FLASH
Shkruar nga Afrim Imaj 
"The submarines would come from Yugoslavia. They would secretly sail to Drin e Zi and land in Vaun e Deja. The Serbian army would flood there. First over Shkodër and Dibër, then in Tirana. The Central Committee would be attacked and…”
Part One
Known to a narrow circle of people, the strange account with the profile of an anecdote, consumed as evidence in a trial in '71, seeks to reveal the plan of an armed uprising left in the attempt. Bajram Bitri, the man from Kastrioti, the special witness in the trial of the major and the writer Bajram Kovaçi, insisted until the end that the defendant was intimately familiar with the attack plan of the Yugoslav army, which would learn to overthrow the regime of Enver Hoxha. Then, the mysterious whistleblower, with feigned calmness, detailed the manner and means by which the catastrophic blow would be carried out. The main word of his testimony referred to the landing of Yugoslav submarines from the river in the North of the country(!) The man crucified for the terrible enterprise did his best to oppose it, but it was in vain. No one heeded his words. Not even when he calmly argued that it was foolish to believe the navigation of warships from the Black Drin. Neither less nor more, this whole "game" would cost Bajram Kovac 25 years in prison.
It is not known what happened next to the key witness of the absurd accusation. Meanwhile, the judges and investigators of the sensational process live, who categorically refuse to return to this story. It's been a while since the mad crusade victim passed away. In his last days, we had the opportunity to talk in the shelter where he lived somewhere on the outskirts of "21 Djetori" in Tirana...
God Bajram! In the case of your sentence, it is a matter of an armed uprising, about which there was very little talk during the dictatorship. What does the silence have to do with it, while in that period even an ordinary strike by the State Security was being trumpeted with greatness?
The accusation was really serious. I, a major of the Albanian army, according to the denunciation processed by the State Security, had made connections with Yugoslav intelligence and was going to carry out an attack on the Serbian army first from the north of Albania in order to hit Tirana and the Central Committee in the final. With this accusation, I was sent to the hell of Burrel for 25 years. There, completely isolated, I had no way of learning what was being said outside. When I came out in the early 90s, I was surprised that a large part of my acquaintances did not know why I had been condemned...
Have you ever wondered what forced the politics of that period to pass your sentence in silence?
I've been mulling it over for a long time and to be honest, I still don't have a final judgment. Sometimes I think that this probably has to do with the absurdity of the arguments on which the accusation was built. Otherwise, with the vulgar way according to which I would bring the Yugoslav army to measure in Albania. Apparently the script set up to bring the next dozen enemies to justice "got water" in the process and things closed with our locking in the seven windows of Burrell. The propaganda "ship" this time couldn't go ashore, but its captains had done half the work...
What do you mean when you say that Sigurimi had set up an unbelievable scenario for how you would bring the Yugoslav army to Albania?
The accusation, which at first appeared unbelievable. A little later, the dictatorship hit the top generals of the army for a coup d'état, but from the way it was manipulated, it could be believed. That it has happened elsewhere that such military coups are possible for this category. In my case, this was impossible to accomplish and ridiculous to believe...
However, a major can become part of a coup d'état, or a collaborator of a foreign intelligence...
Certainly a major, even a captain can become part of a military organization to overthrow the system by violence. In my case it was not an ordinary participation in an unconstitutional enterprise. In the trial that ended on the afternoon of November 27, 1971 in the cinema of Peshkopia, I was accused as the main figure of an armed uprising that had remained in the attempt. It was a strange scenario. His legend stated that Bajram Kovaçi went illegally to Yugoslavia, made contact with Serbian spies and escaped Albanians, and together they drew up plans for an armed uprising in the district of Dibra.
Anyway, so far the accusation remains in a general context...
No one left the accusation in the general plan. Things were worked out in detail. The denunciation against me did not remain in the hypothesis of an attempt outside the state border for an uprising in Dibër. The script "grounded" the action in the Albanian terrain. In short, what was organized outside, according to him, was foreseen with detailed measures to be concretized inside. The idea raised in Yugoslavia with the blessing of Panajot Plaku, would be "materialized" with concrete actions until the final moment that presupposed the military offensive. However, things did not go smoothly until the end. Like any deception, this folly would reveal itself somewhere. The arguments used for the way and the means by which we would realize the flood of Serbian soldiers in Albania sounded unbelievable since the days of the process. However, they didn't want to know for a moment...
