Kosovo Serb citizens revolted by Pristina's approach.
But the American ambassador in Kosovo, Jeff Hovenier, said that the group was organized.
"We are still working to understand how and who is responsible and why. But I mean, you've seen the footage of the military equipment and the plans that were developed. This was not a group of citizens who spontaneously came together to voice their concerns. This was a trained and organized group. This implies that there is some sort of structure behind them, given the training and equipment. We want this incident to be brought to light and they are held accountable," said Ambassador Hovenier.
On September 29, Milan Radoicic, former vice president of Lista Serbe, the largest party of Kosovo Serbs supported by Belgrade, took responsibility for the preparation and leadership of the armed group.
The United States and the European Union expressed concern over what they described as "an increased Serbian military build-up on the border with Kosovo", while asking Belgrade to urgently withdraw its troops. Kosovo also accused Serbia of gathering along its border.
Serbia denied having increased its forces on the border, but later admitted that there were reductions in the military presence near Kosovo.
The attack was widely condemned by local and international institutions that called for the perpetrators to be brought to justice.
NATO approved additional forces in the field which reached about 1 thousand, the biggest reinforcement of KFOR since the declaration of Kosovo's independence. NATO Secretary General Jens Stoltenberg said the alliance would consider increasing its long-term presence in the region.
Sulmi i 24 shtatorit pasoi një periudhë tensionesh në veriun e Kosovës të banuar me shumicë serbe. Mbi 90 pjesëtarë të forcave paqeruajtëse u plagosën më 29 maj në një përleshje me grupe protestuesish serbë që kundërshtuan zbatimin e rezultateve të zgjedhjeve lokale në zonë të bojkotuara nga partitë politike serbe.
Dhuna shpërtheu pasi autoritetet e Kosovës shoqëruan me forca policore kryetarët e komunave në zyrat e tyre, me gjithë thirrjet perëndimore për të shmangur një veprim të tillë.
Ambasadori amerikan në Prishtinë Jeff Hovenier tha se qeveria e Kosovës nuk është bashkërenduar me Shtetet e Bashkuara për zhvillimet në veri dhe ka krijuar një krizë të panevojshme, duke dëmtuar edhe marrëdhëniet me Uashingtonin. Shtetet e Bashkuara anuluan pjesëmarrjen e Kosovës në stërvitjet "Defender Europe 2023".
Sekretari amerikan i Shtetit Antony Blinken tha se "kryeministri Kurti dhe qeveria e tij duhet të marrin masa që kryetarët e zgjedhur të komunave, t'i kryejnë detyrat e tyre të kësaj faze kalimtare në mjedise alternative, jo në ndërtesat e komunave dhe të tërheqin forcat policore përreth tyre”.
Por, kryeministri Kurti tha se nuk do t’i largojë kryetarët e komunave dhe nuk do t’ia dorëzojë Republikën siç tha, një bande fashiste.
“Kjo që po bëj është detyra ime. Ka struktura paralele në pjesën veriore të vendit tonë. Nëse tani do të urdhëroja kryetarët e komunave që t’i lënë ato zyra dhe të shkojnë në një zyrë diku tjetër, do të ishte sikur po angazhohem për të krijuar një lloj të një strukture paralele me strukturat paralele, duke kopjuar metodën e udhëheqësve të serbëve të Kosovës. Unë do t'i bashkohesha ilegalitetit të tyre. Unë nuk mund ta bëj këtë”, tha kryeministri Kurti.
Beogradi ngriti shkallën e gatishmërisë ushtarake dhe urdhëroi trupat të vendosen pranë kufirit me Kosovën duke nxitur shqetësime të reja për sigurinë në rajon.
Tensionet u shtuan pasi tre pjesëtarë të policisë së Kosovës u arrestuan nga forcat serbe të cila pretenduan se ata kishin hyrë brenda territorit të Serbisë Autoritetet në Prishtinë thanë se policët janë rrëmbyer brenda territorit të Kosovës duke e akuzuar Serbinë për “cenim të sovranitetit dhe tërësisë tokësore” të saj.
Të tre policët u liruan pas disa ditësh pas trysnisë së Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimit Evropian mbi Beogradin.
Bashkimi Evropian kërkoi uljen e tensioneve përmes një plani që parashihte pezullimin e operacioneve policore në veri, zhvendosjen e kryetarëve të komunave në zyra alternative dhe shpalljen e zgjedhjeve të parakohshme me pjesëmarrje të pakushtëzuar të serbëve të Kosovës.
