FLASH
Shkruar nga Afrim Imaj 
How I danced a 12-minute waltz with Chu En Lain
Part One
The rhythms of the "Dance of the Albanians" a few decades ago in the presence of the high leadership, in one of the most comfortable halls of Beijing, will fascinate Mao Zedong, who would immediately appreciate them as one of the greatest miracles of offered by friendship with Albania and Albanians. Rarely ever, the leader of Communist China would sit down and then write in the playbook about "great moments in the company of explosive dance". In the following moments, Mao Zedong would hug the artists who had been taken from afar by "his brother, Enver Hoxha" and take this opportunity to send him heartfelt thanks...
For the first time, one of the protagonists of the artistic tour that the Army Ensemble conducted in 1965 in the Far East, narrates in full the strange story with its many surprises of that unusual journey of Albanian artists. The surprising moments between the "brothers", the decorations with ripe yellow in the various scenes, the warm applause of the senior leaders, the original waltz of Chu En Lai with the "Albanian artists", the reception of Mao Zedong, the partisan marches over the thickets of war of the Vietnamese soldiers, the friendly gifts of Oshimin, the surprise of the North Koreans for the appropriation of their art by the Albanians and many other experiences filled with emotion, art, respect, friendship, applause, regret, blood, war, tears, pain, etc. . All this for the Merited Artist, Violeta Gjura, has been collected in memory as a special part of her artistic career, but also of her biography, which already sums up seventy years. While joining the group of 150 artists 60 years ago, who would participate in that distant tour when she was only 20 years old and leaving Albania for the first time, but also her homeland, Gjura would not be separated from that journey for a moment long, from the Great Wall of China to the bloody thickets of the war front in Vietnam. The meetings with Mao Zedong, Ho Chi Minh, the waltz with Çu En Lai, had been unexpected and surprising, while in Tirana fate had reserved a meeting only with the chairman of the neighborhood front(!) Photos from those lucky moments for Violeta Gjura i they crossed the limits of ordinary memories, but they would not continue like this anyway, since the historical divorce would come from the end of the 70s and something would fall from the "stocks" of those impressive visions....
Launch: Albanian songs that would welcome the liberation of China
"We were the Albanians, who were going to participate in the celebration of China". This is how Merited Artist, Violeta Gjura, begins her narrative about the tour to the Far East, as she remembers the moments of departure on that distant journey. Those were the years of close Albanian-Chinese friendship, even their hottest period, and therefore cultural relations would continue in the same line. This time, it was the invitation of the Chinese for the presence of Albanian artists in the celebration of their liberation that set our side in motion, to form an expanded group of art people, who would have the privilege to greet the jubilee of their friends. asian...
And so, one day in September 1965, the group of 150 artists of the Army Ensemble, would board a plane in Rinas, to leave the Albanian space behind and head to the next stop, Budapest. Instrumentalists, singers, dancers and choristers, who until then had performed only for the people in blue uniforms and had demonstrated different genres of art in the Decades of May in Tirana, would now have the chance to prove their talent in a different environment. even on a special jubilee. "On the eve of the departure, they told us that our tour would end at the end of the Chinese holiday and the concerts would only be in Beijing", remembers Violeta...
The first stop would be Budapest. It would also be the beginning of a long and tiring journey to the Far East for Albanian artists. The second station would be Moscow, where the travel trains would also be changed. It was the time when the love for the giant of communism had faded and the Albanians traveling to China were instructed not to pay attention to the moments of their stay in the country of the Soviets. "In those years, we did not have good relations with the USSR, - remembers the Honored Artist Violeta Gjura, - therefore we did not expect anything from the owners of the house. In Moscow, we were welcomed by those who had invited us, the Chinese, who had taken care of everything, and we had no choice but to change the train, to continue only with it, without going down to the ground, to the destination". For the dance master who had the opportunity to be a part of that tour, the rehearsal moments in the train carriages were special. The man who had received the orders from the leadership in Tirana insisted on concentrating in the show's repertoire martial songs, marches, partisan anthems and dances mainly of a martial nature. Even the trials were generally targeted around these genders. "March of the First Brigade", "Hymn of liberation", "O small o partisan", "Dance of the Albanians", "Party of Work, Party of the brave", was a part of the reporter that was nominally defined as early as in Tirana . For the first time, socialist Albania "exported" to the friends of the same ideology across the steppes of Asia a part of its art motivated even as a theme already in the years of the national liberation war.