Ju thoni se sigurimi përdori dëshmi të pabesueshme për të provuar ofensivën e armatës jugosllave në territorin shqiptar…
Të gjitha provat e dëshmitë ishin të trilluara. Mjafton t'ju përmend një nga denoncimet e çuditshme që ishte zgjedhur si pika më e fortë për akuzën. Fantazia e sigurimit kishte vënë në gojën e një bashkëfshatari ligjërimin e çmendur sipas të cilit, unë majori i thjeshtë i ushtrisë, do të sillja nëndetëset jugosllave nga Drini i Zi për të zbarkuar në Vaun e Dejës. Ushtarakët serb që do dilnin prej tyre, do të bashkoheshin me forcat e reaksionit dhe do të mësynin mbi Shkodër e Dibër për t'u përqendruar në Tiranë…
Pra, Sigurimi që kishte zbuluar këtë kishte gjetur edhe dëshmitarin për ta deponuar në proces...
E kishte zbuluar "syri dhe veshi" i Partisë, siç i thoshim atëherë, por në hetuesi kuptohet nuk do shfaqej as syri dhe as veshi, por një gjymtyrë tjetër. Një mostër e përpunuar prej tij. Njerëzit e policisë sekrete punonin natën, ilegalisht, artikulonin aktakuzat, linjat kryesore të tyre dhe thërrisnin pastaj njerëzit e tyre, ata "2000 lekëshit" për t'u thënë pjesën, që duhej ta interpretonin para hetuesve dhe gjykatësve. Kështu ndodhi edhe në rastin tim. Ideja se unë kisha dalë fshehtas në Jugosllavi dhe isha takuar me zbuluesit e Titos dhe Panajot Plakun me të cilët kisha organizuar një kryengritje të armatosur, u pohua në gjyq nga tre katër bashkëfshatarë. Ndër ta ishin edhe të afërm të familjes tonë. Ata tregonin sikur kishim udhëtuar bashkë matanë kufirit, sikur kishim bërë plane të përbashkëta etj., etj.
Kush ishte dëshmitari që i kishin besuar episodin e nëndetëseve të Vaut të Dejës?
I gjori dëshmitar, thuaj më mirë, ka pak muaj që ka ndërruar jetë. Kam dashur t'ia lë harresës si shumë shpifje të tjera dëshminë e tij dhe të them të drejtën e kam mëshiruar të mjerin, bile me shpirt. Bajram Bitri e quanin. Ishim rritur bashkë në të njëjtin fshat dhe ishim ndarë diku pas luftës. Unë kisha filluar punë në ushtri pas një shkollimi disavjeçar në Tiranë, ndërkohë që ai vazhdonte në fshat në bujqësi. U desh të na bashkonte Sigurimi në bangën e të akuzuarve. Nuk e di pse zgjodhën pikërisht atë, por aq sa i ngarkuan, Bajrami i gjorë u përgjigj me zell bile. U paraqit sipas porosisë dhe dëshmoi serbes-serbes. Tha se e kisha lajmëruar unë nga Tirana për ta çuar me pjesën tjetër të komplotistëve për të pritur ushtarët jugosllavë që do të vinin me nëndetëset në Vaun e Dejës…
Bajram Hyseni, partizani i dënuar për tradhti ndaj Atdheut
Falë pasionit të shkrimtarit, Bajram Kovaçi, nga Laçej i Fushë-Çidhnës, është munduar ta hedh jetëshkrimin e tij në disa libra me kujtime. I ka kushtuar shumë kalvari i vuajtjeve në burgjet e diktaturës. Ka përjetuar vërtetë një dramë të tmerrshme, por asnjëherë nuk e ka zbehur krenarinë për pjesëmarrjen në radhët e partizanëve të luftës nacionalçlirimtare. Nga plejada e antifashistëve të atyre viteve, Baba Faja Martaneshi dhe Qamil Guranjaku kanë qenë dy nga miqtë më të afërt të tij në shoqërinë e të cilëve është ndjerë i privilegjuar. Me Baba Fajën ka marrë pjesë në dhjetëra beteja dhe është burrëruar nga guximi dhe pjekuria e tij. Qamil Guranjaku ka qenë mësuesi i parë, që i çmoi poezitë e fillimit dhe e integroi në radhët e lëvizjes kundër okupatorit. “Kam qenë pjesë e batalionit partizan Dibër-Martanesh qysh në ditët e para, shkruan në kujtimet e tij Barjam Kovaçi dhe nuk jam shkëputur asnjë ditë nga radhët e tij”. Sakaq, lufta për çlirimin e Tiranës ishte fiksuar si një nga betejat më të lavdishme të batalionit të tij. Mjaft nga përjetimet e saj i ka daltuar në krijimtarinë e tij letrare. Mbyllja e kapitullit të luftës e futi jetën e partizanit 15-vjeçar në të tjera zhvillime. Nisi së pari profesionin e oficerit të ndërlidhjes për të vijuar më tej me atë të gazetarit ushtarak. Kështu deri sa një ditë meritat do të merrnin profilin e mëkateve dhe ai ish-partizani e komunisti i vitit ‘45 do të bëhej banor i qelive të tmerrshme të burgjeve të diktaturës…
Bajram Hyseni Kovaçi
Datëlindja:1929.