Në mes të muajit qershor Bashkimi Evropian shpalli masa kufizuese Kosovës, për shkak të siç u tha, dështimit të qeverisë që të marrë hapa për uljen e tensioneve në veri.
Në muajin korrik qeveria e Kosovës tha se është pajtuar të zvogëlojë praninë e forcave policore në veri dhe të mbështesë mbajtjen e zgjedhjeve të reja. Pajtimi u arrit në Bratisllavë në një takim të zëvendës kryeministrit të Kosovës, Besnik Bislimi me të dërguarin e posaçëm të Bashkimit Evropian Miroslav Lajçak.
“Të dyja palët duhet të kenë mundësinë të negociojnë nga pozicione të barabarta gjë që është cenuar prej vendosjes së masave të përkohshme kundër Kosovës nga ana e Bashkimit Evropian. Si përfundim besoj që dakordimi i Bratisllavës do të ndihmojë shumë në përforcimin e përqendrimit dhe vendosjen e barazisë midis palëve, që ndihmon zbatimin e plotë të marrëveshjes bazike”, tha kryeministri Kurti.
Marrëdhëniet e Kosovës me aleatët
Masat ndëshkuese perëndimore nxitën shqetësime në Kosovë posaçërisht lidhur me marrëdhëniet me Washingtonin pas përjashtimit të Kosovës nga stërvitjet Defender Europe 2023.
“Kjo nuk është e mirë për ne, natyrisht, ne e pranojmë që është një gjë e keqe për Republikën e Kosovës. Gjithçka që duhet të bëjmë është ta bëjmë një dialog të hapur e të shtruar me të gjithë miqtë e partnerët tanë, që t’i argumentojmë ndoshta më mirë pozicionet tona. Ndoshta pozicionet tona nuk po kuptohen drejt prej Shteteve të Bashkuara”, tha kryetari i parlamentit të Kosovës Glauk Konjufca.
Opozita u shpreh shqetësuar me sanksionet amerikane dhe fajësoi kryeministrin Albin Kurti për mungesë bashkërendimi me aleatin kryesor të Kosovës.
“(Albin) Kurti ka vendosur kinse të mbrojë Kosovën nga Amerika, ne jemi vendosur ta mbrojmë Kosovën nga vet dëmi që (Albin) Kurti po u shkakton interesave nacionale të Kosovës. (Albin) Kurti ka vendosur të luftojë kundër aleatëve tanë për qëllime politike, për pak vota a ma shumë, ne jemi vendosur të luftojmë bashkë me aleatët për Republikën e Kosovës, e kjo luftë kërkon maturi diplomatike, bashkërendim me miqtë ndërkombëtar dhe insistim në mbrojtjen e interesave të Kosovës. Por, një prej interesave jetike për Kosovën ka qenë dhe mbetet miqësia me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimin Evropian. Nuk mund të mbrohet Kosova kur cenohet ky interes”, tha kryetari i Lidhjes Demokratike të Kosovës, Lumir Abdixhiku.
“Kjo është e dëmshme, e papranueshme dhe karshi kësaj situate ne nuk mund të rrimë kështu duarkryq dhe duhet të marrim përgjegjësitë në duar tona në mënyrë që të arrijmë ta sanojmë dëmin të cilin e ka shkaktuar kjo qeveri dhe kryeministri (Albin) Kurti”, tha shefi i grupit parlamentar të Lidhjes Demokratike të Kosovës, Abelard Tahiri.
Kryetari i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Ramush Haradinaj kërkoi fillimin e procedurave të një mocioni të mosbesimit ndaj qeverisë së kryeministrit Albin Kurti.
“Mocioni i mosbesimit bazohet në dy zhvillimet më të fundit. I pari është rrezikimi i sovranitetit dhe i sigurisë në veri dhe i dyti është prishja e marrëdhënieve me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimin Evropian deri te sanksionet nga SHBA-të ndaj Kosovës”, tha zoti Haradinaj.
Nën trysninë perëndimore qeveria e Kosovës tërhoqi një pjesë të policëve nga ndërtesat komunale dhe hartoi një dokument që do t’u mundësonte qytetarëve të komunave veriore shkarkimin e kryetarëve të tyre përmes një peticioni.
Por deri në fund të vitit as zgjedhjet nuk u mbajtën e as masat nuk u hoqën.
