FLASH
Shkruar nga Adriano Bosoni
Protestat në Tiranë dhe Beograd po kthehen në sfidën më të fortë politike për Edi Ramën dhe Aleksandar Vuçiçin, duke nxjerrë në pah pakënaqësinë ndaj korrupsionit, mungesës së transparencës dhe përqendrimit të pushtetit në Ballkanin Perëndimor.
Javët e fundit, Serbia dhe Shqipëria kanë parë protesta të mëdha kundër qeverive. Në Serbi, demonstratat, të shkaktuara fillimisht nga shembja e strehës së stacionit hekurudhor të Novi Sadit në vitin 2024, ku humbën jetën 16 persona, janë shndërruar në sfidën më të madhe për presidentin Aleksandar Vuçiç në më shumë se një dekadë.
Në Shqipëri, protestat që nisën në muajin maj janë shndërruar nga kundërshtimi ndaj një projekti të diskutueshëm për një resort bregdetar, i zhvilluar nga një fond investimesh private i drejtuar nga Jared Kushner, në një kritikë më të gjerë ndaj korrupsionit, qeverisjes dhe përqendrimit të pushtetit politik në duart e kryeministrit Edi Rama.
Megjithëse të dyja lëvizjet nuk kanë lidhje organizative mes tyre dhe kanë lindur nga shkaqe të ndryshme, ato pasqyrojnë pakënaqësi të përbashkëta strukturore, përfshirë perceptimin për korrupsion të rrënjosur, rënien e besimit te institucionet publike, frustrimin ekonomik dhe mungesën e llogaridhënies politike. Duke qenë se këta faktorë janë të përbashkët në të gjithë Ballkanin Perëndimor, pjesa tjetër e rajonit përballet me rrezikun e një periudhe me cenueshmëri më të lartë ndaj shpërthimeve episodike të pakënaqësisë sociale.
Mobilizimi më i madh i vetëm i valës së protestave në Serbi u zhvillua më 15 mars 2025 në Beograd, ku organizatorët nga shoqëria civile vlerësuan pjesëmarrjen mes 275 mijë dhe 325 mijë personave, ndërsa qeveria pretendoi se morën pjesë rreth 107 mijë protestues. Tubimi më i madh i këtij viti u mbajt më 23 maj në Beograd, duke mbledhur sipas vlerësimeve 180 mijë deri në 190 mijë pjesëmarrës.
Në qershor, tubimet e mëdha në Tiranë mblodhën 150 mijë deri në 250 mijë protestues, sipas organizatorëve lokalë. Në raport me popullsinë e Shqipërisë prej rreth 2.7 milionë banorësh, kjo pjesëmarrje përfaqëson një nga mobilizimet qytetare më të mëdha që nga rënia e diktaturës komuniste në fillim të viteve 1990.
Serbia ka të ngjarë të mbetet burimi kryesor i paqëndrueshmërisë politike në rajon, me protesta të vazhdueshme kundër qeverisë që pritet të vazhdojnë në javët në vijim, ndërsa në muajt e ardhshëm mund të mbahen edhe zgjedhje të parakohshme parlamentare.
Lëvizja protestuese është zgjeruar nga pakënaqësitë për aksidentin e vitit 2024 në një fushatë që kërkon përgjegjësi institucionale, transparencë dhe reforma sistemore. Ndryshe nga shumë protesta të mëparshme, kjo lëvizje udhëhiqet kryesisht nga studentët universitarë dhe organizatat e shoqërisë civile, e jo nga partitë tradicionale të opozitës, çka i ka mundësuar të fitojë mbështetjen e akademikëve, shoqatave profesionale, fermerëve, avokatëve dhe sektorëve të tjerë të shoqërisë. Theksi i saj mbi shtetin e së drejtës ka zgjeruar mbështetjen publike dhe e ka bërë më të vështirë për qeverinë që t'i paraqesë protestuesit si aktorë partiakë.
Pavarësisht përmasave dhe vazhdimësisë së protestave, Vuçiç dhe Partia Përparimtare Serbe (SNS) vazhdojnë të gëzojnë avantazhe të konsiderueshme institucionale, përfshirë kontrollin mbi Parlamentin, ndikimin mbi institucionet shtetërore dhe mediat, si edhe besnikërinë e policisë dhe shërbimeve të sigurisë.
Megjithëse protestat çuan në dorëheqjen e kryeministrit Millosh Vuçeviç në fillim të vitit 2025, aktualisht nuk ka shenja të largimeve apo përçarjeve brenda koalicionit qeverisës.
Në javët e ardhshme, skenari më i mundshëm është vazhdimi i demonstratave të mëdha në Beograd dhe qytete të tjera, të shoqëruara me marshime simbolike, aksione universitare dhe përplasje të herëpashershme me policinë, duke shkaktuar ndërprerje në aktivitetin ekonomik dhe zinxhirët e furnizimit.
Strategjia e qeverisë pritet të vazhdojë të kombinojë lëshime të kufizuara, sulme retorike ndaj organizatorëve të protestave dhe përpjekje për ta paraqitur lëvizjen si të motivuar politikisht ose të ndikuar nga faktorë të jashtëm.
Veçanërisht, mobilizimi i vazhdueshëm mund ta shtyjë pushtetin drejt një ndryshimi taktik. Më 27 qershor, Vuçiç njoftoi se do të japë dorëheqjen nga posti i presidentit dhe do të shpallë zgjedhje të parakohshme parlamentare, megjithëse nuk bëri të ditur asnjë datë konkrete. Larg të qenit një kapitullim, kjo do të përfaqësonte një manovër politike të llogaritur për të anashkaluar kufizimin kushtetues prej dy mandatesh si president, i cili përfundon në fund të vitit 2027, duke i mundësuar atij të kandidojë si kandidat i SNS-së për postin e kryeministrit dhe të mbetet figura qendrore e politikës serbe.
Duke krijuar idenë e një "rivendosjeje demokratike", qeveria do të synonte të fragmentonte lëvizjen protestuese dhe ta orientonte vëmendjen e publikut drejt një procesi zgjedhor ku vazhdon të gëzojë avantazhe të mëdha institucionale. Megjithatë, mbajtja e zgjedhjeve në një klimë pakënaqësie të paprecedentë shoqërore mbart rrezik të lartë, pasi mund t'i hapë rrugën një fronti të bashkuar opozitar, i aftë të paraqesë sfidën më serioze elektorale ndaj kontrollit shumëvjeçar të SNS-së mbi politikën serbe. Edhe nëse SNS fiton zgjedhjet parlamentare dhe presidenciale, pretendimet për parregullsi zgjedhore ka të ngjarë të shkaktojnë protesta të reja kundër qeverisë. /Përshtatur nga "RANE Network"
Lini një Përgjigje