Vendlindja:Kastriot, Dibër.
Profesioni:Gazetar.
Dënimi:25 vjet për tradhti ndaj Atdheut.
Autor i disa librave me prozë e poezi.
“Kryengritja u organizua në Beograd”
“Tradhti ndaj atdheut dhe nxjerrje e sekretit shtetëror”. Epilogu i seancave gjyqësore ndaj Bajram Kovaçit ishte befasues. Akuza e rëndë dhe dënimi maksimal tronditën të pandehurin dhe të pranishmit në kinemanë e Peshkopisë, ku bëhej gjyqi i tij. Në dosjen e procesit të bujshëm është ruajtur pjesa më e qenësishme e odisesë së përballjes së Kovaçit me denoncuesit. I tërë mali i akuzave bën fjalë për organizimin e një kryengritje të armatosur në zonën e Dibrës në fillimin e viteve ‘60. Bajram Kovaçi, sipas këtij dokumenti, ka qenë protagonisti i organizimit të kësaj sipërmarrjeje armiqësore. Provat e konsumuara gjatë seancave gjyqësore i referohen të dhënave të policisë sekrete dhe disa dëshmitarëve sipas të cilëve i pandehuri kishte marrë kontakte ilegale zbulimin jugosllav dhe disa nga të arratisurit shqiptarë. Ai kishte kontaktuar Panajot Plakun dhe bashkë me të kanë hartuar një plan për të bërë një kryengritje të armatosur në Shqipëri. Pavarësisht se Bajram Kovaçi i shpërfill të gjitha këto, platforma e ngritur për goditjen e tij nuk rresht të materializojë mënyrën dhe mjetet sipas të cilave, grupi i tij do të finalizonte përmbysjen e pushtetit popullor me dhunë. Dëshmitë për këtë arrijnë madje deri në paradoks. Mjafton të kujtojmë pohimin e çuditshëm që bëri në seancë Bajram Bitri, sipas të cilit Bajram Kovaçi kishte organizuar zbarkimin e armatës jugosllave me nëndetëse nëpërmjet Drinit të Zi(!). Më poshtë po botojmë një pjesë të dokumentit gjyqësor…
Dokumenti: Ja krimi i tradhtisëGjykata Popullore e rrethit Dibër me kryetar të seancës gjyqësore Rifat Tola dhe me ndihmës gjyqtar Jolanda Shehun e Zyber Gjurën, asistuar nga kryesekretari Haki Haxhiu me pjesëmarrje të prokurorit Hulusi Topollaj në Peshkopi më datat 24,25,26 dhe 27.XI.1971 shqyrtoi çështjen penale që u përket të pandehurve Bajram Kovaçi (Hyseni), Hakik Kuta, Isuf Kovaçi e Bajram Bitri të akuzuar se kanë kryer krimin e tradhtisë ndaj atdheut dhe veçmas i pandehuri Bajram Kovaçi edhe krimin e përhapjes së informative shtetërore që përbëjnë sekret shtetëror dhe të agjitacionit e të propagandës...Nga thëniet e vetë të pandehurve dhe ato të dëshmitarëve, si dhe nga provat e ndryshme që ndodhen në dosje duhet pranuar se të pandehurit kanë konsumuar krimin e tradhtisë. I pandehuri Bajram Kovaçi, armik i betuar i partisë është vënë në shërbim të zbulimit jugosllav, me detyra spiunazhi që në vitin 1949… Të pandehurit ngritën dorën kundra R.P. Socialiste të Shqipërisë kur ajo sapo kishte filluar të merrte frymë, ndonëse e vogël, ishte në mes të gjarpërinjve imperialistë që kërkonin ta gllabëronin. Por ata i bënë hesapet pa hanxhinë. Nuk menduan se foshnja që po lindte ishte vigani Shqipëri, nën udhëheqjen e Partisë me në krye timonierin e saj trim Enver Hoxha do thyente njëri pas tjetrit të gjithë ata që do guxonin ta preknin sadopak… Të katër të pandehurit në kohë të ndryshme veç e veç, por edhe bashkë kanë kapërcyer disa herë kufirin shtetëror dhe kanë shkuar në Jugosllavi, ku kanë marrë kontakte e detyra nga zbuluesit jugosllavë… Në verën e vitit 1962, i pandehuri Bajram Kovaçi mori një porosi nga zbulimi jugosllav nëpërmjet të pandehurit