Gjithsesi, ata djem e vajza që kishin marrë këtë mision jo të lehtë ndiheshin të sigurt e të vendosur për realizimin e tij, edhe pas shumë të papriturave e vështirësive të atij rrugëtimi të gjatë e të lodhshëm, që zgjati gati një muaj përgjatë gjithë Siberisë dhe Mongolisë...
Prezantimi në festë: “Na nderojnë me praninë e tyre djemtë dhe vajzat e Enver Hoxhës!”
Më në fund, shqiptarët që shkuan për të nderuar festën e Kinës Popullore, mbërritën në Pekin në ditën e caktuar. Çdo gjë në mikpritjen për mysafirët e largët do të ishte perfekte. Një protokoll special do të rezervohej për ta sidomos të nesërmen, ditën e festës, ku do të befasoheshin me dimensionet e paimagjinueshme të saj. Surprizë për të ftuarit nga Tirana do të ishte prezantimi i tyre në mikrofonin e festës nga një prej personaliteteve të larta të Partisë Komuniste, zëri i të cilit do të kumbonte anë e mbanë sheshit të madh: “Na nderojnë me praninë e tyre djemtë dhe vajzat e Enver Hoxhës, që kanë ardhur nga Shqipëria, mijëra kilometra larg!”...
“Ishte diçka madhështore,- tregon Artistja e Merituar, Violeta Gjura, e çuditshme dhe e paparë ndonjëherë. Bukuritë dhe vezullimet e jashtëzakonshme kishin pushtuar sheshin e madh dhe tërë Pekinin. Parakalime kuadratesh pa fund, demonstrime aerobike, shfaqje, kërcime, cirk, lule e drita shumëngjyrëshe nga të gjitha anët. Një peizazh i stërmadh në një lëvizje e dinamikë plot ritëm”. Për vajzën nga Shqipëria dhe kolegët e saj ky do të ishte një privilegj i papërsëritshëm. Të vendosur në qendrën e një podiumi të madh, ku ishte sistemuar udhëheqja kryesore e Partisë dhe e shtetit, ata patën rastin t’i ndiqnin nga afër dimensionet gjigande të festës që i kushtohej jubileut të çlirimit dhe do ta memorizonin pastaj si një ngjarje të rrallë...
Gjithsesi, orët e festës do të rridhnin pa u ndjerë, për t’i lënë radhën programit tjetër me pritje, koncerte, vizita, shfaqje e takime me artistë e personalitete të larta të artit e kulturës kineze. Plotë katër muaj do të vazhdonte kësisoj një turne me një intensitet të lartë dhe me një larmi të gjerë veprimtarish, që do të përshkruanin gati tërë gjeografinë e Kinës. Ndërsa u rikthehet tani pas 60 vjetësh përjetimeve nga to, Voleta Gjura ka dëshirë të rrëfejë duke shfletuar një album të madh me fotot bardhë e zi nga veprimtaritë e atyre ditëve. Në shënimet pas tyre, veç identifikimit të njerëzve që kanë pozuar, është edhe një kronologji e detajuar ku janë nënvizuar ditët dhe emrat e vendeve me të cilat janë të lidhura ngjarjet nga turneu i paharruar. Teksa ndalon në njërën nga fotot ku dallohet trupi elegant i një valltareje kineze, Violeta saktëson se ajo ishte kërcimtarja më e mirë e Kinës gjatë asaj periudhe. “Eshtë pikërisht protagonistja kryesore e valles së famshme “Vajza e thinjur”, e cila asokohe, madje edhe për shumë vite me radhë, u bë një nga emrat e mëdhenj të artit kinez”, shton Violeta. Artistes shqiptare i ka qëlluar të rrijë për ditë të tëra me të. Interesimit të saj për kërcimtaret shqiptare i është përgjigjur, se trupa e tyre është në fillimet e veta dhe mund të përfitojë shumë nga përvoja e motrave nga Kina. “Vajza e thinjur” i ka deklaruar se do të ishte e lumtur të kërcente në skenat shqiptare e të punonte për të ndihmuar koleget, që sa kishin filluar ta ngrinin këtë lloj arti...
“Albania”, “Albania”,”Hoxha”,”Hoxha”, refreni që na ndiqte ngado
Për ditë e javë të tëra 150 artistët shqiptarë “mysafirë” në Kinë do të përshkonin të gjitha qytetet kryesore dhe do të gjenin ngado një mjedis të ngrohtë e vëllazëror. Përkujdesja për ta do të ishte drejtpërdrejtë nga maja e piramidës së Partisë Komuniste që e vlerësonte turneun e miqve të largët shumë herë më tepër se një gjest kulturor. “Albania” “Albania” “Hoxha” “Hoxha”, ishte refreni që na ndiqte kudo, kujton Violeta përshëndetjet e grupeve të ndryshme që aty për aty e identifikonin Shqipërinë me emrin e liderit të Partisë Komuniste, Enver Hoxha...