Sulmi i 24 shtatorit cilësohet si ngjarja më e rendë që nga koha kur Kosova shpalli pavarësinë e saj në shkurt të vitit 2008. E shqetësuar për situatën e sigurisë, diplomacia perëndimore u vu në përpjekje për të ripërtërirë procesin e normalizimit të marrëdhënieve Kosovë – Serbi në bazë të një marrëveshjeje që u arrit në muajin shkurt në Bruksel dhe për rrugët e zbatimit të së cilës palët u pajtuan në Ohër në muajin mars.
Me 27 shkurt shefi i politikës së jashtme të Bashkimit Evropian, Josep Borrell, i cili ndërmjetësoi një takim ndërmjet kryeministrit të Kosovës Albin Kurti dhe presidentit të Serbisë Aleksandar Vuçiç, tha se të dy udhëheqësit treguan sjellje të përgjegjshme dhe gatishmëri për të gjetur zgjidhje në bazë të një plani i cili qe bërë i njohur si nisma franko gjermane.
“Jam i lumtur të njoftoj se presidenti Vuçiç dhe kryeministri Kurti janë pajtuar sot se nuk ka nevojë për diskutime të mëtejshme për propozimin e Bashkimit Evropian. Një propozim që mban titullin “marrëveshja për rrugën e normalizimit të marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë”, tha zoti Borrell.
Me 18 mars në Ohër zoti Borrell ndërmjetësoi një takim 12 orësh rreth zbatimit të marrëveshjes e cila tha ai do të jetë pjesë e procesit të integrimeve të të dyja palëve në Bashkimin Evropian.
“Dua të theksoj se për të hapur rrugën drejt arritjes së synimit strategjik të anëtarësimit në Bashkimin Evropian, Serbia dhe Kosova duhet të normalizojnë marrëdhëniet ndërmjet tyre. Nuk ka rrugëdalje tjetër. Dhe kjo marrëveshje, ky aneks që është pjesë integrale e marrëveshjes, është një hap i rëndësishëm përpara për ta bërë atë realitet”, tha zoti Borrell.
Marrëveshja kërkon marrëdhënie të mira fqinjësore, njohje të dokumenteve dhe simboleve dhe respektim të sovranitetit dhe tërësisë tokësore të njëra-tjetrës. Ajo kërkon që palët të mos pengojnë njëra-tjetrën në proceset integruese, por nuk kërkon njohje të ndërsjellë. Plani parasheh edhe përmbushjen e të gjitha marrëveshjeve të arritura më parë në bisedimet e ndërmjetësuara nga Bashkimi Evropian.
Marrëveshja u mirëprit nga diplomacia perëndimore dhe pati një shkallë optimizmi se zbatimi i saj do të fillojë menjëherë. Por, kjo nuk ndodhi dhe palët kaluan periudha tensionesh të larta.
Më 21 tetor të dërguarit amerikanë dhe evropianë u dorëzuan palëve një dokument për zbatimin e marrëveshjes, pjesë e së cilës ishte edhe, një propozim statutin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe”, që është edhe pika më e vështirë e procesit të bisedimeve Kosovë – Serbi.
Me 26 tetor udhëheqësit e Kosovës dhe Serbisë u takuan me udhëheqësit e vendeve kryesore të Bashkimit Evropian, presidentin francez, Emannuel Macron, kancelarin gjerman Olaf Scholz dhe kryeministren italiane Giorgia Meloni, në kuadër të përpjekjeve perëndimore për të çuar përpara zbatimin e marrëveshjes së Ohrit.
Kryeministri i Kosovës Albin Kurti, tha se ishte i gatshëm të nënshkruante projektin e ofruar nga diplomacia perëndimore për themelimin e Asociacionit duke akuzuar presidentin serb Aleksandar Vuçiç se e refuzoi atë.
Presidenti serb tha se nuk është shtruar çështja e nënshkrimit apo mosnënshtrimit gjatë bisedimeve, ndërsa e cilësoi propozimin e 21 tetorit si një bazë të mirë për vazhdimin e diskutimeve në të ardhmen.
Me 27 tetor presidenti francez Emmanuel Macron, kancelari gjerman Olaf Scholz dhe kryeministrja italiane Giorgia Meloni në një deklaratë të përbashkët i kërkuan Kosovës të nisë procedurën për themelimin e Asociacionit të Komunave me shumicë Serbe, ndërsa Serbisë që të njohë de-facto shtetësinë e Kosovës.