Bajram Bitri për të shkuar në Jugosllavi, që të takohej aty me kuadro të zbulimit jugosllav. Me ndihmën e të pandehurit Hakik Hutës ky shkon në Jugosllavi dhe merr udhëzime për vazhdimin e veprimtarisë armiqësore kundër pushtetit tonë popullor. Në Jugosllavi Bajram Kovaçi ka biseduar për intensifikimin e veprimtarisë armiqësore dhe për përgatitjen e një kryengritjeje të armatosur në Peshkopi me tradhtarin Panajot Plaku. Për udhëzimet e marra aty i pandehuri Bajram Kovaçi i ka folur të vëllait Isuf Kovaçi. Të pandehuri Bajram e Isuf kanë folur edhe në mbledhjen e organizuar në katundin Blliçe për kryengritjen e armatosur kundër pushtetit popullor…
Bajram Kovaçi, Hakik Kuta and Isuf Kovaçi, even in the subsequent meetings between them as raging enemies of the government, have continued to talk about the issue of organizing the armed uprising. The above facts were admitted by the defendants Hakik Kuta, Bajram Bitri and Isuf Kovaçi and denied by Bajram Kovaçi. The first three told the events as stated above and added that they were direct participants in the hostile activity against the popular government. These defendants rejected the claim of the defendant Bajram Kovaçi that he did not participate in the crime. The defendant Hakik Kuta testified that Bajram Kovaçi claimed to him that he crossed the border several times and met with saboteurs in Yugoslavia and in 1953, in Peshkopi, Bajram Kovaçi told him about the meeting held in Blliçe village for the organization of the uprising that to be done in Peshkopi. Isuf Kovaçi has explained that in September 1952, together with another friend, he gave information about the joint school of officers "Enver Hoxha" to Bajram Kovaçi and the latter told them about the meeting with Panajot Plaku and about the organized meeting in Blliçe... In addition to the above crime, the defendant Bajram Kovaçi, from 1963 until the year of his arrest, in meetings with the witnesses Jorgo Bllaci, Pano Taçi, Eqerem Jaupi and Jovan Ziu, etc., had conversations of a hostile nature. Although the defendant watched how the whole country and our little Dibra was going to the 30th anniversary of the founding of the Party and its 4th Congress with a high forehead and full hands, he said that the country's economic situation is bad, that we have no freedom of press and speech, that here there is only dictatorship and lack of democratic freedoms. He spoke about the change in the situation with the fall of popular power. Meanwhile, Bajram Kovaçi, in conversations with the witnesses Beqir Zhuka and Jorgo Bllaci, has spread state information that he had because of his duty... For these reasons, the jury, bearing in mind the articles of the Code of Criminal Procedure, decided to declare Bajram Kovaçi guilty of treason against the country and for spreading information of a secret nature and sentences him to 25 years of imprisonment and confiscation of property. The serving of the sentence begins from the date of his arrest, June 10, 1971.
It was announced in the cinema of Peshkopia on 27. XI.1971/(Continues in the second part...)/ Pamphlet
Barjam Hysen's confession: Debates with Enver about the massacre of partisans in Çidhna, the "ticket" to the hell of Burreli "I was punished for anti-communist behavior by order of Rita Markos"
Lini një Përgjigje