FLASH
Shkruar nga Pamfleti
In recent days, the President of France Emmanuel Macron and the German Chancellor Olaf Scholz have asked the Prime Minister of Kosovo Albin Kurti to take concrete steps towards the establishment of the Association of municipalities with a Serbian majority in Kosovo as part of the efforts for membership in the Council of Europe. These requests are made only a few weeks before the Council of Ministers of this organization can vote on Kosovo's membership.
The European expert who leads the European Initiative for Stability, Gerald Knaus, says that making Kosovo's membership conditional on the creation of the Association would be a mistake and would make it impossible to achieve any of them.
VOA: Mr. Knaus, you are in Washington for meetings regarding the American perspective on the issue of the Association of Serb Majority Municipalities. Can you share with us your perspective?
Gerald Knaus: It is a historic moment as we just had a vote in the Parliamentary Assembly of the Council of Europe, the main institution of democracies in Europe, which now has 75 years of existence, where the overwhelming majority was in favor of the membership of Kosovo to become part of it. Eighty-two percent of the members of the Parliamentary Assembly, coming from all the countries of Europe, from 46 countries. Greeks, Armenians, Ukrainians, Germans, French, Italians voted for Kosovo to become a member of this institution. A Greek reporter, the former Greek conservative minister who said that she has analyzed Kosovo, legal experts have reviewed Kosovo's application, then two other committees of this parliamentary assembly as well. Everyone came to the conclusion that Kosovo has fulfilled the conditions of the Council of Europe. One of the points in this debate was the issue of the Association, and from the European point of view, there is something unclear for me, too, about this issue. Every European country has an association of municipalities and we know they look the same. But everywhere they are based on freedom of association, which is a fundamental value, which means that municipalities create them themselves. They are done together, the state is not allowed to stop them and as long as they do not violate the law, there is an understanding that it is an action that is allowed to municipalities everywhere. There is already a community of municipalities in Kosovo. There is a community of municipalities in Serbia, in Bosnia there are two such, so I have a hard time understanding why we don't say "why the municipalities are not creating this association" which the laws of Kosovo allow.
Voice of America: But it is a request of the international community from the Kosovo-Serbia dialogue that has been requested for a long time, starting with the American government, but also governments in Europe. Hasn't this issue already been decided, it is already a public demand and Kosovo has agreed to its creation?
Gerald Knaus: The association must be founded, but the question is, is it an association in Europe, as something that is founded based on private law by citizens, or by entities such as municipalities? Here is another question that surprises me in this debate. It should be established for Serb-majority municipalities, which are rightfully given strong protection in the Constitution of Kosovo. Actions that infringe on the competences and rights of the Serbian community and Serbian municipalities will not have to be undertaken. Therefore, they must agree to the establishment, the form of such an association, but until today, we do not have a single proposal from the municipalities, which would tell us how this association would look like. Last year, a proposal was drawn up, which was clearly a provocation, because it was not about association, but about the creation of a new level of government, which is not something that the Europeans, the Americans or the Constitution of Kosovo have asked for. If we really respect the rights of minorities, we should wait for a proposal from the Serbian municipalities, and in fact they do not need the approval of the Government of Kosovo to create it. They can then go to the relevant ministry, register it. I have examined the law, I have thought myself, with colleagues in Kosovo, to register an association, because it can be done. The idea that the Government of Kosovo should impose by decree an association of Serbian municipalities, which they have never specifically requested in a certain form, violates all European standards.
Voice of America: What is the reaction in Washington to this position of yours?
Gerald Knaus: For me, it is important what the main European experts write, including those in the Council of Europe, constitutional law experts who deal with these issues in all European democracies. And they have written very clearly that an association must be established, it has been promised, but that there is also the right to association and it is something that can be done. The Government of Kosovo should in any case promote it, it cannot stop its establishment, this is not allowed. Municipalities have broad powers, they can cooperate according to the law. All these elements are already in the Ahtisaari plan of 2007, which was the basis of the Constitution by which Kosovo was recognized as a state.
I don't know how associations are formed in the United States, I assume that here too they are established through private law, by citizens or groups. But, in Europe, associations of municipalities are established by municipalities. And the idea that because of this Kosovo should be blocked from joining an institution that protects human rights, when in that institution, all those who analyzed Kosovo said that it meets all the conditions, would be a violation serious of the principle of equal treatment.
Zëri i Amerikës: Por ne pamë qeverinë franceze, qeverinë në Berlin, të kërkojnë nga Kryeministri Kurti të ndërmarrë hapa konkretë rreth Asociacionit, para votimit të radhës në Këshillin e Evropës. Si e komentoni këtë zhvillim?
