FLASH
Shkruar nga Adriano Bosoni
Megjithëse valët e protestave në Serbi dhe Shqipëri vështirë se do të sjellin rrëzimin e menjëhershëm të qeverive, ato po e gërryejnë me shpejtësi stabilitetin politik dhe po ndërlikojnë rrugën drejt BE-së. Sfidat e reja nga qytetarët po detyrojnë Ramën dhe Vuçiç të bëjnë manovra të reja për të ruajtur pushtetin e tyre...
Gjatë javëve të fundit, si Beogradi ashtu edhe Tirana janë përfshirë nga tubime masive popullore. Në Serbi, shkëndija fillestare lindi nga tragjedia e vitit 2024, ku nga shembja e çatisë së stacionit hekurudhor në Novi Sad humbën jetën 16 persona.
Kjo ngjarje është shndërruar tashmë në sfidën më serioze për pushtetin e presidentit Aleksandar Vuçiç në më shumë se një dekadë. Në Shqipëri, revolta që nisi në maj si reagim ndaj një projekti të debatueshëm turistik në bregdet - i menaxhuar nga një firmë investimesh nën udhëheqjen e Jared Kushner - u zgjerua shpejt në një protestë mbarëpopullore kundër korrupsionit galopant, keqqeverisjes dhe përqendrimit të pushtetit në duart e Kryeministrit Edi Rama.
Ndonëse këto dy lëvizje nuk kanë lidhje organizative mes tyre dhe u ndizën nga motive të ndryshme, ato buruan nga të njëjtat plagë strukturore: korrupsioni i rrënjosur në sistem, rënia e besimit tek institucionet, vështirësitë ekonomike dhe mungesa e llogaridhënies nga klasa politike.
Duke qenë se këto probleme prekin të gjithë Ballkanin Perëndimor, i gjithë rajoni mbetet i ekspozuar ndaj vatrave të reja të revoltës sociale. Sipas organizatorëve, kulmi i mobilizimit në Serbi u shënua më 15 mars 2025 në Beograd, ku morën pjesë nga 275.000 deri në 325.000 qytetarë (edhe pse qeveria u mundua ta minimizonte shifrën në rreth 107.000).
Ndërsa për këtë vit, tubimi më i madh u mbajt po në Beograd më 23 maj, duke bërë bashkë rreth 180.000 deri në 190.000 protestues. Në Shqipëri, protestat e qershorit në Tiranë mblodhën nga 150.000 deri në 250.000 njerëz. Për një vend me rreth 2.7 milionë banorë, kjo pjesëmarrje shënon një nga lëvizjet më masive qytetare që nga rrëzimi i regjimit komunist në fillim të viteve ‘90.
Serbia pritet të mbetet vatra kryesore e paqëndrueshmërisë në rajon. Protestat pritet të vijojnë edhe në javët në vijim, ndërsa po shtohen zërat për zgjedhje të parakohshme parlamentare brenda pak muajsh.
Kauza e protestuesve tashmë ka kaluar përtej tragjedisë së Novi Sadit. Ajo është kthyer në një lëvizje të gjerë që kërkon transparencë dhe reforma rrënjësore në sistem. Ndryshe nga herët e kaluara, kjo valë nuk po udhëhiqet nga partitë tradicionale opozitare.
Ajo buron kryesisht nga studentët dhe shoqëria civile. Kjo i ka dhënë lëvizjes një mbështetje të gjerë nga bota akademike, sindikatat, avokatët e fermerët, duke ia vështirësuar qeverisjes propagandën për t’i etiketuar ata si “protestues partiakë”.
Megjithatë, Vuçiç dhe partia e tij në pushtet (SNS) kanë ende një kontroll të hekurt mbi parlamentin, institucionet, mediat dhe aparatin e sigurisë. Ndonëse presioni popullor solli dorëheqjen e Kryeministrit Milos Vuçeviç në fillim të vitit 2025, brenda koalicionit qeverisës nuk shihen çarje apo dëshirë për tradhti.
Skenari më i mundshëm për javët e ardhshme mbetet ai i marshimeve të rregullta e bllokimeve periodike, që do të sjellin vështirësi për bizneset dhe qarkullimin e mallrave. Qeveria pritet të vazhdojë me strategjinë e saj të vjetër: lëshime të vogla formale, sulme ndaj organizatorëve dhe narrativa se protestat inskenohen nga jashtë.
Megjithatë, ky presion i gjatë mund të detyrojë një lëvizje taktike nga vetë Vuçiç. Më 27 qershor, ai deklaroi se do të dorëhiqet nga presidenca për të shpallur zgjedhje të parakohshme parlamentare. Kjo nuk duhet parë aspak si dorëzim, por si një llogari e ftohtë politike për të anashkaluar kufizimin kushtetues prej dy mandatesh presidenciale (i cili i përfundon në vitin 2027), me qëllim që të kandidojë si kryeministër dhe të mbetet timonieri i vetëm i Serbisë. Përmes këtij “reformatimi” imagjinar demokratik, qeveria synon të përçajë protestuesit dhe
ta zhvendosë vëmendjen te një proces zgjedhor ku ajo ka avantazh absolut. Por të shkosh në zgjedhje në kulmin e pakënaqësisë popullore është një thikë me dy presa.