Ditë pas dite repertori i artistëve shqiptarë do të zgjeronte larminë e vet. Në mjaft raste këngët e vallet tona do të ndërthureshin me ato të kinezëve, dhe artistët nga Shqipëria do të bëheshin herë interpretues në skenë e herë spektatorë në sallë. Do vazhdonte kështu, jo pak, por gati katër muaj pa ndërprerje. Dhe ishte vetëm fillimi i një turneu që do të vijonte më tej, me të tjera impresione dhe të papritura. Mjeshtret nga Shqipëria do të dinin si të fitonin duartrokitjet e kinezëve, që nga njerëzit më të thjeshtë deri te anëtarët e udhëheqjes së lartë të Partisë Komuniste. Nga më të bukurat dhe më të veçantat do të mbeteshin vizitat te Muri i Madh kinez, koncertet në sallat e qendrave të mëdha industriale në Shangai, Pekin dhe në ato të dhjetëra qyteteve nga më të mëdha të gjigandit aziatik. Gjithsesi, monotonia e shfaqjeve për “vëllezërit” kinezë një ditë do të ndërpritej, ndërkohë që artistët e ambientuar tashmë me mjedisin e ri do të njiheshin me një program të ri, për të cilin deri në ato momente nuk dinin gjë. Mijëra kilometra larg prej tyre, në Tiranë, sapo ishte dhënë një urdhër i cili ndryshonte planet e Ansamblit. Itinerari nuk ishte më ai i pari. Destinacioni kishte ndryshuar. Tashmë artistët nga Shqipëria do të udhëtonin për një turne në Vietnam, madje në zonat e luftimit. Dhe prej andej do të riktheheshin sërish në Kinë...
Viti i Ri në Pekin. Kinezët ndryshojnë traditën shekullore për shqiptarët
Rikthimi në Kinë pas turneut në llogoret e luftës në Vietnam, ishte edhe më i bukur, kujton Violeta. Për kinezët tashmë shqiptarët që guxuan të shkonin e të këndonin në frontin e bombardimeve, nuk ishin thjesht artistë, por edhe heronj. Në rrëfimin e mëtejshëm, valltarja që kërcu nën breshërinë e plumbave, vë në dukje surprizën e rrallë që rezervuan kinezët atë fund dhjetori, duke organizuar enkas për ta festën e Vitit të Ri, ndërkohë që për vete festën e ndërrimit të viteve e kanë sipas një kalendari tjetër, që korrespondon me një tjetër datë.
“Në atë mbrëmje të madhe kishte ardhur vetë Mao Ce Duni, kujton Violeta dhe na takoi me përzemërsi një nga një me radhë.Mbaj mend interesimin e tij për zhvillimet në Shqipëri dhe shëndetin e Enver Hoxhës, që sipas kreut të Kinës, “ishte një udhëheqës i madh i një vendi të vogël. ”Ndenji për orë të tëra bashkë me ne. Në krahë të tij ishin edhe shumë udhëheqës të tjerë të lart. Kënduam e kërcyem për orë të tëra motive shqiptare e kineze në prani të tyre. Mao ndiqte i përqendruar sidomos vallet, pasi me sa dukej nga këngët nuk mund të kuptonte gjë. Arriti një çast në mbarim të “Valles së shqipeve” që nuk mundi të përmbahej dhe u çua në këmbë duke duartrokitur pa ndërprerje. Nga aq sa fliste ato momente, përkthyesi na thoshte se na përshëndeste me fjalët “Ju lumtë!” “Bravo!”...”
Deri në të gdhirë 150 shqiptarët e atij turneu jo të zakonshëm do të përcillnin vitin e vjetër dhe do të përshëndesnin të riun, në një atmosferë të papërjetuar ndonjëherë. Vet Mao Ce Duni në fund do të kujtohej për t’u bërë nga një dhuratë simbolike çdonjërit. Pastaj shqiptarët do të mësonin fjalën kineze “Gëzuar!” dhe do t’u drejtoheshin me të miqve që i kishin nderuar mrekullisht. Të njëjtën gjë do të bënte edhe Mao, që aty për aty përkthyesi do t’i mësonte në shqip urimin “Gëzuar!”, dhe pasi do të përqafohej me ta do të largohej i qetë e entuziast...