Gerald Knaus: Qeveria vetë ka premtuar në letrën dërguar Këshillit të Evropës se do të ndërmarrë hapa së shpejti, jo në të ardhmen e largët, por tani. Më bien në mend shumë gjëra që qeveria mund t’i bëjë dhe më duket se këtë javë ka filluar të takojë komunat, të ftojë kryebashkiakët, të ulet me ta dhe të bisedojë për atë që duan konkretisht. Problemi është në veri, siç e dini, në katër komunat për shkak të dorëheqjes së kryebashkiakëve serbë dhe bojkotuan zgjedhjet dhe tani votuesve iu bë thirrje që të bojkotojnë përpjekjet për zgjedhjet të reja, nuk kemi kryebashkiakë. Por megjithatë, mund të kërkosh nga zëvendës kryebashkiakët, për të propozuar bashkarisht diçka për çfarë komunat duan, e më pastaj qeveria duhet të bëjë çfarëdo që është në fuqinë e saj për t’u siguruar se funksionon.
Kemi shkruar së fundmi për këtë çështje. Mendoj se (asociacioni) është kurth i Presidentit serb Vuçiç dhe është një manovër efektive. Ai thotë, Kosova duhet ta themelojë asociacionin, që është e pazakontë, por çfarëdo që ata themelojnë, neve nuk do të na pëlqejë dhe do ta refuzojmë. Por po na pyetët ne çfarë duam, ne nuk hartojmë një propozim. Ajo që do Presidenti Vuçiç është një Republikë Serbe, në fakt ai do më shumë se një Republikë Serbe. Ai ka arritur të krijojë një situatë ku Qeveria e Kosovës do të bllokohet për diçka që ai, apo më me rëndësi komunat, nuk e kanë vënë mbi tryezë. Ky është një dështim i vërtetë i diplomacisë ndërkombëtare. Dhe po u lidhën këto dy çështje, Asociacioni me anëtarësimin në Këshill të Evropës, ju garantoj se asnjëra prej tyre nuk do të realizohet. Një rezultat i tillë do të ketë pasoja të rënda, shumë të dëmshme për pakicat, sepse Këshilli i Evropës ka të bëjë me mbrojtjen e të drejtave të pakicave, qasjes në Gjyqin Evropian të të Drejtave të Njeriut.
Zëri i Amerikës: Jemi vetëm pak javë para këtij votimi. A mendoni se Kosova do të kushtëzohet?
Gerald Knaus: Ka diçka të çuditshme. Qeverisë i është kërkuar të dërgojë një projekt (draft) që është jozyrtar, për të cilin pala serbe nuk ka thënë që janë dakord, një projekt nga bashkësia ndërkombëtare, nga Bashkimi Evropian, por jozyrtarisht nga Bashkimi Evropian. Bëhet fjalë për një ‘non-paper’ (dokument jozyrtar), një projekt-statut dhe Kosovës i kërkohet ta dërgojë atë në Gjykatën Kushtetuese. Po të më pyesni mua, unë do ta bëja, sepse nuk shoh rrezik. Në fund të ditës, asociacioni do të funksionojë vetëm nëse serbëve u pëlqen, nëse ndërkohë Gjykata Kushtetuese e shqyrton dhe thotë është në përputhje apo nuk është në përputhje me Kushtetutën. Ka gjasa që Gjykata Kushtetuese të mos e shqyrtojë fare, sepse është një dokument jozyrtar. Në Gjermani, gjykata nuk do të merrte nën shqyrtim një dokument jozyrtar. Por, t’ia lëmë Gjykatës të marrë një vendim të tillë. Këshilla ime është, nëse kjo është e vetmja kërkesë, nuk e ndryshon realitetin që një asociacion të ekzistojë pas dy muajsh, pas tre muajsh, deri në fund të vitit, vitin e ardhshëm, duhet ketë pajtimin e atyre me të cilët bëhet, pra komunat serbe dhe nuk jam aktualisht i sigurt se ata janë me të vërtetë të gatshëm të bien dakord për një gjë të tillë. Nuk e kam të qartë cila është logjika, por nëse ky është kushti, unë do ta dërgoja.
Zëri i Amerikës: A e keni parë draft-statutin e Asociacionit? Çfarë mendimi keni për të?