Kjo lëvizje mund të unifikojë opozitën në një front të vetëm që do të kërcënonte seriozisht pushtetin shumëvjeçar të SNS-së. Madje, edhe nëse SNS-ja fiton sërish, akuzat thuajse të pashmangshme për manipulim votash thjesht do të ndiznin një valë të re protestash.
Ky ngërç po e dëmton rëndë integrimin e Serbisë në BE. Lidhjet e ngushta të Vuçiçt me Rusinë, të kombinuara me hapat pas në demokraci, kanë bërë që disa shtete anëtare të BE-së të bllokojnë përpjekjet e Komisionit Evropian për të ecur shpejt në bisedimet mediatike me Beogradin, duke argumentuar se Serbia nuk ka bërë asnjë progres në sundimin e ligjit.
Edhe Shqipëria pritet të përballet me ditë të nxehta protestash, çka do të shtojë monitorimin e ndërkombëtarëve mbi procesin e saj të integrimit. Ajo që nisi si revoltë kundër ndërtimit të resorteve luksoze në zonat e mbrojtura bregdetare, tanimë është shndërruar në një kauzë kombëtare kundër korrupsionit, mungesës së transparencës dhe përqendrimit të pushtetit. Lëvizja ka bërë bashkë aktivistë të mjedisit, shoqërinë civile dhe strukturat opozitare.
Dallimi kryesor me Serbinë është se në Shqipëri protestat mbeten ende më të varura dhe të koordinuara nga partitë tradicionale të opozitës, duke mos krijuar ende një strukturë të mirëfilltë e të pavarur mbarëkombëtare.
Qeveria e Ramës mbetet komode falë numrave në parlament dhe një partie solide, pa shenja përçarjeje nga brenda strukturave apo policisë. Protestat në Tiranë do të vijojnë dhe mund të shtrihen edhe në qytete të tjera, duke sjellë bllokime të përkohshme të rrugëve dhe bizneseve. Ekziston edhe rreziku i përplasjeve të dhunshme nëse frustrimi i qytetarëve ndeshet me përgjigjen e ashpër të forcave të rendit. Rama ka gjasa të kundërpërgjigjet me premtime procedurale apo rishikime administrative të projekteve, duke tentuar paralelisht t'i zhvlerësojë tubimet si lojëra politike të opozitës.
Pjesëmarrja mund të vijë në rënie, nëse nuk do të ketë ndonjë skandal të ri madhor apo dhunë policore që do të rizgjonte zemërimin e masave. Sidoqoftë, gjurma politike që po lenë këto protesta është e pashlyeshme: ato e kanë vulosur perceptimin publik për mungesën e llogaridhënies dhe kanë rritur kërkesën për transparencë.
Nga ana tjetër, Bashkimi Evropian po ndjek një linjë të kujdesshme. Megjithëse Brukseli zyrtar nuk ka mbajtur anë politike, Parlamenti Evropian e ka bërë të qartë se mbrojtja e mjedisit dhe respektimi i shtetit të së drejtës do të jenë kushte kyçe për rrugëtimin e Shqipërisë drejt familjes evropiane.
Kjo klimë pakënaqësie strukturore krijon terren pjellor për trazira të lokalizuara edhe në pjesën tjetër të Ballkanit. Pas Serbisë dhe Shqipërisë, vendet më të rrezikuara janë Bosnjë-Hercegovina, Mali i Zi dhe, në një masë më të vogël, Maqedonia e Veriut.
Këtu Bosnje Hercegovina ka potencialin më të lartë të rrezikut për shkak të paralizës kronike politike, ekonomisë së dobët dhe korrupsionit sistemik. Megjithëse ndarjet etnike e bëjnë të vështirë një organizim mbarëkombëtar, protestat lokale për vendet e punës apo shërbimet publike mund të përhapen me shpejtësi, veçanërisht me afrimin e zgjedhjeve të përgjithshme të 4 tetorit.
Në Malin e Zi, Polarizimi politik mbetet i lartë pas vitesh paqëndrueshmërie me qeveri koalicioni. Çdo skandal i ri apo krizë kushtetuese mund të nxjerrë sërish në rrugë kampet rivale politike.
Maqedonia e Veriut ka një potencial të moderuar për t’u destabilizuar. Ndonëse tensionet momentalisht janë më të ulëta se në Beograd, pakënaqësia për standardin e jetesës dhe korrupsionin mbetet e pranishme.
Megjithatë, çdo trazirë në këto vende ka gjasa të mbetet e izoluar dhe pa impakt sistemik mbi investimet apo bizneset, pasi u mungon një shkëndijë e madhe unifikuese, siç ishte tragjedia e stacionit të trenit në Serbi apo prekja e vijës bregdetare në Shqipëri.
Sa i përket vendeve të tjera, Kosova ka një rrezik të moderuar ku protestat pritet të nxiten më shumë nga agjendat e brendshme politike dhe marrëdhëniet me Serbinë. Ndërsa Kroacia dhe Sllovenia shfaqen si vendet më imune dhe elastike në rajon, falë standardit më të lartë të jetesës, institucioneve të konsoliduara dhe faktit që janë tashmë anëtare të BE-së, edhe pse tubime të izoluara për çmimet e banesave apo inflacionin nuk mund të përjashtohen plotësisht./Pamfleti nga “STRATFOR”
Lini një Përgjigje