Përmbajtja e projekt statutit të Asociacionit nxiti shume debate posaçërisht për faktin se për një kohë u mbajt nën një vello fshehtësie.
Serbia tha se nuk do të zbatojë pjesët e marrëveshjes së Ohrit që çojnë në njohjen de facto apo de jure të Kosovës.
Me 3 prill në Gjykatën e Posaçme të Kosovës me seli në Hagë, filloi procesi gjyqësor kundër ish presidentit të Kosovës Hashim Thaçi dhe tre ish zyrtarëve të tjerë të Kosovës, nën akuzat për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit.
Zoti Thaçi, Jakup Krasniqi, Kadri Veseli e Rexhep Selimi, udhëheqës të lartë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, akuzohen për veprat përndjekje, burgim, akte të tjera çnjerëzore, torturë, vrasje dhe zhdukje me forcë të personave.
Prokuroria e Posaçme thotë se krimet e pretenduara janë kryer në periudhën nga muaji mars i vitit 1998 deri në shtator të vitit 1999 dhe kanë ndodhur në disa zonë anembanë Kosovës, si dhe në Kukës dhe Cahan, në Shqipërinë e Veriut.
Sipas prokurorisë krimet dyshohet se janë kryer nga pjesëtarët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës kundër qindra civilëve që nuk ishin të përfshirë në luftime. Prokuroria pretendon se viktimat, rreth 100 syresh shumica janë shqiptarë, por ka edhe serbë dhe romë të Kosovës.
Të gjithë të akuzuarit i mohuan pretendimet e prokurorisë.
Gjykata e Posaçme u themelua në vitin 2015 nga parlamenti i Kosovës dhe vepron në bazë të ligjeve të saj, por me personel ndërkombëtar. Ideja për themelimin e saj pasoi hetimet e pretendimeve të të dërguarit të Këshillit të Evropës Dick Marty, raporti i të cilit i paraqitur ne Këshillin e Evropës në vitin 2011, përmban akuza ndaj ish pjesëtarëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës për rrëmbime, keqtrajtime, vrasje pa gjyq dhe në disa raste marrje me forcë organesh njerëzore dhe trafikim të tyre nga Shqipëria gjatë dhe pas luftës në Kosovë.
Por kjo çështje nuk u përfshi në asnjë nga akuzat e deritashme.
"The international community said that a special court was essential to lift the black cloud on the allegations of organ trafficking. The world now knows, today as a result of this process, that there was no organ trafficking and the yellow house never existed. We now know that we have been exonerated of these charges. The truth has been told and the black cloud has been lifted. This sacrifice was worth it", said Mr. Thaçi at the beginning of the judicial process.
Until now, the Special Court sentenced the former member of the Kosovo Liberation Army, Sali Mustafa, to 22 years in prison. Currently, the trial against the former member of this army, Pjeter Shala, is ongoing.
All of them have denied the accusations, which have provoked reactions in Kosovo, where it is claimed that in this way reconciliation is being made with the atrocities committed by the Serbian forces during the war of 1998-1999.
While Kosovo was marking the 16-day campaign against violence against women with the motto "United against violence...", the country was shocked by the announcement of the murder of a 30-year-old woman.
Three people were arrested in connection with the murder, among them her husband suspected of organizing the murder, which sparked large-scale reactions and protests with demands for more safety for women and maximum punishment for perpetrators of violence against them.
"Today we have gathered here to say stop to femicide, to say stop to the killing of women and their oppression. Today we demand justice for Liridona and for all the murdered girls and women, we demand maximum punishment for the criminals according to the law", said Nertila Qarri Gërguri from the organization "Artpolis".
"And we are closing a year weighed down by the shadow of sadness because we unjustly and violently lost the sacred lives of our beloved fellow citizens. Liridona Ademaj is the name that rings loudly, like the name of many other women and girls, as a daily reminder of the searing pain that is left behind when injustice takes place strongly", said the President of Kosovo Vjosa Osmani in her annual speech to the parliament.
According to data from the Kosovo police, four women were killed in 2023, while from January to October, two thousand and 100 cases of domestic violence were reported. The most frequent cases were violence against women.
Statistics say that since the end of the war, 66 women have been killed by their husbands. / VOA
Lini një Përgjigje