Gerald Knaus: Thotë qartë që është statut për një asociacion në Republikën e Kosovës, që integriteti territorial garantohet. E kam këtu, me vete. Thotë se territori i Kosovës garantohet, thotë se asociacioni themelohet në bazë të kompetencave ekzistuese në nivel komune, që nuk do të fitojë asnjë kompetencë ekzekutive. Para se ta diskutojmë këtë statut, dua ta di, a pajtohet komunat serbe me këto pika? Do të kishte kuptim, apo jo?
Zëri i Amerikës: Ku qëndron rreziku?
Gerald Knaus: Nëse ato (komunat) pajtohen me integritetin territorial të Kosovës, do të ishte gjë e mirë. Në statut disa gjëra më duken të habitshme. Përse në një asociacion komunash do të ketë të pëfshirë një rol ndërmjetësimi ndërkombëtar? Por dërgoje në Gjykatë, le ta shqyrton Gjykata dhe pastaj negocio me komunat serbe.
Zëri i Amerikës: Të kalojmë të situate në terren. Si e vlerësoni atë? Së fundi pamë përfshirjen e zotit Vulin në përbërjen e qeverisë së re të Serbisë, në rolin e zëvendëskryeministrit. Çfarë paralajmërimi është ky?
Gerald Knaus: Si një vëzhgues objektiv, ajo që kemi parë vitin e fundit është më shumë dhunë, më shumë kërcënime se kurdo herë tjetër në një periudhë të gjatë. Kemi parë përplasjet e dhunshme midis demonstruesve serbë dhe KFOR-it, shumë prej tyre me lëndime serioze. I kemi parë paramilitarët dhe një sasi të madhe armësh që u futën në pjesën veriore të Kosovës. Së fundmi pamë manovrat ushtarake. E kemi dëgjuar Presidentin e Serbisë kur thotë se si dëshiron ta ndërtojë ushtrinë më të fuqishme në rajon, që është krenar me armët e reja që dëshiron t’i prodhojë, një numër të madh dronësh vrastarë, dronë kamikaze, për blerjen e 12 aeroplanëve luftarakë nga Franca dhe që vet tha, pas udhëtimit në Paris, dhe pas kësaj kërkon nga Presidenti francez të shtyjë votimin në Këshillin e Evropës. Nuk ka lidhshmëri këtu, por po shohim militarizim të diskursit serb. Dhe pastaj kemi njerëz si zoti Vulin dhe të tjerë që thonë haptas që duan krijimin e një Serbie të madhe. Ai përdorë fjalë të tjera, thotë se të gjithë serbët duhet të jetojnë së bashku në një shtet dhe të vendosin së bashku. Kjo është e njejta gjë sikur Serbia e Madhe. Bëhet fjalë për një agjendë të vjetër, që mund të arrihet përmes dhunës, përmes luftës dhe kam frikë se kurrë nuk kemi qenë më afër përplasjeve të reja dhe valë të rë dhune në Ballkan në 20 vitet e fundit. Çfarë duhet të bëhet? Kjo do të ishte një katastrofë për të gjithë, përfshirë për të gjithë serbët në rajon. Por natyrisht për Kosovën, për fqinjtë e Serbisë, pas tërë asaj që ndodhi, shumë njerëz do të iknin, shumë shpejt. Na duhet të sigurohemi që ekziston një vizion alternativ, të cilin e shohin të gjithë. Ky vizion alternativ, ku të gjithë kufinjtë në rajon pas pesë vitesh duken si kufinjtë mes Gjermanisë dhe Polonisë, Gjermanisë dhe Francës, të padukshëm, ku të gjitha shtetet e rajonit janë të integruara në tregun e përbashkët evropian, ku i gëzon katër liritë, ku të gjitha njëkohësisht po lëvizin drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian, ku të gjitha mund të jenë pjesë e sistemit Schengen me BE. Ky vizion është realist dhe është rrugë tjetër, që pesë vjet nga ky moment, dikush që jeton në Leposaviq apo Zveçan në pjesnë veriore të Kosovës, mund t’i ketë dy shtetësi, kufiri është i padukshëm, jeton në Kosovë, kufinjtë nuk ndryshohen, por mund të lëvizë lirshëm si pjesë e hapësirës më të madhe pa kufij në botë, përbrenda kësaj hapësire evropiane të lirisë. Këtë e arritëm në Irlandën e Veriut. Bëhet fjalë për dy shtete, ekziston një kufi, ai nuk ka ndryshuar, por është bërë i padukshëm. Kjo duhet të jetë rruga tjetër që duhet krijuar sa më parë që është e mundur, si alternativë ndaj agjendës nacionaliste, që ka për synim luftën për të ndryshuar kufijtë.