Gjora: 12 minuta kërceva vals me Çu En Lain
Nuk është e rastit që Artistja e Merituar, Violeta Gjura, veçon nga përjetimet e turneut katërmujor në vendet e Lindjes së Largët vallëzimin 12 minuta me Çu En Lai. Partneri jo i zakonshëm, kryeministri i Kinës që kishte iniciuar një mbrëmje të përbashkët të miqve shqiptarë me kolegë të tyre të Pekinit ishte çuar i pari dhe i kishte kërkuar me mirësjellje valltares Gjura të vallëzonin vals bashkë...
Teksa u rikthehet emocioneve të atyre çasteve të veçanta, kërcimtarja që u duartrokit nxehtësisht gjatë turneut në skenat kineze, kujton rrjedhën e atij vallëzimi me partnerin Vip që pakkujt mund t’i shkojë ndërmend se ishte i pasionuar pas vallëzimeve. ”Ai kërcente shumë bukur dhe dukej që e kishte pasion vallëzimin. Vazhdimisht diçka më thoshte në gjuhën e vet dhe bënte kujdes për të ruajtur ritmin. Herë pas here më tërhiqte vëmendjen për të parë vajzat kineze duke kërcyer me djemtë tanë dhe mërmëriste nëpër dhëmbë diçka që aty këtu e përziente me shqiptimin “Mao Ce Dun”. Në fund të valsit, që zgjati plot 12 minuta, zgjati dorën te një pemë aty pranë, këputi një lule prej saj dhe ma dhuroi me përzemërsi. Kur po uleshim mori përkthyesin dhe filloi të më shprehë falënderime të sinqerta për vallëzimin, por edhe turneun, që e vlerësonte tepër të suksesshëm. Më tha se Kina e tyre kish filluar të mendonte për të bërë vepra madhështore për shqiptarët, se shumë shpejt do të dërgonin tek ne avionët dhe tanket e parë që ishin modernë për kohën etj. Kur po largohej më porositi t’u bëja të fala Enverit dhe Mehmetit, dy njerëzve, sipas tij që do ta bënin Shqipërinë kopsht me lule...
Ishte kjo mbrëmja, përmbyll rrëfimin Artistja e Merituar, Violeta Gjura, që do të përkonte me mbylljen e turneut artistik në Kinë. Pas saj, në dhomat e hotelit në qendër të Pekinit, artistët shqiptarë i prisnin dhuratat tradicionale, të realizuara me përkujdesjen e drejtpërdrejtë të udhëheqjes së lartë kineze. Tashmë për misionarët e këngës dhe valleve kishte ngelur edhe stacioni i fundit, Korea e Veriut. Dhe do të vazhdonin përsëri në tren, përsëri në rrugëtim...
Kush është Violeta Gjora?
The Merited Artist, Violeta Gjora, was born in 1944. From 1958 to 1990, she worked as a dancer-soloist in the Army Artistic Ensemble, Tirana. She started working at this institution at the age of 13 and during a 32-year artistic career she has performed dozens of dances as a soloist and dancer, in the interpretation of which she stood out for her originality and high professionalism. The number of concerts in which she demonstrated her favorite art reaches 6300 and belongs to a diverse geography in Albania, but also abroad. For years and decades she has been the main protagonist of the Army Ensemble dancers group, while she has contributed with her professional experience and skills to the extensive reporter of the National Song and Dance Ensemble troupe, the folk ensembles of Tirana, Berat, Fier, Korça, in the composition of which he performed not only on Albanian stages, but also abroad such as in Turkey, Sweden, Norway, Denmark, Bulgaria, Italy, Yugoslavia, Romania, Syria, Egypt, China, Vietnam, Korea etc. With her modest nature, characteristic simplicity and calm voice, she is respected in the wide circle of artists, but also by those who know her. He holds many orders and medals of different classes for the excellent figure he has demonstrated in the art of dance and dancing. In 1978, she was given the honorary title "Honored Artist"./ Pamphlet
Next part
Enver Hoxha's order to expand the geography of the tournament in the Far East. Albanian marches in the trenches of Vietnamese soldiers. The air bombardment that interrupted the song "O small o partizan"
Albanian artists three hours at the presidential palace in Hanoi. Ho Chi Minh's gratitude for the support of our state in the struggle of the Vietnamese people
Unexpected journey to North Korea. The wonder of Koreans for the interpretation of their songs and dances by our artists. The return after four months and the special greeting of Mehmet Shehu
Lini një Përgjigje