Zëri i Amerikës: Si e shihni angazhimin e bashkësisë ndërkombëtare me rajonin për këto çështje?
Gerald Knaus: Ka shumë vullnet të mirë, por nuk ka mjaft strategji. Mendoj se po nënçmohet kërcënimi. Së fundmi kemi dy udhëheqës, fillimisht Vladimir Putinin. Nëse dikush flet me vite për nevojën për të patur ushtri të fuqishme, për t’u riarmatosur, për të sfiduar sovranitetin e fqinjve, të ndërtojë klimën e luftës që po pritet, eventualisht do të ketë luftë. E kemi parë në vitin 2022 me sulmin për pushtimin e plotë të Ukrainës. E kemi parë në Kaukaz, me Aliyevin në Azerbaixhan, i cili me vite ka folur, ka ndërtuar ushtrinë, e kemi parë duke marr territor dhe tani duke kërcënuar territorin e Armenisë çdo javë. Duhet ta marrim seriozisht atë që e thonë udhëheqësit. Unë do ta merrja seriozisht atë që udhëheqësit në Serbi e thonë dhe ata vazhdimisht flasin se si Aliyev është frymëzim, që kufinjtë në Ballkan – ata sigurisht nuk e pranojnë kufirin me Kosovën – dhe se forca mund të jetë e domosdoshme. Këto deklarata po nënvlerësohen aktualisht në kryeqendrat dhe do të doja që njerëzit të zgjohen nga gjumi dhe që udhëheqësit nëpër rajon dhe në Evropë të kuptojnë që gjëja e vlefshme që kemi patur këto 20 vitet e fundit në Ballkanin Perëndimor, është paqja, mundësia për zhvillim, the të rinjtë që për herë të parë po rriten, gjenerata e parë e të rinjëve që nuk kanë përjetuar luftë dhe represion, dëbim e gjenocid, Srebrenica. Për herë të parë e kemi patur këtë mundësi dhe është shumë e vlefshme. Tani na duhet ta integrojmë tërë rajonin në zonën e paqes demokratike që e kemi patur në Evropën Perëndimore për 75 vitet e fundit.
Zëri i Amerikës: Shumë vëzhgues në Kosovë dhe përtej saj e shohin tensionin ndërmjet qeverisë së Kosovës dhe partnerëve të saj ndërkombëtarë. Si mendoni që kjo qeveri e ka menaxhuar marrëdhënien me Uashingtonin dhe Brukselin dhe kryeqendrat tjera?
Gerald Knaus: I am not in those meetings, I only see the results. And my impression is that the dialogue is creating tensions. The way it is designed. We have said for a long time, dialogue is destined to fail. Why? For the reason that in order for Serbia to make any concession, de facto or de jure, to recognize Kosovo, it must be offered something big from the European Union, not from Kosovo. And for Kosovo to undertake difficult decisions, it must be offered something big, not from Serbia, because it won't do it, but from the European Union. In fact, we have two negotiations. Kosovo negotiates with the European Union and Serbia negotiates with the European Union. This is the reason why we had some achievements in 2013. At that time, Serbia started the membership talks, Kosovo started the Stabilization and Association Agreement, both sides had a feeling that you are moving towards a better future. We need this again. Take the example of Gibraltar. Spain and the United Kingdom disagree on sovereignty. If they are told you have to choose it now, they won't agree. It is not a conflict, they managed to freeze it, but they will not agree. I don't think Serbia will ever agree to recognize the border, unless it is part of the EU membership process, which is stable.
We need this for peace. For the whole region to see that it has a better future. This is how the conflict between France and Germany was resolved over the sovereignty of the territory, over the Suddetenland, which is part of Germany, and which for many years after the war was controlled by France. When they created joint institutions, they were integrated, at that point France and Germany were in a position to say it doesn't matter where the Suddetenland is, it can go back to Germany.
Voice of America: Is the European Union ready for such a commitment?
Gerald Knaus: We have to argue about this, it's a matter of war or peace. If you look at Europe, if you look at the 50 countries that we have in Europe today, then every country that is not a member of the European Union or NATO has had a conflict in the last 30 years. War, state collapse as in the case of Albania during the 90s, large scale repression as in Belarus, or war, civil war and occupation. Every country, except Montenegro, has had a war on its territory. We have a war zone and a peace zone in Europe in the last 30 years, in the post-Cold War period, and we need to expand the peace zone. Kosovo and the Balkans must become part of this area of democratic peace as soon as possible and the first concrete step for this, which is why it is so important, is for Kosovo to join the Council of Europe./VOA
Lini një Përgjigje